Áke tálimi

Bıylǵy kóktem dala eńbek­kerleriniń tózimi men tájirıbe­sin, qajyry men qaıratyn sy­naı keldi. Egis naýqany kesheýildeý­de. Aspan qabaǵy bir ashylmaı, sylbyrap jaýyn jaýyp tur. Birer kúnnen soń qolaıly ýaqyt ta ótip ketpek. Qazir qas qaǵym sát qymbat. Kóktemniń ár kúni jyl­ǵa azyq deıtuǵyn dala eń­bek­ker­leri kúndi emes, saǵatty sanaýda. Jumataı Qaıyrja­nov 25-naýqandy basynan ótkerý­de. Eńbek álippesin bas­tap, teh­nıkaǵa otyrǵanda mingeni keńes zamanyndaǵy dońǵalaqty traktor edi. Odan soń  birneshe jyl boıy K-700 traktoryn tizgindedi. Qazirgi alymdy, jumysy ónimdi sheteldik tehnıka tipten ǵajap. Eń alǵash «Buhler» qýatty egis keshenin júrgizgende tań-tamasha qalǵan. Qara qarǵanyń mıy qaı­naı­tyn ystyqta da terlep-tep­shimeı jumys isteýge bolady eken ǵoı. Kabınasyna kondısıoner orna­tylǵan. Buryn mundaıdy kim armandap kóripti.  Ishine shań da kirmeıdi. Dál osyndaı tehnıkada jumys istegen adam sharshaı ma?  

42 jyl boıy taban aýdarmaı týǵan jeriniń tósinde adal eń­bek etip kele jatqan Jumataı Urymbaıuly mehanızatorlar kýrsyn bitirgennen keıin trak­tor tizgindegen. Keıin jańa zamannyń josyǵymen «Elim»  sha­ǵyn sharýashylyǵy qurylǵan kez­de ár naýqannyń qajettiligine oraı kez kelgen tehnıkaǵa otyryp jumys isteı beretin. Tozyǵy jetken eski tehnıkalardy jamap-jasqap qatarǵa qosý bilikti maman Jumataıǵa buıym bolyp pa? Shaǵyn sharýa qojalyǵynyń jańa tehnıkaǵa qoly qaıdan jet­sin? Kókiregi kúrkildegen kóne tehnıkany kádege jaratyp, bir qolyn eki ete almaı jatqan sharýashylyqtyń júgin alǵa súı­redi. Áıtse de qajydym, taldym, sharshadym degen joq. Eń bastysy, áýel basta ózi qulaı súıgen ma­mandyǵyna adal boldy. Keıin oılap qarasa, osy kásipti ıgerýi qaıran da qaıran ákeniń amanaty ispetti eken. О́kshesin basyp kele jatqan jastarǵa keleli keńe­sin aıta otyryp, óz mamandyǵyn maqta­nysh qylatyny bar. Bir kezde tabany tastan taımaǵan tarlanbozdaı abyroıly eńbek etken ákesi Urymbaı Qaıyrjanov sol kezdegi Balkashın aýdany­na qarasty Veselovskıı keńsha­ry­nyń mańdaıaldy mehanıza­tory edi. Jumataı oqýshy kezin­de ákesiniń shaýjaıyna erip al­qapqa baratyn. Baıqampaz bala­ǵa qýatty traktordyń qara jer­diń tósin aıyryp jyrtqany, dándi topyraqqa sińirgeni qyzyq­ty kórinetin.  Es bilgeli balań kó­ńilde jattalyp qalǵan osy bir jumys yrǵaǵyn óziniń jalǵas­tyratynyn túısingen de joq edi. Keıin at jalyn tartyp min­gende, jer emgen áke jolyn jal­ǵastyramyn dep sheshti.

– Biz el yryzdyǵyn ósirip ja­tyrmyz. Qara jerdiń tósinde dánniń qyltıyp shyqqandyǵy, keıin basynyń tolysyp jaı­qalyp turǵany bir baqyt, – deıdi bilikti mehanızator. Japan dala eseli eńbektiń yrǵaǵymen ózgeshe bir kúıge bólenip turǵandyǵyn tyńdasań, kóńilińdi qýanysh kerneıdi.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, urpaq sabaqtastyǵy, eńbek sa­baq­tastyǵy óz qalpymen damý­da. Búginde Jumataıdyń uly Tı­mýr «Baıdaly» seriktestiginde on jyl­­dan astam ýaqyt meha­nı­za­tor bolyp eńbek etip jatyr. Adal eńbegi­niń arqasynda sharýashylyq bas­shylary tarapynan san márte alǵys arqala­dy, ónimdi eńbegi ózge áriptes­te­ri­ne úlgi etildi. Osy­nyń barly­ǵy shyraıly shańyraq­taǵy tálim­di tárbıeden baıandy bastaý alyp jatqany daý­syz. Aıtpaqshy, osy kásiporynda otbasylyq eńbek dástúriniń jar­qyn mysaldary kóp-aq.

– Osy bir jaıdyń aınymaı qaıtalanǵanyna ózimniń de ta­ńym bar, – deıdi Jumataı Qaıyr­janov. – Bala kezimde ákemniń sońynan bir eli qalmaı qalaı erip júrsem, meniń balam da kish­kentaı kezinen dalaqumar boldy. Keıde kúnge kúıdirip, shar­­­shatpaıyn-aq dep oılaımyn, bi­raq sońymnan qalmaıdy. Trak­tor­dyń ár tetigin, onyń qyzmetin úırengisi keledi. Osylaısha, bala kezinen jattalǵan dúnıe jeti­le berip qumarlyǵyn oıatty-aý deı­min, ákesiniń, joq, ákesiniń ǵana emes, atasynyń jolyn jal­ǵas­tyryp keledi. Maıtalman meha­nızatordyń oıynsha dala balasyna yryzdyq meltektegen osy jer­de de ózine laıyqty oryn bar. Adal eńbektiń arqasynda aýyl­­darynyń ajary kirip, kún sa­nap ósip keledi. Barlyq áleý­met­tik-turmystyq jaǵdaı týǵy­zyl­ǵan. Seriktestik tolymdy eń­bek­­aqysyn ýaqytynda tóleıdi.

– Ákeli-balaly Qaıyrja­nov­­­tar bizdiń sharýashylyqtyń altyn dińgegi, – deıdi seristestik dı­rektory Marat Orazalın. – Osyn­­daı azamattar barda el eń­sesi eshqashan tómendemeýge tıis.

Qaıyrjanovtardyń óz otba­sylyq eńbek ótilin esepteý este­rine de kelmepti. Eń bastysy, aqyq dán aıalap, dala syryn jattap, keńistikti nurlandyryp tur. Bul dalanyń aspany osyndaı ul­dary barda asqaqtaı túsedi.

Aqmola oblysy,

Sandyqtaý aýdany