Ataqty qobyzshy týraly jan-jaqty bolmasa da, birsypyra málimetti biz jańaarqalyq aqsaqal, eski sózdiń bilgiri, marqum Álip Jaılybaıdyń «Álip álemi» atty kitabynan kezdestirdik. Ony jalpyǵa jarııalamasaq, kúná bolar dedik. Kókiregi kómbe Álip aqsaqal jazbasynda Ábikeı kúıshiniń ómirinen syr shertip qana qoımaı, sońynda qalǵan týyndysynyń qaýashaǵyn jaryp, ózegin usynǵandaı mynadaı áńgime órbitedi. Bir qyzyǵy, bul kisi kúıshiniń esimin Ábikeı demeı, Ábekeı dep jazypty.
«Jańaarqa, Nura óńirinde Ábekeıdiń kózin kórgen kónekózder onyń tańdy tańǵa uratyn iri kúıshi bolǵanyn, qylqobyzǵa talaı áýezdi áýenderdi salyp, kúı tolǵaǵanyn aıtyp otyrýshy edi:
– Ábekeı men esimdi bilip, áńgimeni tolyq túsinetin kezimde qaıtys boldy, – dep bastaýshy edi sózin Quljambek aqsaqal. Ábekeı – Álke qazynyń nemeresi. Álkeden Isa, Musa, Toqtamys týady. Isadan Ábekeı, Musadan Syzdyq týady. Al Toqańnyń balalary kóp boldy. Ábekeń qartaıǵanda 1916 jyly balasy Qalı, qyzy Jibek, sońynda áıeli de qaıtys bolyp, Syzdekeń úıinde qaldy. Birde aýylǵa Túrkistannan Musahan ıshan keldi. Ábekeńe kóńil aıtýǵa barǵandaǵy áńgimelerin estip otyrdym. Ádettegi kóńil aıtý men Quran oqý bitken soń, Ábekeń sózge aralasyp:
– Iа, ıshan, sen kelip-ketkennen beri osyndaı-osyndaı oqıǵalar bolyp jatyr, Allanyń isine rızalyq, óz bergenin ózi alady. О́ziń bilesiń, qobyzdy balama berip, endi qolǵa almaýǵa ant etip, Qudaıǵa qulshylyq etýge kóshken edim ǵoı. Myna turǵan qobyz – Yqylastyń qobyzy. Yqań meniń balalaryma qobyz darymady, kógendi aınaldyrar túri bar, osy qobyzdy kelesi urpaqqa aparatyn sen bolarsyń, – dep meniń balama bergen edi ǵoı degende Ishan: – Siz sherli adamsyz, erteli-kesh qobyzdy ermek etýińizge bolady, – dedi. Sol joly ıshannyń batasyn alǵan Ábekeń jan serigi qara qobyzdy qolǵa qaıta aldy.
Arada biraz ýaqyt ótti. Bir kúnderi Ábekeń jol júretin boldy. Atyn erttep, jolserigi bárin daıyndap bolǵanda, Syzdekeń kelip: – Osy qartaıǵanda qaıda barasyń, dalada ólip qalasyń, uıatqa qalamyz ǵoı, bilgenińdi Kóbjanǵa úıretip úıde otyrmaısyń ba? – dedi (Kóbjan – Ábekeıge týys, iri kúıshi bolǵan adam).
– E-e-e, Syzdyq-aý, Kóbjanda áýen uǵatyn qulaq bolǵanymen, qobyzǵa keletin tuıaq joq. Eger ıesin taýyp men ustatyp ketpesem, baqsynyń nar qobyzy bolmasa, saz qobyz bul Arqada ıesiz qalǵaly turǵan joq pa, – dedi de atqa qondy.
Sol ketkennen Ábekeń Aqtaý, Ortaý, Aqoı, Sarytaý, Toǵyzqudyq, ne kerek, sonaý Ertis boıyna deıin baryp, belgili aýyldardy aralap, qaıtqanda Nura boıyndaǵy eldi súzip ótip, Qulanótpesti qýalaı kelip, Qorǵaljyńdaǵy Áýpiktiń aýlyna túskende, izdegeni tabylady. Ol shákirt bala qazaqtyń bolashaq úlken qobyzshysy Dáýlet Myqtybaev bolatyn.
...Iá, Ábekeń sodan aýlynda bir jyl jatyp, Dáýletke qobyz úıretedi. Qobyzdy shákirt bala meńgerip, kúılerdi óz betimen tartatyn bolǵan kezde Ábekeń shákirtine jańa bir kúı úıretipti. Dáýlet osy kúıdi tartyp úırengende: – Bul kúıdiń aty «Jalǵyz aıaq». Qobyzdy bizdiń zamanymyzdan kelesi zamanǵa jetkizetin sen jalǵyz aıaq jol boldyń, osy kúıdi saǵan arnadym, – degen eken.
Sodan elge qaıtar kez kelgende Áýpik balasyna qobyz úıretken Ábekeıge at mingizip, alǵysyn aıtypty», dep qaıyrady Álip aqsaqal jazbasyn.
Bul jerde biz bir nársege aıryqsha kóńil bólýdi jón kóremiz. О́nertanýshylarǵa kúıdi zertteýshilerge qulaqqaǵys. Ábikeı Dáýlet Myqtybaevqa arnap qaldyrdy degen «Jalǵyz aıaq» kúıin keıbir oryndaýshylar telearnalarǵa Yqylas Dúkenulynyń kúıi retinde taratyp, jazdyrypty. Ol jóninde Dáýlet Myqtybaev ne dedi eken kezinde? Ol kisi «Jalǵyz aıaqty» taspaǵa kimniń kúıi dep jazyp qaldyrǵanyn bilý kerek shyǵar múmkin. Álde álgindeı ataýly kúı Yqylasta da, Ábikeıde de bar ma eken? Bul aldaǵy ýaqytta kúıtanýshylar toqtalar taqyryp dep bilemiz.
