Kórshiniń nany

Tandyr nannyń birneshe túri jaınap turǵan sebettiń janyna qalaı kelgenimizdi baıqamaı qaldyq. Úsh jolaýshynyń ekeýi kem degende 2-3-ten nan satyp alyp jatyr. Ulttyq kóılegi men taqııasyn jarasymdy etip kıip alǵan satýshy ózbek qyz da elgezek eken, sol sátte-aq nannyń quramyn, qalaı pisirilgenin, tipti qansha kúnge deıin buzylmaı saqtalatynyn aıtyp úlgerdi. Biz de eki nandy sómkemizge salyp aldyq. Keıin baıqadym, Astanaǵa baǵyt alǵan ushaqtyń ishinde ózbektiń tandyr nanynyń ıisi burqyrap tur eken. Elge kelgennen keıin sol nannan biraz adam dám tatty. Rasymen, dámi erekshe. Keıin nan oralǵan qaǵazdaǵy jazbaǵa qarasam, búkil memlekettiń ulttyq brendin tandyr nanymen jasap otyrǵan shaǵyn kásipker – jeke sharýanyń naýbaıhanasy eken...

Jalpy, elimizdi álemge tanytý úshin ulttyq týrızmdi, rýhanı brendimizdi jan-jaqty ári keńinen nasıhattaý jóninde jıi aıtamyz. Talqylaımyz, san myń usynys-pikirdi ortaǵa tastap, túrli joba da jasaımyz. Bul baǵytta biraz is te qolǵa alyndy. Biraq nege osylardyń naqty bir kórinisin kóre almaı júrmiz?

Memleket basshysy Ulttyq quryltaı­dyń úshinshi otyrysynda elimizde qaıtalan­bas tabıǵı jáne tarıhı mekenderdiń kóp ekenin alǵa tartyp: «Osyndaı teńdesi joq oryndardyń tylsym tabıǵat kórinis­teri týrısterdiń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týǵyzady», degen edi. Tipti 2019 jyly Ulytaýda ótken Ulttyq quryltaıda da: «Biz uly tarıhı tulǵalardyń izbasar urpa­ǵy ekenimizdi umytpaýymyz qajet. Ata-baba­larymyzdyń rýhyn týrızmniń ozyq úlgi­leri arqyly dáripteýimiz kerek», dep edi. Ras, qazaq jeri tabıǵaty tańǵajaıyp mekenderge ǵana emes, túrli ulttyq taǵam­­ǵa da baı. О́kinishtisi, biz «týrızmniń ozyq úlgileriniń» biri retinde ulttyq as-sýymyzdy óz deńgeıinde dáripteı almaı kelemiz. Bir jyldary Almaty oblysynyń týrızm basqarmasy tipti qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn tanytý maqsatynda arnaıy týr da uıymdastyrǵan edi. Elimizdiń baıyr­ǵy ulttyq taǵamdaryn nasıhattap, qazaq­tyń qurt-maıy, qymyz-shubaty men qazysy arqyly mádenıetimizdi álemniń ár jerinen kelgen týrısterge kórsetýdi maqsat tutqan bul ıgi istiń de ǵumyry qysqa boldy. Jalpy, áp-ádemi bastalǵan osyndaı jobalardyń ulttyq deńgeıge kóterilmeı jatyp úzilip qalatyny qynjyltady.

Týrızm jáne sport mınıstrliginiń má­limetine sensek, keıingi bir jylda elimiz­ge 9 mıllıonnan asa, naqtyraq aıtsaq, ­9,2 mıllıon sheteldik kelgen eken. Bul san ­2022 jylmen salystyrǵanda 2 ese kóp. Se­be­­bi ol jyly qazaq jerine saıahattap kel­gen týrısterdiń sany nebári 4,7 mıllıon bol­ǵan. Sala basshysy Úkimet otyrysynda elimiz­diń týrıstik áleýetin arttyrý maqsatyn­da san túrli jarnamalyq naýqan ótkizip, birshama ulttyq jobanyń qolǵa alynǵa­nyn da jetkizdi. Máselen, bıylǵy – Qytaı­daǵy Qazaqstannyń týrızmi jyly aıasynda ­30-dan asa is-shara ótkizý josparda bar eken. Alaıda osy jospardyń ishinen ulttyq dastarqanymyzdy tanytatyn, qazaqtyń ulttyq minezi men qadir-qasıetin kórsetetin taǵamymyzdy dáripteıtin iri de, usaq ta ne joba, ne naýqan kóre almadyq.

Qundylyqtarymyzdyń quldyrap bara jatqanyn jeter jerine jetkizip aıtyp ketken abyzdarymyzdyń biri, akademık, Taǵamtaný akademııasynyń prezıdenti bolǵan marqum Tóregeldi Sharmanov qurt pen irimshikpen-aq elimizdi álemge tanytýǵa bolatynyn aýzynan tastamaýshy edi. «Et bizdiń ulttyq taǵamymyz dep aıtamyz, biraq etten jasalatyn taǵam ózbekte qazaqtan da kóp. Standarttap, ózimizdiki dep menshiktep alaıyq desek, dáleldeı almaımyz. Qyrǵyzdyń qymyzynyń qazaqtyń qymyzynan esh kemdigi joq» deıtin akademık. Sóziniń jany bar edi. Tek estir qulaq, naqty qolǵa alar adam tabylmady.

...Tashkentten áýege kóterilgen ushaq eki saǵatqa jeter jetpes ýaqytta Astanaǵa kelip qondy. Elordadaǵy halyqaralyq áýejaıda da baqylaý beketinen ótkennen keıin osyndaı arnaıy saýda zaly bar. Biraq bizdiń dúkenderden qazaqtyń ulttyq dámin kóre almadyq...