Eger sút neden jasalady dep surasańyz, óreskeldeý bolýy múmkin. Shyntýaıtynda, ónim tutynýshy dastarqanyna yryzdyq bolyp jetkenshe, san alýan óńdeýden ótedi. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, keıbir óndirýshiler sýmen suıyltyp, maıdyń mólsherin arttyrý maqsatynda ósimdik maılaryn da qoldanýy múmkin. Sırek kezdeskenimen, shyndyq. Al «Milk Project» seriktestigi tek tabıǵı ónimdi paıdalanady.
Saýda sórelerine jetkenshe tazalyq kózdiń qarashyǵyndaı saqtalǵan. Birinshi qabyldaý pýnktterinde meılinshe yjdaǵattylyqpen tekserilip baryp, zamanaýı qurylǵylar arqyly salqyndatylyp, tazartylady. Zaýyttyń ózi ekologııalyq taza aımaqta ornalasqandyqtan ári óniminiń sapasyna barynsha jaýapkershilikpen qaraǵandyqtan, eń kirpııaz tutynýshy min taba almas edi. Zaýyt ónimderi sút óndirý salasyndaǵy ózgeden oq boıy alda turǵan jańa tehnologııa arqyly óńdeledi.
Bul oraıda ǵylymı-ınnovasııalyq sheshimderdiń oń áser etip otyrǵanyn aıta ketýimiz kerek. Aq quramyndaǵy kúmándi bakterııalardyń barlyǵy joıylyp, tabıǵı taza sút minsiz kúıge túsedi. Degenmen onyń quramynda dárýmen men mıkroelementter saqtalyp qalady. Konservanttar múldem joq. Osylaısha, zaýyt tabıǵı taza ónimdi aq dastarhanǵa jetkizgenshe barlyq talapty saqtaıdy.
– Tutynýshyǵa adal as usyný basty paryzymyz, – deıdi zaýyt dırektory Ásemgúl Áshimova, – qazir tutynýshylar densaýlyq máselesine aıryqsha mán beredi. Sondyqtan ónim sapasyna degen talǵam kúshti. Biz óz abyroıymyzdy saqtaý ári halqymyzdyń densaýlyǵyn oılaý arqyly búgingi bıigimizge jetip otyrmyz. О́nimderimiz elimizdiń soltústiginen bastap, shyǵysqa, batysqa jetkizilip jatyr.
Zaýyt jumysymen tanysqan kezimizde, munda osy zamanǵy shved qurylǵylary ornatylǵanyn kórdik. Aıtpaqshy, sút ónimderiniń sapasy onyń qaptalýyna da qatysty eken. Bul oraıda da zaýyttyń barlyq talapqa saı keletin zamanaýı qurylǵylardy paıdalanatynyna kóz jetkizdik. Sút oramynda maı men aqýyzdyń naqty mólsheri kórsetiledi. Zaýyt shıkizatty Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń taýarly sút fermalarynan satyp alady. Kúnine 60-70 tonna sút óńdeıdi. Sút, sút sýsyndary, qaımaq, irimshik, aıran, sarymaı, balqytylǵan syr tárizdi ónimniń birneshe túrin daıyndaıdy.
Malsaq qaýymnyń sútin jınaý jaǵy ǵana baıaý. Sebebi sapasy kúmándi. Jınap kórgen. Sútte jaǵymsyz ıis bolǵandyqtan, aýyl turǵyndarynyń eńsesin kóteretin tabys kózine qaraılasa almaı otyr. Uıymdasqan taýarly sút fermalarynda sapaǵa mán berý áldeqaıda jaqsy. О́z ónimderiniń minsiz bolýyn kózdegendikten, seriktestik bul tarapta áliptiń artyn baǵýda. Ol úshin árıne, kinálaýǵa bolmas.
О́ńir Astanany azyq-túlikpen qamtý beldeýinde bolǵandyqtan, ortaq iske qomaqty úles qosyp keledi. Astana turǵyndary ǵana emes, megapolıstiń irgeles aýdandary da qamtylǵan. Aýyzeki tilde Sadovyı sút zaýytynyń ónimderi degen beıresmı ataqqa ıe sút ónimderiniń búgingi kúni esh kúmán týdyrmaıdy. Kez kelgen sút óńdeýshiler úshin eń úlken másele – shıkizat. Zaýyt bul suraqtyń sheshimin tapqan. О́zderiniń mal fermalary bar. Qoldan uryqtandyrý arqyly jumys isteıtindikten, ózge taýarly sút fermalarynyń sıyrlary sýalǵan ýaqytta ózderiniń súti bulaqtaı sıyrlary saýylyp turady. Bul jaıdy basqalarǵa mysal bolýy úshin jazyp otyrmyz.
Oblys ortalyǵynyń irgesinde ornalasqan kásiporyn jumysshyǵa zárý emes. Ortasha aılyq tabys 350 myń teńgeniń tóńireginde. Negizinen Sadovyı aýylynyń turǵyndary jumys isteıdi. Al Kókshetaý qalasynan kelip qatynap isteıtin adamdar zaýyt kóligimen tasymaldanady. Túski, keshki asy tegin. Ár jumysshynyń otbasyndaǵy adamdarǵa shaqtap sút ónimderin tegin beredi. Jyl saıyn aýyldaǵy bilim oshaǵyna qamqorlyq qolyn sozý dástúrge aınalǵan. Bıyl da 10 oqýshyny mektepke daıyndapty. Qarttar kúni, Naýryz merekesi tárizdi jalpyhalyqtyq sharalardan shet qalyp kórgen emes. Kúre joldan sál qaǵys jatqan aýyldaǵy bir másele uzyndyǵy 1 235 metr bolatyn joldy jóndeý edi. Turmystyq-áleýmettik jaǵdaıdy jaqsartýǵa septigi tıip otyrǵan seriktestik jobalaý-smetalyq qujattaryn daıyndaýǵa qarajat bólgen. Jóndeý jumysy júrgizilgen kezde esepke enbeı qalǵan jol bóligin óz kúshimen jóndep bergen. Qys boıy aýyldyń ishin, kúre joldyń boıyn irgedegi Elikti eldi mekenine deıin qardan tazalaý óz moıyndarynda. Abattandyrý, kógaldandyrý máselesine de jaýapkershilikpen qarap otyr. Taıaýda aýyldaǵy meshitke 3 mln teńge kóleminde qarjylaı kómek kórsetipti.
Aýdan bıýdjetine óndirilgen ónimniń kólemine sáıkes qomaqty salyq tóleýmen qatar, zaýyt ornalasqan eldi mekenniń ajaryna aıtarlyqtaı úles qosyp, tutynýshylardy taza, tabıǵı ónimmen qamtamasyz etip otyrǵan seriktestiktiń jumysy ónimdi. Eń bastysy, el yryzdyǵy talapqa saı. Al tabıǵı taza ónim – búgingi tutynýshynyń eń basty talaby.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
