Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Beıbitshilik, kelisim, turaqtylyq úlgisin kórsetip, Qazaqstan júzdegen etnos ókiliniń aıaýly atamekenine aınaldy. Quqyqtyq memleket ornatyp, álemniń órkenıetti elderimen jan-jaqty ekonomıkalyq-saıası teń dárejede qarym-qatynas jasaý, iri reformalar júrgizý, demokratııalyq qaǵıdattardy qurmetteý – osynyń bári Ata zańymyz aıasynda atqarylyp jatqan is. Búgingi elimizdiń álemdegi joǵary bedeli – bul bizdiń tikeleı ishki jeńisterimizdiń, beıbitshilik súıgish saıasatymyz ben úlken basshylyqtyń nátıjesi.
Konstıtýsııamyzdyń túpqazyǵy babalarymyz ustanǵan sara joldan bastalady. Osy izben halyqqa jetken áz Táýkeniń «Jeti jarǵysynda» zańnamalar birin-biri tolyqtyryp, dala zańdary qaǵıdattaryna negizdelgen búgingi Konstıtýsııanyń qabyldanýyna negiz boldy. Memleketimizde beıbit zaman, qoǵamda ornaǵan izgilik, tatýlyq pen yntymaq – Konstıtýsııanyń baǵa jetpes asyl muraty. Sodan da bolar, ádilet jolyna úndep, birlik baǵdaryna aınalǵan zań qashanda el nazarynda.
Keleshekke kerýen tartqan memleketimizdiń turaqty damýyna ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri úlken úles qosyp keledi. Búgingi tańda ár otandasymyz Konstıtýsııanyń memleket pen qoǵam úshin ǵana emes, óziniń jeke basy men otbasy úshin de mańyzdylyǵyn tereń sezinýi qajet.
Ishki ister organdarynyń árbir qyzmetkeriniń basty mindeti – Ata zańǵa súıene otyryp, zamanaýı qoǵamdaǵy adamdardyń konstıtýsııalyq quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaý. Olaı bolsa, polısııa qyzmetkeri óz isiniń kásibı sheberi, óz halqyna adal eńbek etýshi, elimizdiń ishki ister organdarynyń bedelin kóterýshi. Bul demokratııalyq quqyqtyq memlekettiń maqsattary men mánin anyqtaıdy. Onyń negizi – el Konstıtýsııasy. Osyǵan baılanysty qazirgi tańda IIM-niń barlyq qyzmeti men bólimshesi qyzmetiniń joǵary deńgeıi qalyptastyrylyp keledi. Sondyqtan búginde polısııa jumysy «adamǵa baǵyttalǵan» jáne «klıentke baǵdarlanǵan» qaǵıdattaryna sáıkes qaıta qurylyp jatyr.
Baýyrjan Momyshulynyń mynadaı maǵynaly sózi bar: «Adam bolý – qasıet. Azamat bolý – mindet. Patrıot bolý – paryz». Ishki ister organdary qyzmetkerleriniń boıynda patrıottyq rýhy joǵary, bilimdi, sabyrly, halyqpen qarym-qatynasta sypaıy jáne qarapaıym, jańa formattaǵy polısııa qyzmetkerin qalyptastyrý – negizgi mindetimiz. Bilim men tárbıe – egiz uǵym, olardy bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Ál-Farabı: «Adamǵa eń birinshi bilim emes, tárbıe berilýi kerek, tárbıesiz berilgen bilim adamzattyń qas jaýy» deıdi. Osy maqsatta oqý ordamyzda jas polısııa qyzmetkerleriniń boıynda joǵary adamgershilik, patrıotızm, erýdısııa, tózimdilik, sheshendik, kreatıvti oılaý sııaqty kásibı quzyrettilikterdi qalyptastyrý baǵytynda tárbıe jumystary jan-jaqty júrgizilip keledi.
Polısııa – bul elimizdiń túkpir-túkpirinde usynylǵan eń kóp quqyq qorǵaý organynyń quramdas bóligi. Kún saıyn polısııa qyzmetkerleri adam men azamattyń ómirin, densaýlyǵyn, quqyqtary men bostandyqtaryn, qoǵam men memlekettiń múddelerin quqyqqa qarsy qolsuǵýshylyqtan qorǵaý, qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha mindetterdi oryndaıdy. Memlekettik basqarý júıesindegi polısııa organdarynyń mańyzdy róli túsinikti. Jalpy, bul polısııa qyzmeti azamattarmen tikeleı baılanysta naqty áleýmettik keńistikte júzege asyrylatyndyǵyna baılanysty. Kún saıyn polısııa qyzmetkerleri kúrdeli kásibı mindetterdi, qıyn jaǵdaılar men qaqtyǵystardy sheshedi. Demek kásibı quzyrettilik deńgeıi jáne polısııa qyzmetiniń tıimdilik dárejesi qoǵamdyq pikirge, eldegi áleýmettik-saıası jaǵdaıǵa tikeleı áser etedi.
Polısııa qyzmetiniń demokratııalyq negizderin ilgeriletýdegi progreske baqylaýǵa baǵyttalǵan tásilden quqyq qorǵaý organdarynyń basty nazary quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan tásilge kóshý oryn alǵan kezde qol jetkiziledi. Qyzmetke baǵyttalǵan polısııa qyzmeti – bul polısııa men qoǵamǵa qylmys, quqyq qorǵaý jáne qaýipsizdik máselelerin sheshýde yntymaqtastyqtyń jańa ádisterin qoldanýǵa múmkindik beretin model. Ol eki negizgi quramdas bólikke negizdelgen: polısııanyń ádisteri men tájirıbesin ózgertý jáne polısııa men qoǵam arasynda syndarly qarym-qatynas ornatý úshin sharalar qabyldaý.
Búgingi tańda IIO qyzmeti basym bıýrokratııaǵa emes, adamdardyń múddelerine jáne eń aldymen, olardyń qaýipsiz ómir súrýine jaǵdaı jasaýǵa, adamdardy kóshedegi jáne turmystaǵy qylmystyq qolsuǵýshylyqtardan qorǵaýǵa, dástúrli túrde IIO quzyretine jatatyn erekshe máselelerdi sheshýde jeke jáne zańdy tulǵalarǵa járdemdesýge baǵynady. Bul qaǵıda IIO qyzmetiniń barlyq negizgi nysandarynda ártúrli dárejede kórinedi, zańdyq – norma shyǵarmashylyq jáne quqyq qoldaný, sondaı-aq uıymdastyrýshylyq, ózine tán tárbıelik, tehnıkalyq jáne basqa sharalarmen. Iаǵnı qoǵammen dıalog qajet. Qazaqstan azamattary polısııaǵa senýi kerek, óıtkeni Prezıdent aıtqan «qoǵammen dıalog tek senimmen ǵana múmkin».
Aıta ketý kerek, qazirgi tańda kadrlyq jumys keńinen damyǵan uıymdarda jeke jáne kásibı ósý jaǵdaılary jasalýda, qyzmetkerlerdiń jumysynda kreatıvti tásildi damytý úshin úlken perspektıvalar bar, atap aıtqanda, olardyń kásibı daǵdylardan kem emes empatııa, sypaıylyq, kommýnıkabeldilik sııaqty jeke qasıetterin damytý.
Konstıtýsııa normalary eldegi eń joǵary zańdyq kúshke ıe, búkil el boıynsha tikeleı qoldanylatyn Qazaqstannyń quqyqtyq júıesiniń shyńynda tur. Zaman talabyna saı keletin quqyqtyq saýattylyq, joǵary quqyqtyq mádenıet pen quqyqtyq sana jáne sapaly Konstıtýsııa – quqyqtyq memleketti ornyqtyrýdyń alǵysharty.
Konstıtýsııa adamdy, onyń ómirin, quqyqtary men bostandyqtaryn eń joǵarǵy qundylyq dep jarııalady, al adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn tanýdy, saqtaý men qorǵaýdy memlekettiń mindeti dep belgiledi. Adam quqyqtaryn qorǵaý demokratııalyq quqyqtyq memlekettiń basty ishki qyzmetine aınalýǵa tıis, bul memleket pen adam múddeleriniń arasyndaǵy basymdylyqtardy bólýdi jańasha qarastyrýshy negizgi ıdeıa.
О́rkenıettiń myńjyldyq tájirıbesi jınaqtaǵan adamnyń ámbebap quqyqtarynyń jıyntyǵynyń qundylyq máni, olarda jalpy adamzattyń qalypty tirshiligi úshin qajetti tabıǵı jáne buljymas qasıetter áleýetiniń jatqandyǵynda. Bul basty ıdeıany IIO qyzmetinde de negiz qalaýshy ıdeıa dep taný asa mańyzdy. Adam men azamat quqyqtaryn qorǵaý júıesin qurýdyń basty qaǵıdaty quqyqtardy, bostandyqtardy jáne zańdy múddelerdi zańǵa qaıshy kelmeıtin barlyq tásilmen qorǵaýdyń jalpyǵa birdeıligi. Qoǵamdy reformalaý úderisiniń tabystylyǵy nemese sátsizdiginiń negizgi kórsetkishi – eń aldymen adamnyń quqyqtary men bostandyqtarynyń qorǵalǵandyǵy men qamtamasyz etilgendigi. Adam quqyqtarynyń jaǵdaıynyń baǵasy qoǵamnyń barlyq salasynyń – saıası, mádenı, áleýmettik-psıhologııalyq jaǵdaıyn ashyp beredi. Bizdiń ulttyq salt-sana, ata dástúrge negizdelgen óz jolymyz bar, bolashaqtaǵy damý baǵytymyz da aıqyn saralanǵan. Konstıtýsııamyzdyń ómirsheńdigi, demokratııalyq tabıǵaty týraly otandastarymyz da, shetel azamattary da jyly lebizder aıtyp, bolashaǵymyzǵa zor senim bildirip keledi.
Azamattyǵymyzdyń aıshyqty aıǵaǵy bolǵan Ata zań – Táýelsizdiktiń teńdessiz tartýy. Bul kún – halqymyz úshin asa qasterli, eń ulyq mereke. Bul aıtýly kún bizdi rýhtandyryp, elimizdi odan ári damytýǵa shabyt berip, jańa múmkindikter syılasyn. Elimizdegi quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde, turaqtylyqty saqtaýda jáne azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaýda bárimiz bar kúsh-jigerimizdi jumsaıtynymyzǵa senimdimin. Jyldan-jylǵa basty qundylyqtarymyz táýelsizdigimiz, kelisim men birligimiz nyǵaıa bersin.
Nurken MUHAMETQALIEV,
QR IIM M.Bókenbaev atyndaǵy Aqtóbe zań ınstıtýtynyń basshysy,polısııa polkovnıgi
