Búkil sanaly ǵumyryn qazaq til bilimi ǵylymynyń órkendep-ósýine, ulylar salǵan joldyń órisin keńeıtip, dittegen jerge jetkizýge, bulań bultarysy kóp qıly kezeńderde shań túsken tustaryn tazartýǵa arnaǵan akademık О́mirzaq Aıtbaıulynyń bes tomdyq kitaby taıaýda jaryq kórdi.
Onyń birinshi kitaby qazaq til biliminiń termınologııasy máselelerine arnalypty. Ana tili leksıkasynyń eń kúrdeli de baı salasy termınologııanyń arǵy-bergi tarıhyn saralap, damý joldaryn tııanaqtaǵan irgeli eńbektiń qaı taraýyn alsań da termın máselesine tegeýrindi taldaýlar jasalǵan. Bastaý basynda turǵan Ahmet Baıtursynulynyń bul saladaǵy erekshe eńbegine toqtala kelip, termınjasam tájirıbesi, til bilimine qosqan jańa termınderi týraly baıandaıdy.
Shynynda, ult ustazynyń dybys júıesi, sóz júıesi, sóılem júıesi jónindegi eńbekterdiń avtory ekenin biz keıin bildik. Osyǵan qarap qazaq til bilimi ǵylymynyń irgetasy ertede qalanǵanyna aıqyn kóz jetkizesiń. Bul tomda sonymen qatar, termın jasaý jolynda eńbek etken aıtýly oqymystylarymyz Qudaıbergen Jubanovtan bastap, qazaq tiliniń sóz baılyǵyn arttyrýǵa erekshe úles qosqan Islám Jarylǵapovqa deıingi aıtýlarymyzdy tilge tıek etipti.
Ekinshi tom qazaq frazeologızmderi men perıfrazdaryna arnalypty. Munda atalmysh ataýlardyń qazaq tilindegi túrlerin, aýdarmadaǵy jaı-kúıin, qoldanys aıasy naqty mysal, dáıektermen, ásirese, ultymyzdyń ulaǵatty uǵymdarymen, aqyn-jazýshylardyń kelisti shyǵarmalaryndaǵy sóz jasalymdarymen tereńdete taldaıdy. Úshinshi tom «Tiltires» dep atalady. Munda memlekettik mártebege ıe bolǵan tilimizdiń arǵy-bergi kezeńderi sóz bolyp, qoǵamdaǵy til máselesi tereńnen qozǵalǵan. Tárbıe isindegi tildiń atqarar róli de nazardan tys qalmaǵan. Memlekettik tildi damytý jolyndaǵy tyń izdenister, Ata Zańymyz ben til týraly qujattardaǵy baılam-paıymdar, kezeń-kezeńge oraılastyrylyp qabyldanǵan baǵdarlamalar sóz bolady. Sonymen qatar, memlekettik mártebege ıe, qazaq tiliniń ǵylymı kelbeti de jan-jaqty oı eleginen ótkiziledi. Tórtinshi tom «Tilǵumyr» dep atalady. Mundaı qazaq tiliniń kóshbasynda turǵan Ahmet Baıtursynuly, Qudaıbergen Jubanov, Ismet Keńesbaev, Nyǵmet Saýranbaev, Máýlen Balaqaev, Á.Qaıdar, ózge de oqymystylar týraly oı terbese, ekinshi bólimde til janashyrlary jaıly tujyrymdaryn ortaǵa salady.
Akademıktiń bes tom kitabynyń qaısysyn alyp qarasań da qazaq tiliniń qalyptasý kezeńderi, san salaly qunary, búgingi tirlik-tynysy, keı tustaǵy áttegen-aılary – bári de kóńil kóriginde qorǵasyndaı qorytylyp, oı ólsheminde tarazylanady.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
Onyń birinshi kitaby qazaq til biliminiń termınologııasy máselelerine arnalypty. Ana tili leksıkasynyń eń kúrdeli de baı salasy termınologııanyń arǵy-bergi tarıhyn saralap, damý joldaryn tııanaqtaǵan irgeli eńbektiń qaı taraýyn alsań da termın máselesine tegeýrindi taldaýlar jasalǵan. Bastaý basynda turǵan Ahmet Baıtursynulynyń bul saladaǵy erekshe eńbegine toqtala kelip, termınjasam tájirıbesi, til bilimine qosqan jańa termınderi týraly baıandaıdy.
Shynynda, ult ustazynyń dybys júıesi, sóz júıesi, sóılem júıesi jónindegi eńbekterdiń avtory ekenin biz keıin bildik. Osyǵan qarap qazaq til bilimi ǵylymynyń irgetasy ertede qalanǵanyna aıqyn kóz jetkizesiń. Bul tomda sonymen qatar, termın jasaý jolynda eńbek etken aıtýly oqymystylarymyz Qudaıbergen Jubanovtan bastap, qazaq tiliniń sóz baılyǵyn arttyrýǵa erekshe úles qosqan Islám Jarylǵapovqa deıingi aıtýlarymyzdy tilge tıek etipti.
Ekinshi tom qazaq frazeologızmderi men perıfrazdaryna arnalypty. Munda atalmysh ataýlardyń qazaq tilindegi túrlerin, aýdarmadaǵy jaı-kúıin, qoldanys aıasy naqty mysal, dáıektermen, ásirese, ultymyzdyń ulaǵatty uǵymdarymen, aqyn-jazýshylardyń kelisti shyǵarmalaryndaǵy sóz jasalymdarymen tereńdete taldaıdy. Úshinshi tom «Tiltires» dep atalady. Munda memlekettik mártebege ıe bolǵan tilimizdiń arǵy-bergi kezeńderi sóz bolyp, qoǵamdaǵy til máselesi tereńnen qozǵalǵan. Tárbıe isindegi tildiń atqarar róli de nazardan tys qalmaǵan. Memlekettik tildi damytý jolyndaǵy tyń izdenister, Ata Zańymyz ben til týraly qujattardaǵy baılam-paıymdar, kezeń-kezeńge oraılastyrylyp qabyldanǵan baǵdarlamalar sóz bolady. Sonymen qatar, memlekettik mártebege ıe, qazaq tiliniń ǵylymı kelbeti de jan-jaqty oı eleginen ótkiziledi. Tórtinshi tom «Tilǵumyr» dep atalady. Mundaı qazaq tiliniń kóshbasynda turǵan Ahmet Baıtursynuly, Qudaıbergen Jubanov, Ismet Keńesbaev, Nyǵmet Saýranbaev, Máýlen Balaqaev, Á.Qaıdar, ózge de oqymystylar týraly oı terbese, ekinshi bólimde til janashyrlary jaıly tujyrymdaryn ortaǵa salady.
Akademıktiń bes tom kitabynyń qaısysyn alyp qarasań da qazaq tiliniń qalyptasý kezeńderi, san salaly qunary, búgingi tirlik-tynysy, keı tustaǵy áttegen-aılary – bári de kóńil kóriginde qorǵasyndaı qorytylyp, oı ólsheminde tarazylanady.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
