Qandaı bir daǵdarys ta qarjy rynogyndaǵy qaıshylyqtarǵa qatysty bolady. Al bul jolǵy tyǵyryqtyń kóp jaǵdaıda qoldan jasalǵandaı qalpy bar. Mundaǵy kóp keleńsizdik álem naryǵyndaǵy ádil básekelestiktiń álpetin kórsete almaıdy. Budan góri ol teliler men tentekterdiń teketiresine kóbirek uqsaıdy. Biraq dúrbeleńniń dóńgelegi óz beldeýinen aınalyp ketti. Endi osyǵan aparǵan tegershikti birinshi bolyp basqandar tuıyqqa tirelgendiktiń túıtkilin túısine bastady. Al munyń qamtyp jatqan arnasynyń aýqymy san alýan. Búgingi toptamada osyǵan qatysty birqatar materıaldar jarııalanyp otyr.
Amerıkanyń qor rynogy jaqyn arada 50 paıyzǵa qulaýy múmkin. Bul týraly bedeldi sarapshylar arnaıy tujyrymdar jasady. «Biz qor rynogynyń qazirgi aýyr hali men sózsiz qulaıtyndyǵyna tańǵalýǵa tıis emespiz. Munyń ózi bizdiń kútken nársemiz edi», – dedi qordyń 2008 jylǵy daǵdarystyń kezinde tabys stavkasyna $1 mlrd. salýymen aty shyqqan hedj-menedjeri Mark Spısnagel.
«Biz qazir qarjy aktıviniń alyp kópirshigi ústinde otyrmyz, – dep eskertedi shveısarııalyq qarjy keńesshisi jáne qordyń menedjeri Mark Faber. – Onyń kez kelgen sátte jarylyp ketýi múmkin». Faber munyń bárine AQSh prezıdenti Barak Obama men federaldy rezerv júıesiniń oılanbaı júrgizip kele jatqan saıasatyn kinálaıdy. «Olar jeke iskerlerge de, salymshylarǵa da, sondaı-aq, ata-analarǵa da qatty qııanat jasap otyr, endi bizdiń áke-sheshemizge aksııalar men jyljymaıtyn múlikterdi tyqpalap ne keregi bar edi?», – dep ashynady ol.
Keıbir qaýesetterge qaraǵanda, tónip kelip qalǵan apat ınvestor Ýorren Baffettiń mıllıard dollaryn da aınalyp ótpeıdi. «Ýorren Baffettiń ındıkatory» qazir shynynda úlken qaýiptiń qarsańynda turǵan sııaqty. Qor naryǵynyń tars ete túsýi kez kelgen sátte oryn ala salýy ábden yqtımal. Mundaı kezde ınvestorlarǵa ne istegen lázim? Birinshi nusqa – ózińniń barlyq aksııalaryńdy sat ta, aqshańdy jastyqtyń astyna tyq. Ekinshi nusqa – táýekel etip, tas jutyp, daýyl dúrkirep ótip ketkenshe, áliptiń artyn baǵa tur.
«Alaıda, – deıdi Absolute Profits-tiń negizin qalaýshy Shon Haıman osyǵan oraı, – munyń úshinshi nusqasy da bar. Naryqta aldaǵy aptalarda eshqandaı qaýip-qaterge ushyramaıtynyna kepildik berýge bolatyn naqtyly bir sektorlar bar. Aqshany ázirge solaı qaraı shyǵara turý onshalyqty qymbatqa túspeıdi». Haıman nelikten óziniń oıyna ózi senimdi bolyp otyr? Ol Ýoll-strıttiń qupııa kúntizbesinen habardar. Ol sonyń arqasynda 1968 jyly naryqty 250 paıyzǵa basyp ozýǵa qol jetkizgen. Al kúntizbede 19 ınvestısııa (rynok sektorlary negizinde) men 38 data atap kórsetilgen. Siz tek aksııalardy qajetti ýaqytynda satyp ala qoıasyz da, olardy qajetti ýaqytynda satyp úlgeresiz. Osylaısha 1 myń dollardy jıyrma jyldyń ishinde 178 myńǵa aınaldyryp alasyz.
«Biraq bul kúntizbe meniń ınvestısııalyq júıemniń bir bóligi ǵana, – degendi qosady Haıman. – Mende, sondaı-aq, naryqta kez kelgen bir aıtarlyqtaı ózgeristerdiń bolǵaly jatqanyn eskertip turýǵa arnalǵan apat týraly habar berý júıesi de bar». Apat týraly habar berý júıesin ıadrolyq zymyrandardyń «qyrǵı-qabaq soǵys» kezindegi ushý órisin eseptep shyǵarǵan adamdardyń biri taldap jasaǵan eken. Olaı bolsa, júıeniń eshbir aqaýsyz dáldikpen jumys istep, kórsetetin boljamynyń deńgeıi 100 paıyzǵa barady.
Haımannyń aıtýynsha, naryq qulaı bastaǵan kezde apat týraly habar berý júıesi ınvestorlarǵa aksııalardy qolma-qol aqshalarǵa aıyrbastaıtyn kezdiń jetkenin bildiredi. «Eger sizderde osy júıe bar bolsa, 2000 jáne 2008 jyldarǵy daǵdarystardan eshbir qıyndyqsyz shyǵyp ketken bolar edińizder, – deıdi Haıman. – Endi oılanyńyzdar, eger sol bir jappaı satýshylyqqa urynyp qalmaǵan bolsańyzdar, qansha aqshany alyp qalar edińizder?».
Shon Haımannyń bul sózderin jeńil-jelpi kóretinder de bar. Biraq ol óziniń alǵan baǵytynyń eshqashan burys bolmaǵanyn udaıy dáleldeýmen keledi.
Fransýzdyń qoǵamdyq pikirlerdi zertteý ınstıtýty La Tribune gazeti bergen tapsyrys boıynsha júrgizgen saýaldama el turǵyndary 64 paıyzynyń tikushaq tasymaldaýshy eki «Mıstraldi» Reseıge berýdi qoldaıtynyn kórsetti.
Fransýzdardyń basym bóligi prezıdenttiń «jańa ókimi berilgenshe» operasııasy toqtap qalǵan «Mıstraldi» Reseıge berýdi jaqtaıtynyn prezıdent Fransýa Olland joqqa shyǵara almaıdy. Orys floty 2011 jylǵy maýsymda Fransııanyń DCNS kompanııasymen 1,2 mlrd. eýroǵa kelisimshartqa otyryp, osy tapsyrysty bergen bolatyn. Al ótken aptada Reseı Fransııadan áskerı kemelerdi berýden bas tartýdyń sebebin surap, resmı hat joldady. «Máseleni budan ári qaraýdyń sotqa baryp tireler-tirelmesin sheshý úshin fransýz tarapynyń áli de oılanatyn ýaqyty bar, Reseı buǵan jazbasha túrde túsinikteme alýy tıis», – delingen osyǵan baılanysty joldanǵan suranysta.
Al el turǵyndary eki «Mıstraldi» Reseıge berý kerek ekenine esh kúmándanbaıdy. Olardyń basym bóligi (75%) Fransııanyń Reseı flotyna korabldi berýden bas tartýy Ýkraına men Reseıdiń arasyndaǵy janjaldy retteýge tıimdi yqpal jasaı almaıdy, dep esepteıdi. «Fransýz qoǵamdyq pikirinde buǵan baılanysty osyndaı naqtyly ustanym bar. Ol, ásirese, jastary 35-ten asqan adamdar arasyna keńinen taraǵan», – dep atap kórsetedi IFOP qyzmetkeri Damen Fılıppo. Onyń aıtýyna qaraǵanda, suraý salýdyń nátıjeleri jurttyń máseleniń saıası jaǵyna nazar aýdarýdy qoıǵanyn kórsetedi. «Respondentterdiń 66 paıyzy Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qarym-qatynasta sońǵy aptalarda atap aıtarlyqtaı eshteńeniń ózgermegenin bildirgenderine qaramastan, munyń ózi óte jaqsy nárse», – dep taǵy bir túıip ótedi maman.
Suraý salynǵandardyń 77 paıyzy tikushaq tasymaldaýshylardy berýden bas tartýshylyqtyń sońy fransýzdyń keme jasaýshy zaýyttary (DCNS, STX France) men jumysshylardy eńbekpen qamtamasyz etýge orasan zor zalalyn tıgizedi. «Buǵan qosa, munyń zardaptary qalaı bolatynyn jurttyń ózi bilip otyr», – degen oı tastaıdy Damen Fılıppo. Mundaı biraýyzdy pikirler eresekter men jastardyń, erler men áıelderdiń oılary bir jerden shyǵyp jatqanyn baıqatady. Budan bólek, fransýzdardyń 72 paıyzy mundaı árekettiń fransýzdyń kúlli qorǵanys ónerkásibindegi jumystaryna zııanyn tıgizip, kommersııalyq kelisimderdiń oryndalýyna kúmán keltiretinin aıtady. Úndistanda Dassault Aviation kompanııasy, mine, úsh jyldan beri fransýzdardan Rafale satyp alýǵa áreket etip keledi. Biraq Fransııanyń «Mıstralge» baılanysty ustanyp otyrǵan saıasaty árbir joly úndilikterdi toqtatyp qoıyp júr. «Úndistannyń reseılik áriptesteriniń bári bizdi senimsiz kásiporyn retinde kórsetedi. Aǵylshyndardyń aıtatyndary da osy», – dep málimdedi taıaýda senatorlarmen kezdesýi kezinde qorǵanys mınıstrligi joǵary laýazymdy tulǵalarynyń biri general Loran Kolle-Bııon.
Dál osyndaı pikirdi suralǵandardyń 69 paıyzy da bildiredi. Respondentterdiń 56 paıyzy munyń Fransııanyń halyqaralyq deńgeıdegi bedeline de nuqsan keltiretinin aıtady.
Qytaı men Shveısarııanyń ortalyq bankteri 21 qańtar kúni Sıýrıhte ıýannyń offshorlyq ortalyǵyn ashý jónindegi kelisimge qol qoıdy. Ortalyq álem naryǵyna Qytaı valıýtasyn keńinen tartýǵa jáne Eýropada ıýanmen esep aıyrysýshylyq kólemin arttyrýǵa yqpal etetin bolady.
Eki el bank basshylarynyń túıindi kelisimge qol qoıýlary QHR memlekettik keńesiniń premeri Lı Kesıannyń Shveısarııaǵa Davosta ótip jatqan Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmǵa qatysý úshin kelgen sapary barysynda júzege asty. «Lı Kesıan óziniń Shveısarııaǵa sapary barysynda Sıýrıhten ıýan offshorlyq ortalyǵyn ashý jóninde josparlary bar ekenin málimdedi, – dep habarlady «Sınhýa» agenttigi. – Endi qol jetken kelisimderge saı, Qytaı bul úshin Shveısarııa tarapyna 50 mlrd. ıýan ($8 mlrd.) kóleminde kvota beretin bolady». Atalmysh qadam QFII (Qualified Foreign Institutional Investor) baǵdarlamasy sheńberinde, kontınettik Qytaıdaǵy bırjalarda aksııalar saýdasyn júrgizetin sheteldik ınvestorlardyń oızensııalary boıynsha qolǵa alynyp otyr. Mundaı ıýan offshorlyq ortalyqtary qazirgi kúnderi Gonkong pen Londonda jumys istep tur.
2014 jylǵy shildede KHR men Shveısarııa bankteri ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastaryn damytý úshin 150 mlrd. ıýan ($24 mlrd.) kóleminde valıýtalyq svop jasaý týraly kelisimge qol qoıǵan edi. «Qytaı valıýtasynyń 2014 jylǵy transshekaralyq tólemi aýqymy 9,95 trln. ıýandy ($1,6 trln.) qurady», – dep jazady Qytaı halyq bankine baǵynyshty Financial News gazeti. «Qazirgi tańda álemde ıýanmen saýda jasaıtyn 14 halyqaralyq ortalyq bar», – dep atap ótilgen atalmysh basylym maqalasynda.
Álemdik valıýta baǵamynyń sońǵy kezderi kúrt óse túsýinen Amerıka kompanııalary men rıteılerleri aıtarlyqtaı salmaqty zardaptar shege bastady. Bul týraly Gazeta.Ru habarlady.
«Ulttyq valıýtanyń kúsheıýinen shetelderde satqan zattaryńnan túsetin qarjynyń kólemi azaıady, ol óz kezeginde kompanııanyń jalpy taza tabysynyń kólemine soqqy bolyp tıedi», – dep jazady osy oraıda AQSh-tyń The Wall Street Journal gazeti. Buǵan qosa, jaqyn keleshekterde AQSh-taǵy kóptegen klıentterdiń shetelder kompanııalaryna qaraı burylyp ketýlerine aparyp soqtyrady. Budan birinshi kezekte Amerıka kosmetologııa salasynyń kompanııalary zardap shegedi. Aıtalyq, osy kezge deıin óz taýarynyń 88 paıyzyn shetelderde satyp kelgen Avon Products Inc onyń baǵasyn dollardyń baǵamymen birdeı úzdiksiz kóterip otyra almaıdy. Muny, ásirese, jergilikti realy sońǵy úsh jylda dollarmen salystyrǵanda 50 paıyzǵa arzandap qalǵan, kompanııaǵa kóp tabys ákelip turǵan Brazılııa naryǵynda, tipti, ortalyq banktiń stavkany kótergenine qaramastan, qoldana almaısyz. Nátıjesinde Eýropadaǵy básekelester Brazılııadan da, birqatar basqa aımaqtardan da óziniń úlesin alatyndaı dárejege kelip, baǵa jaǵynan aıtarlyqtaı basymdyqqa qol jetkizedi.
Avon kompanııasynyń bas dırektory Sherı Makkoıdyń aıtýynsha, Brazılııa bulardyń satatyn taýarlarynyń besten bir bóligin alyp otyrady. Al qalǵan tanymal naryqtar qatarynda Reseı, Argentına, Polsha jáne Ońtústik Afrıka bar. Dollar baǵamynyń ósýine baılanysty kompanııa osy elderge shyǵarylatyn ónimderiniń baǵasyn da kótergen. Biraq 2014 jyldyń úshinshi toqsanynda satylǵan ónimder jalpy kóleminiń 8 paıyzǵa azaıǵany baıqalǵan.
Mundaı problemalar AQSh-tyń kosmetıka shyǵaratyn Johnson & Johnson kompanııasynyń da basynda bar. Al muhıttyń arǵy jaǵyna týrıstik saparmen baryp qaıtý Eýropanyń orta tabysty adamdary úshin tek túske ǵana kiretin armanǵa aınalyp bara jatyr. Mundaı serýendi endi jurttyń qaltasy kótere bermeıdi.
Daıyndaǵan
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
Qor naryǵy 50 paıyzǵa qulaǵaly tur
Amerıkanyń qor rynogy jaqyn arada 50 paıyzǵa qulaýy múmkin. Bul týraly bedeldi sarapshylar arnaıy tujyrymdar jasady. «Biz qor rynogynyń qazirgi aýyr hali men sózsiz qulaıtyndyǵyna tańǵalýǵa tıis emespiz. Munyń ózi bizdiń kútken nársemiz edi», – dedi qordyń 2008 jylǵy daǵdarystyń kezinde tabys stavkasyna $1 mlrd. salýymen aty shyqqan hedj-menedjeri Mark Spısnagel.
«Biz qazir qarjy aktıviniń alyp kópirshigi ústinde otyrmyz, – dep eskertedi shveısarııalyq qarjy keńesshisi jáne qordyń menedjeri Mark Faber. – Onyń kez kelgen sátte jarylyp ketýi múmkin». Faber munyń bárine AQSh prezıdenti Barak Obama men federaldy rezerv júıesiniń oılanbaı júrgizip kele jatqan saıasatyn kinálaıdy. «Olar jeke iskerlerge de, salymshylarǵa da, sondaı-aq, ata-analarǵa da qatty qııanat jasap otyr, endi bizdiń áke-sheshemizge aksııalar men jyljymaıtyn múlikterdi tyqpalap ne keregi bar edi?», – dep ashynady ol.
Keıbir qaýesetterge qaraǵanda, tónip kelip qalǵan apat ınvestor Ýorren Baffettiń mıllıard dollaryn da aınalyp ótpeıdi. «Ýorren Baffettiń ındıkatory» qazir shynynda úlken qaýiptiń qarsańynda turǵan sııaqty. Qor naryǵynyń tars ete túsýi kez kelgen sátte oryn ala salýy ábden yqtımal. Mundaı kezde ınvestorlarǵa ne istegen lázim? Birinshi nusqa – ózińniń barlyq aksııalaryńdy sat ta, aqshańdy jastyqtyń astyna tyq. Ekinshi nusqa – táýekel etip, tas jutyp, daýyl dúrkirep ótip ketkenshe, áliptiń artyn baǵa tur.
«Alaıda, – deıdi Absolute Profits-tiń negizin qalaýshy Shon Haıman osyǵan oraı, – munyń úshinshi nusqasy da bar. Naryqta aldaǵy aptalarda eshqandaı qaýip-qaterge ushyramaıtynyna kepildik berýge bolatyn naqtyly bir sektorlar bar. Aqshany ázirge solaı qaraı shyǵara turý onshalyqty qymbatqa túspeıdi». Haıman nelikten óziniń oıyna ózi senimdi bolyp otyr? Ol Ýoll-strıttiń qupııa kúntizbesinen habardar. Ol sonyń arqasynda 1968 jyly naryqty 250 paıyzǵa basyp ozýǵa qol jetkizgen. Al kúntizbede 19 ınvestısııa (rynok sektorlary negizinde) men 38 data atap kórsetilgen. Siz tek aksııalardy qajetti ýaqytynda satyp ala qoıasyz da, olardy qajetti ýaqytynda satyp úlgeresiz. Osylaısha 1 myń dollardy jıyrma jyldyń ishinde 178 myńǵa aınaldyryp alasyz.
«Biraq bul kúntizbe meniń ınvestısııalyq júıemniń bir bóligi ǵana, – degendi qosady Haıman. – Mende, sondaı-aq, naryqta kez kelgen bir aıtarlyqtaı ózgeristerdiń bolǵaly jatqanyn eskertip turýǵa arnalǵan apat týraly habar berý júıesi de bar». Apat týraly habar berý júıesin ıadrolyq zymyrandardyń «qyrǵı-qabaq soǵys» kezindegi ushý órisin eseptep shyǵarǵan adamdardyń biri taldap jasaǵan eken. Olaı bolsa, júıeniń eshbir aqaýsyz dáldikpen jumys istep, kórsetetin boljamynyń deńgeıi 100 paıyzǵa barady.
Haımannyń aıtýynsha, naryq qulaı bastaǵan kezde apat týraly habar berý júıesi ınvestorlarǵa aksııalardy qolma-qol aqshalarǵa aıyrbastaıtyn kezdiń jetkenin bildiredi. «Eger sizderde osy júıe bar bolsa, 2000 jáne 2008 jyldarǵy daǵdarystardan eshbir qıyndyqsyz shyǵyp ketken bolar edińizder, – deıdi Haıman. – Endi oılanyńyzdar, eger sol bir jappaı satýshylyqqa urynyp qalmaǵan bolsańyzdar, qansha aqshany alyp qalar edińizder?».
Shon Haımannyń bul sózderin jeńil-jelpi kóretinder de bar. Biraq ol óziniń alǵan baǵytynyń eshqashan burys bolmaǵanyn udaıy dáleldeýmen keledi.
«Mıstraldi» Reseıge berýdi jaqtaıdy
Fransýzdyń qoǵamdyq pikirlerdi zertteý ınstıtýty La Tribune gazeti bergen tapsyrys boıynsha júrgizgen saýaldama el turǵyndary 64 paıyzynyń tikushaq tasymaldaýshy eki «Mıstraldi» Reseıge berýdi qoldaıtynyn kórsetti.
Fransýzdardyń basym bóligi prezıdenttiń «jańa ókimi berilgenshe» operasııasy toqtap qalǵan «Mıstraldi» Reseıge berýdi jaqtaıtynyn prezıdent Fransýa Olland joqqa shyǵara almaıdy. Orys floty 2011 jylǵy maýsymda Fransııanyń DCNS kompanııasymen 1,2 mlrd. eýroǵa kelisimshartqa otyryp, osy tapsyrysty bergen bolatyn. Al ótken aptada Reseı Fransııadan áskerı kemelerdi berýden bas tartýdyń sebebin surap, resmı hat joldady. «Máseleni budan ári qaraýdyń sotqa baryp tireler-tirelmesin sheshý úshin fransýz tarapynyń áli de oılanatyn ýaqyty bar, Reseı buǵan jazbasha túrde túsinikteme alýy tıis», – delingen osyǵan baılanysty joldanǵan suranysta.
Al el turǵyndary eki «Mıstraldi» Reseıge berý kerek ekenine esh kúmándanbaıdy. Olardyń basym bóligi (75%) Fransııanyń Reseı flotyna korabldi berýden bas tartýy Ýkraına men Reseıdiń arasyndaǵy janjaldy retteýge tıimdi yqpal jasaı almaıdy, dep esepteıdi. «Fransýz qoǵamdyq pikirinde buǵan baılanysty osyndaı naqtyly ustanym bar. Ol, ásirese, jastary 35-ten asqan adamdar arasyna keńinen taraǵan», – dep atap kórsetedi IFOP qyzmetkeri Damen Fılıppo. Onyń aıtýyna qaraǵanda, suraý salýdyń nátıjeleri jurttyń máseleniń saıası jaǵyna nazar aýdarýdy qoıǵanyn kórsetedi. «Respondentterdiń 66 paıyzy Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qarym-qatynasta sońǵy aptalarda atap aıtarlyqtaı eshteńeniń ózgermegenin bildirgenderine qaramastan, munyń ózi óte jaqsy nárse», – dep taǵy bir túıip ótedi maman.
Suraý salynǵandardyń 77 paıyzy tikushaq tasymaldaýshylardy berýden bas tartýshylyqtyń sońy fransýzdyń keme jasaýshy zaýyttary (DCNS, STX France) men jumysshylardy eńbekpen qamtamasyz etýge orasan zor zalalyn tıgizedi. «Buǵan qosa, munyń zardaptary qalaı bolatynyn jurttyń ózi bilip otyr», – degen oı tastaıdy Damen Fılıppo. Mundaı biraýyzdy pikirler eresekter men jastardyń, erler men áıelderdiń oılary bir jerden shyǵyp jatqanyn baıqatady. Budan bólek, fransýzdardyń 72 paıyzy mundaı árekettiń fransýzdyń kúlli qorǵanys ónerkásibindegi jumystaryna zııanyn tıgizip, kommersııalyq kelisimderdiń oryndalýyna kúmán keltiretinin aıtady. Úndistanda Dassault Aviation kompanııasy, mine, úsh jyldan beri fransýzdardan Rafale satyp alýǵa áreket etip keledi. Biraq Fransııanyń «Mıstralge» baılanysty ustanyp otyrǵan saıasaty árbir joly úndilikterdi toqtatyp qoıyp júr. «Úndistannyń reseılik áriptesteriniń bári bizdi senimsiz kásiporyn retinde kórsetedi. Aǵylshyndardyń aıtatyndary da osy», – dep málimdedi taıaýda senatorlarmen kezdesýi kezinde qorǵanys mınıstrligi joǵary laýazymdy tulǵalarynyń biri general Loran Kolle-Bııon.
Dál osyndaı pikirdi suralǵandardyń 69 paıyzy da bildiredi. Respondentterdiń 56 paıyzy munyń Fransııanyń halyqaralyq deńgeıdegi bedeline de nuqsan keltiretinin aıtady.
Iýannyń offshorlyq ortalyǵy ashylady
Qytaı men Shveısarııanyń ortalyq bankteri 21 qańtar kúni Sıýrıhte ıýannyń offshorlyq ortalyǵyn ashý jónindegi kelisimge qol qoıdy. Ortalyq álem naryǵyna Qytaı valıýtasyn keńinen tartýǵa jáne Eýropada ıýanmen esep aıyrysýshylyq kólemin arttyrýǵa yqpal etetin bolady.
Eki el bank basshylarynyń túıindi kelisimge qol qoıýlary QHR memlekettik keńesiniń premeri Lı Kesıannyń Shveısarııaǵa Davosta ótip jatqan Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmǵa qatysý úshin kelgen sapary barysynda júzege asty. «Lı Kesıan óziniń Shveısarııaǵa sapary barysynda Sıýrıhten ıýan offshorlyq ortalyǵyn ashý jóninde josparlary bar ekenin málimdedi, – dep habarlady «Sınhýa» agenttigi. – Endi qol jetken kelisimderge saı, Qytaı bul úshin Shveısarııa tarapyna 50 mlrd. ıýan ($8 mlrd.) kóleminde kvota beretin bolady». Atalmysh qadam QFII (Qualified Foreign Institutional Investor) baǵdarlamasy sheńberinde, kontınettik Qytaıdaǵy bırjalarda aksııalar saýdasyn júrgizetin sheteldik ınvestorlardyń oızensııalary boıynsha qolǵa alynyp otyr. Mundaı ıýan offshorlyq ortalyqtary qazirgi kúnderi Gonkong pen Londonda jumys istep tur.
2014 jylǵy shildede KHR men Shveısarııa bankteri ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastaryn damytý úshin 150 mlrd. ıýan ($24 mlrd.) kóleminde valıýtalyq svop jasaý týraly kelisimge qol qoıǵan edi. «Qytaı valıýtasynyń 2014 jylǵy transshekaralyq tólemi aýqymy 9,95 trln. ıýandy ($1,6 trln.) qurady», – dep jazady Qytaı halyq bankine baǵynyshty Financial News gazeti. «Qazirgi tańda álemde ıýanmen saýda jasaıtyn 14 halyqaralyq ortalyq bar», – dep atap ótilgen atalmysh basylym maqalasynda.
Kúshti dollar da soqqy bolyp tıedi
Álemdik valıýta baǵamynyń sońǵy kezderi kúrt óse túsýinen Amerıka kompanııalary men rıteılerleri aıtarlyqtaı salmaqty zardaptar shege bastady. Bul týraly Gazeta.Ru habarlady.
«Ulttyq valıýtanyń kúsheıýinen shetelderde satqan zattaryńnan túsetin qarjynyń kólemi azaıady, ol óz kezeginde kompanııanyń jalpy taza tabysynyń kólemine soqqy bolyp tıedi», – dep jazady osy oraıda AQSh-tyń The Wall Street Journal gazeti. Buǵan qosa, jaqyn keleshekterde AQSh-taǵy kóptegen klıentterdiń shetelder kompanııalaryna qaraı burylyp ketýlerine aparyp soqtyrady. Budan birinshi kezekte Amerıka kosmetologııa salasynyń kompanııalary zardap shegedi. Aıtalyq, osy kezge deıin óz taýarynyń 88 paıyzyn shetelderde satyp kelgen Avon Products Inc onyń baǵasyn dollardyń baǵamymen birdeı úzdiksiz kóterip otyra almaıdy. Muny, ásirese, jergilikti realy sońǵy úsh jylda dollarmen salystyrǵanda 50 paıyzǵa arzandap qalǵan, kompanııaǵa kóp tabys ákelip turǵan Brazılııa naryǵynda, tipti, ortalyq banktiń stavkany kótergenine qaramastan, qoldana almaısyz. Nátıjesinde Eýropadaǵy básekelester Brazılııadan da, birqatar basqa aımaqtardan da óziniń úlesin alatyndaı dárejege kelip, baǵa jaǵynan aıtarlyqtaı basymdyqqa qol jetkizedi.
Avon kompanııasynyń bas dırektory Sherı Makkoıdyń aıtýynsha, Brazılııa bulardyń satatyn taýarlarynyń besten bir bóligin alyp otyrady. Al qalǵan tanymal naryqtar qatarynda Reseı, Argentına, Polsha jáne Ońtústik Afrıka bar. Dollar baǵamynyń ósýine baılanysty kompanııa osy elderge shyǵarylatyn ónimderiniń baǵasyn da kótergen. Biraq 2014 jyldyń úshinshi toqsanynda satylǵan ónimder jalpy kóleminiń 8 paıyzǵa azaıǵany baıqalǵan.
Mundaı problemalar AQSh-tyń kosmetıka shyǵaratyn Johnson & Johnson kompanııasynyń da basynda bar. Al muhıttyń arǵy jaǵyna týrıstik saparmen baryp qaıtý Eýropanyń orta tabysty adamdary úshin tek túske ǵana kiretin armanǵa aınalyp bara jatyr. Mundaı serýendi endi jurttyń qaltasy kótere bermeıdi.
Daıyndaǵan
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
