Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Rasyn aıtýymyz kerek, halyq elimizde medısınalyq kómektiń zaman talabyna saı emes ekenin jıi qozǵaıdy. Ásirese medısınalyq saqtandyrý júıesindegi kemshilikterdi, onyń qyzmetindegi kózge kórine bermeıtin, jalpy halyq bile bermeıtin máseleler kópshilikti kóp tolǵandyrady. Qansha jyl boıy bul saladaǵy qyzmettiń ózgerip, jaqsaryp ketkenin halyq kóre almaı otyr. Jıi-jıi aýysatyn onyń basshylary qyzmetti retke, bir júıege keltire almaǵany qynjyltady. Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev medısına salasyndaǵy kemshilikterdi taıǵa tańba basqandaı etip atap ótti. «Bıyl densaýlyq saqtaý salasyna bıýdjetten 3,3 trln teńge qarjy bólindi. Biraq onyń nátıjesi áli kórinip jatqan joq. Medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysýshylar arasynda mindetterdiń durys bólinbeýi burmalanǵan aqparattyń kóbeıýine ákep soqtyrdy. Naýqastarǵa memleket kepildik bergen qyzmetterdi aqyly negizde alýdy nemese birneshe aı boıy kezek kútýdi usyný jaıttary az emes. Buǵan jol berýge bolmaıdy», dedi el Prezıdenti.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, bıýdjettiń múmkindigi men mindettemesin eskere otyryp, memleket kepildik beretin medısınalyq kómektiń biryńǵaı bazalyq toptamasyn jasaý qajet. Al odan asyp ketken shyǵynnyń bári saqtandyrý júıesi arqyly tólenýge tıis. Sıfrlandyrý bolmasa, mundaı aýqymdy ózgeristerdi sátti júzege asyrý múmkin emes. Bir-birine baılanysy joq ondaǵan baǵdarlama men aqparattar bazasynyń ornyna biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin jasaý kerek. Osylaısha, Prezıdent óte oryndy aıtylǵan syn aıtyp, kemshilikterdi joıý jolyn jiktep kórsetti.
Joldaýda kóterilgen taǵy bir óte mańyzdy másele – bilim salasyn jaqsartý. Bilimsiz mamannyń qoǵamǵa keltirer zalaly az emes. Keleshek – bilimdi jastardiki. Sondyqtan zaman talabyna saı bilimdi, bilikti kadrlar daıarlaý – basty máselelerdiń biri. Prezıdentimiz aıtqandaı, qazirgi kezde joǵary oqý oryndary san jaǵynan kóz súrindiredi, biraq olarda bilim alyp, dıplom alyp shyqqandardyń birazynyń biliminiń tómen ekenin ómir kórsetip otyr. Sapa emes, san qýyp ketken JOO áli de elimizde az emes.
Kásibim dáriger bolǵandyqtan meni jáne basqa da áriptestirimdi tolǵandyratyn taǵy bir másele – dárigerlerdiń bilimin jetildirý, qaıta daıarlaý isi. Osydan biraz jyl buryn Almaty qalasyndaǵy 50 jyldyq tarıhy bar memlekettik Dárigerlerdiń bilimin jetildirý nıstıtýty negizsiz jabylyp qaldy. Onyń sebebinen kópshilik beıhabar. Sodan dárigerler qaıda baryp bilimin jetildirerin bilmeı ań-tań boldyq ta qaldyq. Sol sátti utymdy paıdalanǵan baz bir «pysyqaılar» der kezinde jer-jerde, qalalarda medısına qyzmetkerleriniń bilimin jetildirýge qatysty JShS ashyp, sertıfıkattar men kýálikterdi ońdy-soldy satyp, bıznestiń bir jańa túrine aınaldyryp jiberdi. Odan kim utty, kim utyldy? Árıne, dárigerler jalǵan sertıfıkat, kýálik alǵanymen, bilimi tolyǵýdyń ornyna quldyrap ketti. Onyń «jemisin» densaýlyǵy syr bergen pasıentter kúndelikti ómirde kórip otyr. Sodan «dárigerler saýatsyz», «dáriger dıagnoz qoıý úshin kabınetten-kabınetke sandaltyp jumsaıdy», «meni durys emdemedi» dep narazylyq bildirip jatady.
Iıa, osyndaıda «Jylaǵannyń kózi – jaman, aıtqannyń aýzy – jaman» degen qazaqtyń dana sózi eriksiz eske túsedi. Kezinde kóp jyl qyzmet etip turǵan Qaraǵandydaǵy Gıgıena jáne kásibı aýrýlar ǵylymı zertteý ınstıtýty jáne olardyń Aqtóbedegi, Shymkenttegi, О́skemendegi fılıaldary esh oılanbastan, qınalmastan, apaı-topaı jabylǵany bar. Tájirıbesi mol ǵalym-dárigerler, professorlar jan-jaqqa tarap ketti, zerthanalar jabyldy. Sodan keıin-aq zaýyttar men kásiporyndarda eńbek etetin jumysshylardyń densaýlyǵyn baqylaý joıylyp, kásibı aýrýlar sany kúrt ósip, qaıǵyly oqıǵalar, ólim-jitim kóbeıdi. Sol qatelikterin túsingen bılik ıeleri endi kelip, búginde sol ǴZI-di qaıta uıymdastyryp jatyr. «Soǵýdan – qıratý ońaı» degen osy emes pe? Bar dúnıeni joq qylyp, talan-tarajǵa uryndyryp jatqan bilimsiz basshylar áli de ortamyzda az emes-aý...
Jalpy alǵanda, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa, densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa qatysty biraz tapsyrma júktedi. Endi olardy iske asyrý – mindet. Bıylǵy Joldaý keler jyldarǵa baǵdarsham bolyp, kópshiliktiń oıynan shyqty.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
medısına ǵylymdarynyń doktory, professor
TARAZ
