Qyzbelge qashan asfalt jol tóseledi?

Aq túıeniń qarny jarylardaı bul qýanyshqa aýyl, aýdan bylaı tursyn, kúlli el eleń etisti. Onyń da reti, jóni bar edi. Sebebi 2025 jyly Alash arysy, halqyn qarańǵylyqtan oıanýǵa úndegen, búgingi táýelsizdik úshin janyn pıda etken Mirjaqyp Dýlatulynyń týǵanyna 140 jyl
tolady.

Aıtýly Alash toıy bolǵasyn jan-jaqtan, tipti alys shetelderden de qonaqtar aǵylatyny belgili. Sonda meımandarymyz búgingi kespirsiz joldyń sıqynan san soǵyp, arba synatyn shoqalaǵynan shoshynyp jatsa, ulttyq namysymyzǵa odan beter daq, kóleńke túsirip alatynymyz kádik qoı.

Bylaısha, tasjol túsetin jer­ onsha alys, shubalańqy da emes. Arqalyq –Torǵaı avtomobıl trassa­syndaǵy Toqanaı eldi meke­ni­nen ońǵa burylystaǵy Qyzbel aýylyna deıin 49 shaqyrym kóterme jol tartyl­ǵan. Odan ári Mirjaqyp Dýlatuly atyndaǵy Bıdaıyq aýylyna deıin ­39 shaqyrym. Mine, osynda 1992 jyl­ǵy qyrkúıektiń alǵashqy 18 kúninde eńký-eńký jer shalyp, Karelııanyń Sosnoves stansasy mańyndaǵy zırattan 57 jyl máńgilik tynystap jatqan Mirjaqyp súıegin qazyp alyp, osy Bıdaıyqqa (durysynda, anyq kindik qany tamǵan jeri – «Toqanaı-Qyzbel» jolynyń boıyn­daǵy, qazir arnaıy belgi qoıylǵan Asqar kúzdigi degen jer edi) ákelip, jal­ǵyz qyzy Gúlnár apaıdyń daýys salýy­men qaıta jerlegen edik. «Egemen Qazaqstan»-nyń burynǵy Torǵaı oblysy boıynsha menshikti tilshisi retinde osy arnaıy qurylǵan ekspedısııaǵa qa­tysyp, qaraly sapar jaǵdaıyn jal­paq qazaq eline gazet arqyly baıandap otyrǵan­byz. Ol tustaǵy basshymyz Sher­han Murtaza edi, jazǵanymyzdy ár nómir­ge ózi oqyp salyp «jaz, úzbeı jaza tús», dep qamshylap qoıatyn. Jazdyq, túbi ózge tolyqtyrýlarmen «Mir­jaqyptyń oralýy» degen atpen qa­zaq, orys tilderinde kitap bolyp ta shyq­ty ol hıkaıatymyz. Muny maqtan úshin emes, Mirjaqybyn halqy odan ári jaq­sy bile tússin degen nıetpen aı­typ otyrmyz. Áıtse de, Alash arysy­nyń súıegi qaıda jatqanynan áli de beı­habar qazaq baryna kózimiz jetip júrgendikten de janymyz syzdaıtynyn jasyrmaıyqshy.

Búginderi on úsh tútini ǵana bar Bı­­daıyq aýlynda (buryn baqan­daı keń­shar ortalyǵy bolatyn) Mir­ja­qyptyń kesenesi men shaǵyn mýzeıi ornalasqan. Bulardyń búgingi jaı-kúıine qatysty uzaqqa shyǵandaı­tyn shubyrmaly da, problemalyq áńgimemizdi ázirge tyıa otyryp, tek jol máselesin aıtyp kórelik.

Sonymen oblys ákimi Q.Aqsaqa­lovtyń aýdandyq aktıvte asfalt tóseımiz degen ýádesinen taıqyp qalǵany janymyzdy aıazdaı qarıdy. Bastapqy joba ózgergen sekildi. Toqanaıdan bastalatyn 15 shaqyrym jol ýchaskesi jeńil jóndelip, sol kúıinde qalady eken. Odan arǵy Qyzbelge deıingi 34 shaqyrym eki bólikpen tender arqyly utysqa qoıylatyn tárizdi. Iаǵnı munyń 15 shaqyrymyn qazir «Baqjol» JShS ıelenip, usaq tas-topyraqpen kóterme jol tartpaq. Qalǵan 19 shaqyrymy oblystyń bıýdjettik ótinim sarap­ta­masynan ótkizilý satysynda tur­ǵan kórinedi. Sosyn baryp jalpy úmit­kerler arasynan laıyqtysy anyq­talady. Al Qyzbelden arǵy Bıdaıyq aýylyna deıingi 39 shaqyrym kóter­me jol jeńil-jelpi jóndeýden ótkizil­mekshi eken. Qyrnap-syrnap degendeı.

Osy aýyldarǵa jaqynda ǵana baryp kelgendikten, jol jaǵdaıy alaqanymyzdaǵydaı belgili edi. Bıylǵy sý tasqynynan áldeneshe jerinen jyrylyp, qatynas uzaq ýaqyt toqtap qaldy da, keıin bú­tin­­delgen tustarynyń ózi apan shuńqyrlanyp, sál jańbyr jaýsa, ensiz tabanynan taıqyp ketý zobalańyn týdyratyn óte qaýipti jol bul. Joldyń qos qaptaldarynan teńizdeı jarqyrap jaıylǵan sý alaby da áli tartyla qoımaǵan. Sý aralynda qalǵan Qyzbelge jańalap jol tartýdyń, jaı kóterme jol emes, asfalt tóseýdiń mańyzy tipten erekshe ekeni túsinikti.

Jankeldın aýdanynyń ákimi Sh.Ospanovtyń aıtýynsha, osy aralyq jolyna usaq tas-topyraq tóselip, kóterme jasalady. Oıpań tustarynan sýaǵarlar qoıylady. Sonymen «is bitti, qý ketti»-ge saıǵaly turǵandaı. Bıiktetile, jondandyra túsip, sapaly etip myqty tartylatyn asfalt jol túske de enbeıtindeı, sirá.

Bıyl sáýirde Qostanaı oblysyna jasaǵan saparynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Kelesi jyly Alash ardaqtysy Mirjaqyp Dýlat­uly­nyń 140 jyldyǵyna arnal­­ǵan is-sharalarǵa qatysý úshin Arqa­lyq qa­lasyna barýdy josparlap otyr­myn», dep ashyp aıtqan edi («Egemen Qazaqstan», 17 sáýir, 2024 j.). Prezı­dent­tiń Bıdaıyq jaqqa joly túse qalmasyna kim kepil?

Uzyn sózdiń tobyqtaı túıini – ­asfalt kerek-aý! Toıǵa aǵylatyn meımandardan keıistik bolmasyn. Mirjaqyptyń «oıanǵan qazaqtary» qaıda?» dep dúdámal kúıge túspes úshin de namysqa basyp asfalt tartylǵany jón-aý! Oblys ákimi nendeı ún qatar eken, halyqtyń bul janaıqaıyna, ózekjardy ótinishine.

Qaısar ÁLIM,

jýrnalıst-jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

Qostanaı oblysy,

Jankeldın aýdany