Shı nemese tiz oq

Qazirgi tilmen aıtqanda, bytyranyń oǵy sııaqty qatar atylǵan birneshe oq nysanaǵa bytyrap baryp tıe­tin bolǵan. Ataqty Aq­tamberdi jyraýdyń: «To­bylǵy túbi quralaı, By­ty­ratyp atar ma ekenbiz» (Aq­tam­berdi. «Bes ǵasyr jyrlaıdy». 1 t., 73-b) degendegisi osy tiz oq.

Sol sııaqty, Qazaqstannyń ha­lyq jazýshysy marqum Qabdesh Ju­madilov 1994 jyly jaryq kórgen «Daraboz» tarıhı romanynyń birinshi kitabynyń 131-betinde: «Balqashta tiz oqpen úırek atýshy edik. Al myna jaqta kekilikten basqa eshteńe kórinbeıdi» dep jazǵan eken. Qalamgerdiń bul sózi bizdiń joǵaryda aıtqan «qazaqtar tiz nemese shı oqpen qus atqan» degen paıymymyzdy tolyqtyryp tur.

Sondaı-aq burynǵy kezde atalarymyz tiz oqpen jas balalardy mer­gendikke baý­lyp, jeńil sa­daq­pen jat­tyq­tyrǵany týraly da derek bar. Buǵan dálel:

2004 jyly jaryq kórgen «Babalar sózi» atty júztomdyqtyń 37-to­my­nyń 238-betinde:

«Mergen edi jas bala,

Jalǵyz shıden oq atsa,

Ketpes edi dalaǵa», –

degen jyr joldary bolsa, «Bes ǵasyr jyrlaıdy» atty eki tom­dyqtyń bi­rinshi kitabynyń 35-betinde ataqty Shal­kıiz jy­raýdyń aýzymen aıtalatyn:

«Alǵa sap tiz oq ata kórmeńiz,

Qandyaýyzdan syıly jebe saılamaı», –

degen eki jol tirkes bar. Osyndaǵy jyr mátin­de­rinen shı oq nemese tiz oq­tyń burynǵy qazaq ómirin­degi mańyzy týraly oı qory­tamyz.

Iаǵnı burynǵy zamanda babalarymyz shı oq – tiz oqpen toptanyp otyrǵan jyl qus­­taryn atatyn bolǵan. О́ıtkeni jyl qus­taryn aýyr oqpen atýǵa kelmeıdi.

Onyń syrtynda jas balalar áýeli shı oqpen atyp jattyǵatyn bolǵan. Bul týraly «Er Tarǵyn» jyrynda:

«Jalǵyz shıden oq attyń,

Atqan oǵyń joǵalttyń», –

degen tirkes bar. Iаǵnı bolashaqta mergen bolatyn bala shı oqpen atyp ábden jat­tyǵyp, mashyǵy tolysqan tusta atqan oǵyn joǵaltatyn dá­rejege jetken.