Kollajdardy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Hattyń álqıssasy: «Meni eshkim túsinbeıdi!» dep sen maǵan jıi shaǵymdanasyń. Bulaı tipti Gıote de, Nıýton da shaǵymdanbaǵan. Seni bári de jaqsy túsinedi. Eger sen ózińdi-óziń túsinbeseń, bul basqalardyń kinási emes, – dep bastalady. «Iniń retinde, saǵan jaqyn adam retinde ózińdi sendirsem deımin, men seni jaqsy túsinemin, búkil jan dúnıemmen sezinemin. Barlyq adamı kelbetińdi bes saýsaǵymdaı bilemin, olardyń árbirin baǵalaımyn, tereń qurmetpen qaraımyn. Kerek deseń seni túsinetinime dálel keltire alamyn, ony jiliktep, tarmaqtaryn atap ta beremin. Menińshe, sen óte meırimdisiń, keńpeıilsiń, sońǵy tıynyńa deıin bólisetin aqjarma adal adamsyń. Saǵan óshigý, adamdar men janýarlarǵa janyń ashymaı qasarysý, alaıaqtyq, kek saqtaý jat nárse, sen joǵary oryndaǵylardan daryndysyń, sende basqalarda joq bıik bar. Ol – talant», deıdi jazýshy. Chehov jan-tánimen aǵasynyń ilgeri basýyn, sanasyn torlaǵan shıyrshyq oıdan arylýyn tileıdi. Sirá, adamdy súıý degenińiz osy bolar. Súıýdiń basty belgisi – jany ashý, bolysýǵa daıar turý. Jazýshy jany egilip hatyn jalǵaıdy. «Talantyń seni mılıondaǵan adamdardan bıik etedi, oǵan sebep 2 mıllıon adamnyń tek biri ǵana sýretshi bolady. Sen qurbaqa nemese búıi bolsań da, talant seni ózgelerden oqshaý etedi, kóp adamǵa sen qurmettisiń, talantqa kóp nárse keshirimdi. Bilimdi ortada ózińdi jaısyz sezinbeý úshin, ortańǵol bolmaý úshin, odan azap shekpeý úshin tereń bilimdi ári tárbıeli bolý qajet. Talant seni ónerpazdar ishine alyp keldi, sen sol ortaǵa táýeldisiń. Aıtpaǵym, dene toǵyshar, ósýshi shybyq, tómpeshik syndy bir tilim ǵana. Ony jeńý qıyn, óte qıyn. Meniń paıymdaýymsha, tárbıeli adamdar kelesi qaǵıdalarǵa saı kelýge tıis». Jazýshy osylaısha tárbıeli adamdardyń adamshylyq tarmaqtaryn aıtady. Sol arqyly baýyryn izgilik sáýlesine baýlýǵa kúsh salady. «Olar adamdyq qaǵıdalarǵa qurmetpen qaraıdy, sondyqtan da árqashan qamqor, jumsaq, sypaıy. Áldebireýmen ómir súredi, bul úshin shaǵym jasamaıdy, al ketse, «sizben ómir súrý múmkin emes!» dep aıtpaıdy. Olar shýdy da, sýyqty da, ashy men táttini de keshe biledi, basqalarmen baılanysta ǵumyr keshedi. Ekinshiden, olar qaıyrshy úshin de, mysyq úshin de raqymdy. Olar árbir dene úshin jany aýyrady, ne bolsa da jaı kózben qaraı almaıdy. Úshinshiden, olar ózgeniń dúnıesine qurmetpen qaraıdy, qaryzy bolsa qapysyz tóleıdi. Tórtinshiden, olar aq peıildi, ótirikten ot kórgendeı qorqady. Olar, tipti bolmashyǵa da ótirik sóılemeıdi. Tyńdaýshy úshin tárbıeli adamdardyń ne aıtqanyn kózi aıtyp turady. Olar qubylmaıdy, álektenbeıdi, kóshede ózin úıdegideı ustaıdy, týystarynyń kózinshe ishimdik ustamaıdy. Olar bóspeıdi, ózinen birdeme suramaıynsha ashylyp sóılemeıdi».
Chehovtyń tárbıeli adamǵa bergen baǵasy kúlli adamzattyq qaǵıdalarǵa sáıkes keledi. Tipti qazaq balasy da boıyna sińirip, óz mádenıetindeı qabyldaı alady. Jazýshynyń bir ulttyń ǵana emes, barsha adamzatqa ortaq óner týdyrǵanynyń birden bir dáleli osy bolsa kerek. Iá, Chehovtyń pesalary álemde Shekspırden keıingi teatrlarda eń kóp qoıylatyn týyndylar desedi. Munyń syry, jazýshynyń dúnıe turǵansha turatyn máńgilik taqyryptardy qaýzaı bilýinde. «Besinshiden, tárbıeli adamdar basqaǵa «kómek» bolý úshin ózgeni qorlamaıdy. Olar ózgeni álpeshtep sóıleıdi, basqanyń jan dúnıesimen oınamaıdy. «Meni eshkim túsinbeıdi!» dep aıtpaıdy. Altynshydan, tárbıeli adamdar bos keýde emes. Olar jasandy brıllıantpen aınalyspaıdy, ataqty adamdarmen tanys bolsa da, masaıramaı, tanymaldylyqty áriptesine beredi. Jetinshiden, olar ózi shynymen talant bolsa, talantyn qurmetteıdi. Ol úshin áıeldi de, sharapty da, ótkinshi ómirdi de qurban etedi...»
Chehovtyń haty bir ǵana aǵasyna emes, kúlli talantty adamdarǵa jazylǵan biregeı hat. Qaıbir óner adamy Jaratqannan berilgen daryndy daraqylyqqa emes, el ıgiline jumsasa ıgi. Áıgili jazýshynyń negizgi nıet ushqyny da osyǵan tireledi.
