Ádebıet • 30 Mamyr, 2024

Bekjannyń bekzat bolmysy

270 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

1998 jyly Almaty qalasynda «Segiz seriniń sýper dodasy» atty dúbirli aıtys ótti. Sol kezde Júrsin Ermannyń: «Bekjannyń dúısenbide aıtqan sózin sársenbide túsinesiń», degeni bar. Rasymen, Áshirbaev álemine árkim boılaı almaıdy. Ony erekshelendirip turatyn da osy – tereńdik pen qıynnan qıystyrar tapqyrlyq. Sol sebepti el ishinde «Bekjan aıtty» degen sóz kóp. Biri aıtystaǵy ótkir shýmaǵynan mysal keltirse, endi biri onyń poezııasyndaǵy pálsapalyq oılardy jatqa aıtady. Búgin biz de ıntellektýal aqynnyń shyǵarmashylyǵyn shamamyz jetkenshe sholyp kórmekpiz.

Bekjannyń bekzat bolmysy

Bekjannyń lırıkalyq óleńderin oqı otyryp onyń mazmunynan ózimiz ómir súrip jatqan búgingi zamannyń syry men sıpatyn, qoǵamnyń ár alýan  qubylystaryn, adamdardyń boıyndaǵy san qıly minez ben erekshelikterdi jaz­baı tanımyz. Aqyn aınalada bolyp jatqan oqıǵalardyń bárin oı ele­gi­nen ǵana emes, júreginen de ótkizip, árbir jyryn tolǵatyp jazady. Sóı­tip, oqyrmandy eriksiz eliktirip áke­tedi. Sondaı-aq aqyn oıyn barynsha astarlap aıtýǵa umtylady. Oǵan «Telefo­ny tyńdalatyn adamdaı, Ádebıette sóı­leý kerek tuspalmen», degen óz sózi dá­lel. Budan bólek, Bekjan «Jańyl men Jalǵasbek», «Qymyz ıisin izdeý», «Ekinshi Jeltoqsan», «Sýisherim», «Qara shal», «Nostalgııa» sekildi jyrlarynda ult­tyq tanymdy tańbalaı otyryp, adam men qoǵam shyndyǵyn anyq ańǵartady. Máselen, onyń «Áke-kóńil aýyl joǵyn izdep tur, Jańyldan soń, Jalǵasbegin kútkendeı!», degen tarmaǵynan ulttyq uǵymnyń úzdik úılesimin kóremiz.  Aqyn aýyldaǵy aqı­qattyń qaıtys bolǵanyn, biraq sonda da jaqsylyqtyń tańy ataryna álde de úmitti ekenin qazaq uǵymyna saı kelisti teńeý, janyna jaqyn balama arqyly sátti beınelegen. Áshirbaev óleńderinde osyndaı bútin bir ulttyń bitim bolmysyna sińip ketken uǵymdardy búgingi shyndyqpen bettestirip, ózgeshe oı sabaqtaıdy. Jekelegen shýmaqtar men  joldarǵa ulttyq minez sáýlesin syı­ǵyzyp, astarly aqıqat, ántek ázilmen ajarlaı biledi. «Bas báıgeni únemi alý sezimi, Birdeı shyǵar ony múldem almaýmen», «Qazaqshalap sóılegenge tań­ǵaldyq, Tisi bútin kempir kórgen sekildi», «Jamal qart áńgimesin bastaýshy edi, Aldaǵan bolmaıdy dep tarazydan», degen tarmaqtar aqynnyń ulttyq psıhologııa ıirimderine emin-erkin boılaıtynyn baıqatady.

Jalpy, Bekjan poezııasyna tán bir erek­shelik – ol zaman talabyna saı tili­mizge enip jatqan termınderdi óleń­derinde qulpyrtyp, sátti paıdalanady. Bul da jańany izdeýden, sony súrleý tabýǵa degen talpynystan týǵan dúnıe. Máselen, «Jańalyq oqyǵandaı ótedi ómir, Júgirtpe joldary bop ekran­nyń», «Karta oınaǵaly kazıno barsań, Ol qaı­ta seni oınap tynady», «Baıansyz bul fánıden, Faıldaı óshemiz-aý», «Op-ońaı jınalar joq bedel, Lúpilge táýeldi saıt-sana», degen syndy birneshe mysal keltirýge bolady.  Mundaı basqa tilden engen nemese halyqaralyq termınderdi óz shyǵarmalarynda utymdy paıdalaný Bekjan poezııasynda jıi kórinis beredi ári bul búgingi poezııa úshin jańalyq ekenin de atap ótkenimiz jón. Alaıda aqyn óleńderinde qansha jerden neo­logızmderdi naqyshyna keltirip qol­dansa da, ulttyq tanym-túsinikten alys­tamaıdy. Onyń týyndylarynda dáýir shyndyǵyn poetıkalyq tilmen beıneleı alatyn oınaqylyq ta, oılylyq ta bar. Ol sonysymen erekshe.

Aıtpaqshy, Bekjan Áshirbaev oqyr­mandaryna jaqsy jańalyq. Jaqynda aqynnyń ekinshi kitaby jaryq kóredi. Muny aqynmen suhbattasyp, Almaty barǵan saparymyzda bildik.

Já, osy jerden áńgimemizdiń tizginin tarta turaıyq. Aqynnyń óz sózimen aıtar bolsaq, «Jambyl da kóp sóıleýdi unatpaǵan, Jambyldyń kóp sóılegen jasy ǵana»...