Shyǵarma taǵdyryn oqyrman sheshedi

Jeńimpaz esimin jarııalamas buryn M.Áýezov mýzeı úıin­­degi marapattaý rásimine jı­­­­nal­ǵan joba músheleri bıyl­ǵy­ úshinshi maýsymnyń erekshe­li­gi týraly ár qyrynan áńgimele­di. M.Áýezov mýzeı úıiniń dırek­tory, M.Áýezov atyndaǵy áde­bıet jáne óner ınstıtýty dı­rek­torynyń orynbasary Dııar Qonaev qalamgerlerge qoldaý bildirgen erikti azamattardyń qa­ıyrymdylyǵyn, mádenı-aǵar­tý mindetin arqalap, ádebıet pen ónerge baılanysty ǵyly­mı qun­­dylyqtardyń uıasy bolyp otyrǵan uly jazýshy úıi­niń erekshe mártebesimen qa­bystyra áńgimeledi. Al bas de­meýshi «Freedom Shapaǵat» kor­poratıvti qorynyń pre­zıdenti Baǵlana Mýsına qor­dyń qoldaýy men jobanyń ma­ńy­zyna toqtaldy. Joba aıasyn­da jeńiske jetken qazaq qalam­ger­leriniń shyǵarmalaryn óz­ge til­de sóıletip júrgen «Zerde Publishing» baspasynyń bas dırektory Danııar Jabaev Mecenat.kz iriktegen avtor men baspanyń arasyndaǵy kelisim-shart máselesin tarqatyp aıtyp berdi. Al ádebı baıqaýdy úshinshi ret ótkizip otyrǵan jobanyń ­avtory Erlan Asqarbekov «áde­bı syılyqty qalaı alýǵa bolady?» degen eń mańyzdy suraq­tyń tóńireginde baıqaýdyń shart­ta­ry men talabyn túsindirdi.

«Baıqaý osymen úshinshi ret ótkizilip otyrǵandyqtan, bú­gingi Qazaqstan ádebıetindegi je­ńis reseptisiniń úsh sıpaty aıqyndaldy. Birinshisi, árıne, kásibılik. Qalamgerdiń talan­ty. Ekinshisi, shyǵarmany baıqaý­ǵa usynbaı turyp, birneshe qaı­tara oqyp, talap-erejege sáı­kes birneshe ret qaıtalap jazyp shyǵý qajettiligin talmaı aıtýmen kelemiz. Al eń bastysy, jalpy halyqtyń daýys berýi shyǵarma taǵdyryn sheshedi. Je­ńimpazdy oqyrman ózi anyq­taıdy. Árıne, mundaıda tamyr-tanystardy jaǵalap, «jeń ushynan jalǵasyp» jeńimpaz bolǵysy keletin eski ádet te boı kórsetpeı qalmaıdy. Biraq biz úshin adaldyq ár kez alda júredi, ádildik bárinen qymbat. Sebebi ádebıet qaıtken kúnde de kásibı deńgeıge kóterilý kerek», deıdi Erlan Asqarbekov.

E.Asqarbekov úsh jyldan beri jobaǵa belsendi qoldaý bil­dirip kele jatqan Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine alǵys bildirdi. Joba jetekshisi ádebı baıqaýdyń buljymaı­tyn qaǵıdalarymen de tanys­tyryp ótti. Táýelsiz baıqaý uıym­dastyrýshylarynyń memle­ket­tik organdardan suraıtyn jal­ǵyz qalaýy – aqparattyq qol­daý. Baıqaýda jasyryn jáne ashyq múddeler qaqtyǵysy bolmas úshin qazylar alqasy bolmaıdy. Baıqaýdyń nátıjesi oqyr­mandar daýsy arqyly anyq­talatyny basty erekshe­ligi retinde belgilengen. Sol sebepti ár oqyrmannyń daý­sy muqııat tekseriledi. Qoljazba shy­ǵarmalardy saralaıtyn ár sýperrıderdiń sheshimi de derbes júrgiziledi. Eki kezeńnen tu­­ra­tyn irikteýge sýperrıder re­­tin­de qatysyp, ekinshi ke­zeń­­ge ótken romandardy oqyp, ta­razyla­ǵan – belgili jazýshy Júsipbek Qorǵasbek onlaın baılanysqa shyǵyp: «Qol­jaz­ba­lardy qoly­ma ber­gende, menen uıaly tele­fondy alyp qoı­dy. Internet bolǵan joq, shy­ǵarma avtorlarynyń kim eke­nin aıtqan joq. Aldymda qol­jazba, jazý ústeli jáne qa­ǵaz-qalamym ǵana boldy. Men ózimniń shyǵarmashylyq túı­sigim boıynsha barynsha ádil baǵa berdim ǵoı dep oılaımyn. Uıymdastyrýshylar tara­py­nan «mynandaı baǵyttaǵy shy­ǵarmaǵa daýys berseńizder» degen nusqaý berilgen joq. Sondyq­tan shyǵarmalarmen ózim­men-ózim betpe-bet qalyp, daýys berdim dep aıta alamyn» dep, shyǵarmashylyq talaptyń qatań bolǵanyn eskertti.

Úshinshi maýsym jeńim­­pa­zynyń esimin sońyna deıin qu­pııa ustaǵan uıymdas­tyrý­shylar kóp­­ten kútken me­reı­li mezettiń qýa­nyshyn habar­laýdy tanymal qar­jyger-fılantrop Tımýr Týr­lovqa tapsyrdy. Bıýdjetke qol jaımaı-aq, ulttyq ádebıet­ti órkendetý jolynda táýelsiz syı­lyq taǵaıyndaý tájirıbe­sin utymdy júzege asyryp kele jatqan CEO Freedom Holding Corp basshysy belgili jazýshy, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, halyqaralyq «­Alash» áde­bı syılyǵynyń laýrea­­ty Sáýle Dosjandy 2024 jyl­ǵy áde­bı baıqaýdyń laıyqty avto­ry dep tanydy. Osylaı­sha, Sáý­le Dosjan aı saıyn tó­le­ne­­­tin 500 dollar kólemin­degi ómir boıǵy syıaqyny utyp aldy.

– Qazaqstan týraly úzdik shy­ǵarmaǵa ádebıet salasynda taǵaıyndalǵan eń erekshe baı­qaý jarııalaǵandarǵa, eń aldymen alǵysymdy bildiremin. Mecenat.kz saıtynan «О́mir báıteregi» atty romanym­dy oqyp, júrek sózderin jazyp, óz daýystaryn qosqan oqyrmanyma basymdy ıip, rahmetimdi aıtamyn. Ulttyń ádebıet, ónerine degen qamqorlyǵy sonaý Esenqul Mamanovtardyń 1914 jyly «Aıqap» jýrnalynda «jazýshy­lar, búgingi turmysty arqaý etiń­der, romanǵa báıge tigemin» degen ashyq hatynyń jarııalanýy­nan bastalǵan bolatyn. Tuń­ǵysh ro­man-baıqaýda jeńiske jetip, ádebı júldege Sultanmahmut To­raıǵyrulynyń «Qamar sulýy» men Taıyr Jomartbaıdyń «Qyz kórelik» romany ıe bolyp­ty. Júlde qory 2 000 som bolǵan eken, bul qazirgi aqsha júıesimen eseptegende 33 mln teńge. Esenqul Mamanov HH ǵasyrdyń basyn­da qazaq qoǵamynyń oqyǵan aza­ma­ty edi, ol Á.Bókeıhan, M.Seralın, A.Baıtursynuly, M.Dýlatuly tá­rizdi qazaqtyń kóshin alǵa súıre­gen qaıratkerlermen bolashaqqa alańdap, Alash qaıratkerlerin qaı jaǵynan da qoldap otyrǵan arqasúıerleri bolǵan. Ulttyń ult bolyp, memlekettiń memleket bolyp qalyptasýyna jekelegen adamdardyń jasaǵan osyndaı ıgi isteriniń sheshýshi mańyzy bar ekenin kórip kelemiz, – dedi júlde ıesi S.Dosjan.

Avtor «О́mir báıteregi» shy­ǵarmasyn jeti jyl boıy jazǵan. Bul shyǵarma – S.Dosjannyń jetinshi romany. Shyǵarmada ulttyq kod, qan tazalyǵy, álem­de tek qazaq ultynda ǵana kezde­se­tin «jeti ata» shejiresiniń dala tólqujaty ekenin dáleldep, jastarǵa túsindirýge ár taraý­dy jeti qaıtara oqyp shyqqa­nyn aıtty.

Baıqaýǵa usynylǵan týyndylar sapasynyń jaqsaryp kele jatqanyn alǵa tartqan Mecenat.kz uıymdastyrýshyla­ry kelesi kezektegi tórtinshi maý­symda da kásibı ádebıet­taný­shylarmen, ádebıet synshyla­rymen, til mamandarymen ty­ǵyz baı­lanysta jumys isteýdi kóz­deıdi. Múmkindikke baılanysty tek je­ńimpazdardyń ǵana shy­ǵar­­masyn emes, jobaǵa qatysqan, jaz­­­ǵanynan jańalyq esken basqa avtorlardyń da romanyn shet ti­line aýdarý isin keleshekte shırata túspek.

ALMATY