Shanyshqyly Berdiqoja batyr

Keshe elordadaǵy Sáken Seıfýllın murajaıynda Abylaı hannyń bas batyrlarynyń biri bolǵan, qazaq jerin jońǵar basqynshylarynan azat etýdegi shaıqastarda eren erlikter kórsetken Berdiqoja batyrǵa arnap ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti. Oǵan Astanadaǵy túrli sala ǵalymdary men Parlament depýtattary qatysty. Konferensııany «Berdiqoja batyr» poemasynyń avtory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn Nesip­bek Aıtuly ashyp, arnaıy baıandama jasady. Aqyn ­poemany jazǵanda kóptegen tarıhı derekter men halyq arasynda júrgen ańyzdarǵa súıenip, kórkem shyǵarma týdyrǵanyn aıtty. Sóıtip, shanysh­qyly Ber­diqoja batyrdyń nege Shyǵys óńirge baryp qonystanǵany týraly naqty derekter keltir­di. Jazýshy Muhtar Maǵaýın, Qabdesh Jumadi­lov, Aqse­leý Seıdimbekov, Qoıshy­ǵara Sal­ǵarauly­nyń shy­ǵarma­la­ryn­­daǵy Berdiqoja batyr týraly kezdesetin dáıekti oqıǵalar týraly taratyp áńgimeledi. Jalpy, búgingi kúnge deıin jınal­ǵan batyr týraly derek-dáıekterdiń sany eki júzge jýyqtapty. Batyrǵa qatysty tarıhı derekter negizinen óz elimizben qatar, kórshi Reseı men Qytaı jáne Qyrǵyz muraǵattarynan tabylypty. Osy kezde túrli tildegi málimetter qazaq tiline aý­darylyp, tóte jazýmen qaǵaz betine túsken batyr jónin­degi jyr-ańyzdar qazirgi qolda­nystaǵy álipbımen qaıta kóshi­rilipti. Birqatar ǵalymdar zertteý jumystaryn júrgizip, qas batyrdyń azattyq jolynda kórsetken erlikterin joǵary baǵalaǵan. Bul jóninde Berdiqoja batyr týraly izdenip, indete zerttep, oǵan qatysty sharalardyń uıymdastyrylýyna muryndyq bolyp júrgen tehnıka ǵylymdarynyń doktory, birqatar otandyq jáne halyqaralyq akademııalardyń akademıgi Baqtybaı Qasymbekov áńgimeledi. Ǵylymı sharada batyr týraly fılm usynylyp, onda atqarylǵan sharalar jóninde baıandaldy. Sondaı-aq, batyrdyń qatysqan joryqtary men atamekenin jáne jerlengen jerin kórsetti. Zıratyn ǵylymı turǵyda qalaı anyqtap, zertteý jumystary qandaı baǵyttarda júrgizilgeni sóz boldy. Akade­mıktiń aıtqandaryna zer salsaq, osy kezge deıin Álkeı Mar­ǵulan atyndaǵy arheologııa ıns­tıtýty Berdiqoja batyr kesenesine arheologııalyq-etno­grafııalyq zertteý jasaǵan. Oǵan qatysty ǵylymı materıaldardyń bıblıo­gra­fııa­sy qurastyrylǵan. Reseı ǵylym akademııasy­nyń Etnologııa jáne antropologııa ınstıtýty­nyń M.Gerasımov atyndaǵy zert­hanasynyń ǵalym­dary batyrǵa qatysty antrologııalyq jáne genetıkalyq zertteýler júr­gizgen. «Qazaqstan tarıhy» oqýlyǵyna esimi engizilip, «Berdiqoja batyr» atty kitap jaryq kórgen. Rasyn aıtqanda, halqy­myzdyń eshbir batyry buǵan deıin dál osylaı tyńǵylyqty zerttelmepti. Bulaı deýimizdiń sebebi, Berdiqoja batyrdyń zıraty birneshe jer kartalary arqyly anyqtalǵan. Tipti, sol kezdegi Reseıdiń Orta Azııa týraly áskerı kartasynda da anyq kórsetilipti. Bul maǵlumattarmen qatar, zırattyń ǵaryshtan túsirilgen nusqasy da kópshilikke usynyldy. Jınaqtalǵan eńbekterdiń kóptigi men derekterdiń naqtylyǵyna kóńili tolǵan ǵalymdar óz rızashylyqtaryn bildirdi. Qazaqtyń ár batyryna osyndaı zertteý jumystaryn júrgizý kerek ekenin aıtqan akademık Seıit Qasqabasov áńgimeni áriden qozǵap, Berdiqoja batyrdy zerttep júrgen ǵalymdardyń eńbegin laıyqty baǵalady. Konferensııaǵa qatysqan qaýym endigide Berdi­qoja ba­tyrdyń basyna jańadan kesene turǵyzyp, qalalarǵa eskertkishterin qoıý urpaq paryzy ekenin eskerip, osynaý ıgi isti júzege asyrýǵa bátýalasty. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan.