Foto: ksu.edu.kz
Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaevtyń aıtýynsha, óndirilgen ónimdi qaıta óńdep, olardy eksportqa shyǵarýdy ulǵaıtý arqyly ımporttalatyn taýardy óz ónimimizben almastyrmaı, básekege qabiletti ekonomıka qurý múmkin emes.
«Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2021-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyna tıisti ózgerister engizildi. Olar óńdeýshi kásiporyndardy barynsha paıdalaný úshin memlekettik qoldaýdyń júıeli sharalaryn qamtamasyz etýge, aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn óńdeý úlesin arttyrýǵa, otandyq ónimniń ishki jáne syrtqy naryqtaǵy básekege qabilettiligin arttyrýǵa qajet. Aǵymdaǵy qoldaý sharalaryna aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý boıynsha óndiristerdi qurý jáne jańǵyrtý kezinde 25%-y ınvestısııalarǵa jumsalǵan shyǵyndardy óteý, nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý, sharýaǵa shıkizatty jetkizý kezinde shyǵyndardyń bir bóligin óteý kiredi. Sonymen qatar qaıta óńdeý boıynsha negizgi jáne aınalym kapıtalyn tolyqtyrýǵa jáne kredıtter boıynsha syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaýǵa jeńildikti nesıeler kólemin ulǵaıtý, shıkizat pen daıyn ónimdi eksporttaý kezinde QQS boıynsha saralanǵan qaıtarýdy engizý boıynsha qosymsha sharalar qarastyrylǵan», deıdi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Baǵlan Bekbaýov.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýdi turaqty damytýdyń negizgi sharttarynyń biri – óńdeýshi kásiporyndardy jetkilikti kólemde joǵary sapaly shıkizatpen qamtamasyz etý. О́simdik shıkizaty óndirisin ulǵaıtý úshin bıdaı monokýltýrasynyń, sondaı-aq sýdy kóp qajet etetin daqyl alqaptaryn qysqartý jáne balamaly joǵary rentabeldi daqyldardy keńeıtý esebinen egis alqaptarynyń qurylymyn ártaraptandyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Bıyl bıdaı egistigi kólemin – 13,3 mln gektarǵa (430 myń gk-ǵa qysqartý), maqta alqaptaryn – 105 myń gektarǵa (11 myń gk-ǵa qysqartý), kúrish alqabyn 94,2 myń gektarǵa deıin qysqartý josparlanypty. Al maıly daqyldar alqabyn 380 myń gektarǵa ulǵaıtý oılastyrylypty. Sonymen qatar shıkizat qunyn tómendetý úshin sharýalarǵa óńdeýge usynylǵan shıki sút, et, dándi jáne maıly daqyldar, qant qyzylshasy sýbsıdııalanyp jatyr.
«Byltyr aýyl sharýashylyǵy salasynda 3,8 myń jumys ornyn qurylyp, 275,6 mlrd teńge bolatyn 289 ınvestısııalyq joba júzege asty. Mal sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý turǵysynda 103,5 mlrd teńgege 29 joba, ósimdik sharýashylyǵynda 19 joba el ıgiligine berildi. Bıyl 11 ınvestısııalyq jobany iske asyrý bastaldy. Olardyń qatarynda astyqty tereń óńdeý boıynsha eki iri joba bar», dedi mınıstrlik ókili.
Bes jyl ishinde jalpy somasy shamamen 300 mlrd teńgeni quraıtyn qaıta óńdeý boıynsha 50-den astam ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparda bar. Byltyr aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty 5,35 mlrd dollardy qurady. Bul rette ónimderdiń jalpy eksport kólemindegi qaıta óńdeý ónimderiniń úlesi 42,6%-ǵa jetip, 2,28 mlrd dollarǵa teń bolǵan. Bıyl osy kórsetkishti 45 paıyzǵa deıin ulǵaıtý kózdelgen.
Qytaı, Eýroodaq jáne Ortalyq Azııa elderine un men jarma, et jáne taǵamdyq et sýbónimderin, ósimdik maılaryn, aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn tereńdetip óńdeý, sondaı-aq organıkalyq ónimderdi eksporttaýdy odan ári arttyrýǵa zor áleýet bar.
Senator Zákirjan Kýzıev azyq-túliktiń ımporttalatynyn, al otandyq ónimderdiń 80 paıyzy shıkizat túrinde, ıaǵnı óńdeýsiz eksporttalatynyn aıtty.
«Memleket basshysy atap ótkendeı, «agroónerkásip keshenin damytýǵa kedergi keltiretin másele barshaǵa belgili, solardyń ishindegi eń ótkiri – salanyń sozylmaly jetkiliksiz qarjylandyrylýy». Investısııalardyń jetispeýshiligi aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń tozýyna, tómen ónimdilikke, eńbek ónimdiliginiń tómen bolýyna, eń bastysy, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler men ınvestorlardyń memlekettik organdardyń túrli baǵdarlamasyna senimin joǵaltyp, jalpy memleketke degen senimsizdikke ákeledi», deıdi depýtat.
