Shı oqpen ań-qus atyp jatqan mergen Sýretshi Qońyr Muqamádıevtiń jańǵyrtpasy
Qazirgi tilmen aıtqanda, bytyranyń oǵy sııaqty qatar atylǵan birneshe oq nysanaǵa bytyrap baryp tıetin bolǵan. Ataqty Aqtamberdi jyraýdyń: «Tobylǵy túbi quralaı, Bytyratyp atar ma ekenbiz» (Aqtamberdi. «Bes ǵasyr jyrlaıdy». 1 t., 73-b) degendegisi osy tiz oq.
Sol sııaqty, Qazaqstannyń halyq jazýshysy marqum Qabdesh Jumadilov 1994 jyly jaryq kórgen «Daraboz» tarıhı romanynyń birinshi kitabynyń 131-betinde: «Balqashta tiz oqpen úırek atýshy edik. Al myna jaqta kekilikten basqa eshteńe kórinbeıdi» dep jazǵan eken. Qalamgerdiń bul sózi bizdiń joǵaryda aıtqan «qazaqtar tiz nemese shı oqpen qus atqan» degen paıymymyzdy tolyqtyryp tur.
Sondaı-aq burynǵy kezde atalarymyz tiz oqpen jas balalardy mergendikke baýlyp, jeńil sadaqpen jattyqtyrǵany týraly da derek bar. Buǵan dálel:
2004 jyly jaryq kórgen «Babalar sózi» atty júztomdyqtyń 37-tomynyń 238-betinde:
«Mergen edi jas bala,
Jalǵyz shıden oq atsa,
Ketpes edi dalaǵa», –
degen jyr joldary bolsa, «Bes ǵasyr jyrlaıdy» atty eki tomdyqtyń birinshi kitabynyń 35-betinde ataqty Shalkıiz jyraýdyń aýzymen aıtalatyn:
«Alǵa sap tiz oq ata kórmeńiz,
Qandyaýyzdan syıly jebe saılamaı», –
degen eki jol tirkes bar. Osyndaǵy jyr mátinderinen shı oq nemese tiz oqtyń burynǵy qazaq ómirindegi mańyzy týraly oı qorytamyz.
Iаǵnı burynǵy zamanda babalarymyz shı oq – tiz oqpen toptanyp otyrǵan jyl qustaryn atatyn bolǵan. О́ıtkeni jyl qustaryn aýyr oqpen atýǵa kelmeıdi.
Onyń syrtynda jas balalar áýeli shı oqpen atyp jattyǵatyn bolǵan. Bul týraly «Er Tarǵyn» jyrynda:
«Jalǵyz shıden oq attyń,
Atqan oǵyń joǵalttyń», –
degen tirkes bar. Iаǵnı bolashaqta mergen bolatyn bala shı oqpen atyp ábden jattyǵyp, mashyǵy tolysqan tusta atqan oǵyn joǵaltatyn dárejege jetken.