Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń botanıkalyq baǵynda qyzǵaldaqtyń 40-qa jýyq túri ócedi. Ǵalymdar dala gúlderin tolyqqandy zerttep, tuqymyn saqtap qalýǵa barynsha tyrysyp jatyr. Botanıkalyq baqta bıyl qyzǵaldaqtyń 15 surypynyń 9 000 danasy egildi. Al byltyr 600 danasy otyrǵyzylǵan. Olardyń ishinde «Tulipa Curry», «Tulipa Royal Virgin», «Tulipa Sweet Rosy», «Tulipa Novi Sun» sekildi eksklıýzıvti túrleri bar. Jabaıy qyzǵaldaqtar toptamasyna «Jalǵan qosgúldi qyzǵaldaq», «Túrkistan qyzǵaldaǵy», «Tik sabaqty qyzǵaldaq», «Tórt japyraqty qyzǵaldaq», «Lemmers qyzǵaldaǵy», «Býze qyzǵaldaǵy», «Bıom qyzǵaldaǵy», «Zınaıda qyzǵaldaǵy» endi. Sondaı-aq botanıkalyq baqtyń bazasynda «Qazaqstan», «Astana» atty suryptar da bar. Olardy elimizge Gollandyq seleksıonerler tartý etken-tuǵyn.
– Jalpy jobany 2019 jyly ýnıversıtet basshylyǵynyń qoldaýymen aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor A.Apýshev pen bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent B.Iýsýpov uıymdastyrǵan bolatyn. Alǵashynda qyzǵaldaqtyń 3 myń danasyn ósirgen jylyjaı kólemi qazir ulǵaıdy. Onda 9 myń eksklıýzıvti Gollandııalyq qyzǵaldaq gúldep tur. Qyzǵaldaqtardy kóbeıtýdiń ınnovasııalyq tehnologııasy boıynsha ǵylymı zertteý júrgizilýde. Sonymen qatar Qarataý ormanshylyǵy men Ile-Alataý ulttyq tabıǵı parkinde arnaıy zertteý úleskerleri qurylyp, jumys istep jatyr, – dedi joba jetekshisi Nurdana Salybekova.
Oqý ornynyń aýmaǵyndaǵy jylyjaı «Qazaqstanda qyzǵaldaqtyń bastapqy materıaldar kolleksııasyn jasaý, eksklıýzıvti túrleri men sorttaryn kóbeıtý men ósirýdiń ınnovasııalyq tehnologııasyn ázirlep qoldanysqa engizý» jobasy boıynsha salynǵan. Basty maqsat – qyzǵaldaqtyń perspektıvti, jersindirilgen túrleri men sorttaryn óndiriske engizý, seleksııa úshin bastapqy materıaldar kolleksııasyn jasaý, jedel kóbeıtýdiń tıimdi ádisterin qarastyryp, elimizdiń gúl ósirý salasyn damytý. Naqty aıtar bolsaq, bıologııa kafedrasynyń ǵalymdary qyzǵaldaqtyń jabaıy ósetin túrleri men mádenı suryptarynyń toptamasyn jasaý boıynsha zertteý jumystaryn júrgizip jatyr. N.Salybekovanyń aıtýynsha, qyzǵaldaq qazaqtyń brendi bolyp qalyptasýy úshin, kóptegen ǵylymı izdenis kerek.
– Qazirgi ýaqytta búkil álem Qazaqstan – qyzǵaldaqtyń tarıhı otany ekenin moıyndady, biraq onyń kóptegen tabıǵı popýlıasııalary teris antropogendik áserge baılanysty joıylyp ketý qaýpi bar. Qyzǵaldaqtardyń tabıǵı jańarýy óte uzaq úderis. Sebebi gúldi ósimdikti tuqymnan alý úshin 3-4 jyldan 7 jylǵa deıin ýaqyt qajet. Biz jergilikti aýa-raıyna beıimderin jáne suranysqa ıelerin iriktep, arnaıy kóbeıtýdi josparlap otyrmyz. Ol óte qıyn jumys. Bul jumystardy bastaǵanymyzǵa úsh jyl boldy. Sondyqtan qyzǵaldaqtyń qazaqstandyq suryptaryn irikteý úshin bastapqy materıaldar toptamasyn jasaý qazirgi zamanǵy bıologııalyq ǵylymnyń ózekti mindeti, – dedi joba jetekshisi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha,qyzǵaldaqtardy ósirýdiń sheteldik tehnologııasynyń skrınıngi ári olardyń naqty topyraq-klımattyq jaǵdaılarǵa beıimdelýi elimizdiń básekege qabiletti gúl ósirý sharýashylyǵynyń qalyptasýyna yqpal etedi. Mysaly, Eýropadaǵydaı 9 gradýsta ósirý tehnologııasy bizdiń jaqqa sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan túrkistandyq ǵalymdar qyzǵaldaq ósirý tehnologııasynyń negizgi tásilderin zerttep, tyń dúnıeler jasap, temperatýralyq, ylǵaldylyq, topyraq jaǵdaıy erekshelikterine qaraı ósirýge qolaıly sorttardyń usynymdaryna basa mán berip otyr.
