Álemdi ánimen áldılep...

«Dúnıe dıdaryndaǵy Dımash»

Kómeıine bulbul uıa salǵan ulaǵatty ul búginde ult sheń­be­rinen shyǵyp, áldeqashan kúl­li adamzatqa ortaq perzentke aınal­ǵandyǵynyń aıǵaǵy bolsa kerek, ǵalamnyń túkpir-túkpirinen As­tanaǵa qaraı aǵylǵan nópir kórermenniń qarasynda shek bolmady. Olar jaı ǵana konsert tamashalap, súıikti ánshisiniń úninen lázzat alyp qana qoımaı, Dımashtaı daryndy uldy ómirge ákelgen qazaq jeriniń bar qadir-qasıetin uǵynǵysy kelgendeı, sol arqyly Dımash fenomenine boılaýdy da kóksegeni baıqaldy.

Osyny eskergen aıtýly óner oqı­ǵasynyń uıymdas­ty­rý­shylary konsertten bir kún buryn Ulttyq mýzeıde «Dú­nıe dıdaryndaǵy Dımash» kór­­mesin kópshilik nazaryna usyndy. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen júzege asqan aıshyqty joba Qazaqstannyń halyq ártisi, kompozıtor jáne mýltıaspapshy Dımash Qudaıbergenniń Astanadaǵy konserti aıasynda ártistiń shyǵarmashylyq joly men jetistikterin kórsetetin biregeı mádenı keńistik qurýǵa baǵyttalǵan. «Dúnıe dıdaryndaǵy Dımash» kórmesine qazaq janynyń bolmysyn beıneleıtin, onyń qaıtalanbas únin qalyptastyrǵan, ómirindegi eleýli oqıǵalar týraly habar beretin qundy jádigerler, tanymal tulǵalar men kóptegen jankúıerdiń syı­lyqtary usy­nyldy.

Ulttyq mýzeıde 6 qazanǵa deıin jal­ǵasatyn kórme mazmuny jaǵynan bir-birimen baılanysty tórt bólimge toptastyrylypty. Atap aıtsaq, «Shabyt kózderi» atalatyn alǵashqy bóliminde ártistiń ómirbaıany, ósken ortasy, balalyq shaǵy men shyǵarmashylyq jolyn kórsetetin zattar (fotosý­retter, jekelegen zattar) qoıyl­sa, «Dańqqa aparar jol» degen kelesi bóliminde Dımashtyń kásibı bilim jolynda alǵan dıp­lomdary, respýblıkalyq, halyq­aralyq baıqaýlarda ıelengen marapattary jáne t.b dúnıeler kópshilik nazarynan usynylypty. «Jankúıerler mahabbaty» deıtin úshinshi bólimine ártistiń jankúıerleri tartý etken syılyqtar qoıylsa, al «Ult mádenıetiniń jarshysy» atty tórtinshi toptamaǵa álemdik arenada ulttyq mádenıet pen brendtiń tanylýyna yqpal etetin Dımashtyń zattary (ulttyq mýzykalyq aspaptar, ulttyq kostıýmderi, baspa materıaldary jáne t.b.) qoıylǵan.

«О́zim Dımashtyń London, Dýbaı, Sankt–Peterbýrg, Ys­tanbul syndy álem­niń túkpir-túkpirinde ótken kon­sert­­terine qaldyrmaı baryp, ǵalamat kesh­terdiń kýási bolyp kele jatyrmyn. Búgingi kórmede Dımashqa týǵan kúninde «Dear» atty tobymyzben birge arnaıy syılaǵan tumardy eksponattar arasynan kórip erekshe tolqyp turmyn. Biz ony syılaımyz, ónerine bas ıemiz. Sózsiz, Dımash – qazaq eliniń maqtanyshy ǵoı. Talantty jastyń óneri árdaıym órge júze bersin», deıdi kórmeden aıryqsha áserlenip shyqqan ánshiniń jankúıeri Márııa Tólentaeva.

Dımashtyń besigi

Joǵaryda atap ótkenimizdeı, kórmege qoıylǵan 200-den asa eksponattyń arasynda Dımashtyń sahnalyq kostıýmderi, 2015 jyldan bergi ánshige syılanǵan túrli syılyqtar men qundy jádigerler toptastyrylǵan. Sonyń ishinde ásirese, kórmege kelýshilerdiń nazaryn erekshe aýdarǵan dúnıe – ol Dımashtyń besigi boldy. Aqyn, pýblısıst Baýyrjan Babajanulynyń aıtýynsha, bul besikti Dımashtyń atasy marqum Qudaıbergen aqsaqal 1970 jyly uly, ıaǵnı ánshiniń ákesi Qanat Aıtbaev ómirge kelgende arnaıy jasatypty. Keıin Dımashty da osy besikke bólepti. Ákeli-balaly ekeýi ǵana emes, osy áýlettiń 22 sábıin terbegen qutty besiktiń qundylyǵyn kórmege kelýshiler de laıyqty baǵalap jatty.

– Bul besiktiń jasalǵanyna da jarty ǵasyrdan astam ýaqyt ótipti. Al­ǵash Dımashtyń ákesi, keıin de áýeti­mizdiń qanshama perzenti osy besikte qun­daqtaldy. Dımashymyzdy da osy besikte ánimizben áldılep uıyqtattyq. Bir qyzyǵy, bul besikti jasaǵan sheberdiń ulty orys bolǵan. Alaıda qazaqtyń ortasynda ósken ol kisiniń jany qazaqpen týysyp ketkeni sonshalyq, qazaqqa qa­jetti ulttyq dúnıelerdi barlyq erek­sheligin eskerip, minsiz jasaıtyn bolǵan. Sol qasıetin eskerse kerek, ákemiz balalary jatatyn besikti sol kisige senip tapsyrǵan eken. Qazirge deıin 22 sábıdi terbegen besik aldaǵy ýaqytta da áli talaı áldıdi terbete beredi dep senemiz. О́ıtkeni bul besikte terbelgen bóbektiń eń kishkentaıy áli bir jasqa tolǵan joq, – dep qundy jádiger tarıhymen tanystyrǵan Sveta Aıtbaeva kórmege qoıylǵan árbir eksponat ánshi úshin ǵana emes, kúlli otbasy úshin de qundy ekendigine basa toqtaldy. Sebebi bul zattardyń árqaısysynda Dımashqa degen tyńdarmandarynyń kól-kósir kóńili men sheksiz mahabbat-qurmeti jatqandyǵyn atap ótti ánshiniń anasy.

Iá, besik – qundylyq. Urpaq ulǵaty­nyń ult erteńi úshin qanshalyqty qundy ekendigin túsiný úshin «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen uly Áýe­zovtiń áıgili sózin oıǵa alsaq ta jetkilikti dep oılaımyz. Besikte jatqanynan-aq ananyń súti, ákeniń qutymen boıǵa qonǵan teńdessiz talant tabıǵatyn túsiný úshin de qoıylǵan bul jádiger ánshi tyńdarmandary úshin tamasha tartý bolǵany sózsiz.

«Umytylmas kún»

Dımash jankúıerlerimen birge jıi shyrqaıtyn bul án tek áýen ishinde ǵana emes, tyńdarmannyń kóńil túkpirinde de ánshiniń ár konserti saıyn saırap jatady. Sondyqtan bolsa kerek, osy bir umytylmas sezimdi bastan keshý úshin dúnıeniń túkpir-túkpirinen jınalǵan Dımash jankúıerleri ár konserti saıy­n súıikti ánshisiniń janynan tabylady. Bul joly da dástúrden tanbaǵan tyńdarmandar konsert bolar kúni «Astana Arena» mańaıyn sheksiz qurmet pen rııasyz mahabbat mekenine aınaldyrdy. Árige barmaı-aq mamyr aıynda Túrkııanyń Ystanbul qalasynda ótken konsertinde «Beshiktas» stadıonynyń janynan jolyqtyrǵan jankúıerlerdi bul joly Astanamyzdan kór­gende, shyny kerek, kóńil tolqyp, álemdi ánimen uıystyrǵan Dı­mashtyń dara darynyna eriksiz bas ıdik.

Áý basta bir-aq kúnge jos­parlanǵan konsert bıletteri satylymǵa shyqqan sanaýly sátte-aq satylyp ketkendikten, uıymdastyrýshylar umytylmas keshti ekinshi kúnge de sozýǵa májbúr bolypty. Konsert ótken eki kúnde de «Astana Arenada» anshlag, stadıonda ıne shanshar oryn bolmady. Zalǵa syımaǵan tyń­darmanyń yqylasynda shek joq. Jer­lesterimizden bólek, álemniń 80 elinen asyǵa jetken 10 myńnan asa kórer­menniń kól-kósir kóńili tipti erek.

Hosh, sonymen kópten kútken konsert te bastaldy. Dımashtyń jeke konsert­terinde alǵash ret ártistiń ózi jáne tolyq kórer­menniń oryndaýynda baǵ­dar­lamanyń basynda elimizdiń Án­urany shyrqaldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń atynan ánshige gúl shoqtary tabys etildi.

Jeti tilde án saldy

«Stranger» álem týrynyń bir bóligi bolyp tabylatyn aıtýly shoýda ár án dramalyq qoıylymǵa qurylyp, naǵyz mýzykalyq spektaklge aınaldy. Árbir detali muqııat oılastyrylǵan, arasynda qazaqtyń mádenıeti men tarıhyn Dımashtyń aýzymen tanystyratyn konsertke barǵan da armanda, barmaǵan da armanda desek, artyq aıtpaǵanymyz. Sebebi dál osy eki kúnde Dımash «Astana Arena» tórin shyn máninde naǵyz shoýǵa aınaldyrdy. Jańa ánderiniń álemdik premerasy óz aldyna, basty rólde Dımashtyń ózi bolǵan beıneprologter legi jańa sıýjetter jelisin jandandyryp otyrdy. Ánshi kórermenderdi ártúrli dáýirler men álemderge aparatyn jıhankez bolyp sıqyrly ja­qutty izdeýge shyqty. Ár áni arqyly oqıǵanyń mazmuny ashylyp, jumbaǵy sheshildi. Uıymdas­tyrýshylardyń málimetinshe, osy oqıǵanyń taqyrybyn tolyqtaı ashý úshin arnaıy sahnalyq kos­tıýmder de tigilipti.

Qurylymy muqııat oılastyrylyp, bas-aıaǵy jiti júıelengen konserttiń ár nómiri mazmundyq hám kórkemdik talǵamymen erek­shelendi. Sonyń ishinde ásirese este qalǵany – ártistiń ushatyn shapanmen arena kúmbezinen tómen «Golden» ánin oryndap túsip kele jatqan sáti boldy. Bul kórinis tyńdarmandarǵa ǵalamat áser syılaǵany sózsiz. Dımash tarapynan usynylǵan mundaı tosynsyılar konsertte óte kóp boldy. Máselen, «Weekend» ánin oryndaý kezinde ol arbanyń ústine otyryp, kórermender arasynan júrip ótti. Sol sekildi kóliktiń tóbesine otyryp, án oryndap, arenadan ótip qaıta sahnaǵa shyqty. Al baǵdarlamanyń kelesi bóliminde teńiz tereńine súń­gip, qobyzdyń kóne hıkaıasyna jańa jol ashyldy. «Stranger» ániniń turaqty solısi Oljas Qurmanbek tarıh qoınaýyna jetelese, hor men orkestr dybysty kúsheıtip, Dımashtyń teńdessiz úni jankúıerlerdi ǵasyrlar qoınaýyna súńgitkendeı ǵalamat áserge bóledi. Al ánshiniń Ernat Naýryz jáne Temirlan Oljabaı esimdi qos dombyrashymen birge «Adaı» kúıin oryndaý sátinde qazaqtyń kóne aspaby týraly ádemi ańyz bastaldy. Birlesken shyǵarmashylyq kompozısııa Ábilmansur Qudaıbergenniń «Together» atty tól ánimen túıin­deldi.

Jıhankez beınesine engen ánshi óner saparyn kelesi bó­limde ári qaraı jalǵastyrdy. Úńgir ishinen tabylǵan asyl tas kó­rermenderdi «Ave Marııaǵa» apardy. Ondaǵy Perishte men Jyn beınesin oryndaǵan áýe gımnastary oqıǵanyń kórkemdik bıikte ún qatýyna jan-jaqty septesip, shoýdyń sharyqtaý shegin barynsha jandandyra tústi. Al osy bir qyzyqty oqıǵanyń jalǵasy retinde oryndalǵan «Lıýbov ýstavshıh lebedeı» áni búkil stadıondaǵy jankúıerlerdiń kóńilin tolqytyp, umytylmas áserge bóledi.

Sonymen qatar dál osy keshte av­tordyń aýyr rok stılindegi «Fire» kompozısııasynyń premerasy ótti. Sondaı-aq jańa konserttik formattaǵy «Olımpıko» kanta­tasyn Dımash «Naz», «Gúlder», «Birlik» jáne «Battle of Me­mory» bı ujymdarynan 40 bıshi men barabandardyń súıemel­deýimen oryndady. Al fransýz tilinde oryndalǵan «SOS D’un Terrien En Détresse» áni zal­daǵy tyńdarmannyń aıryqsha qoshemetine bólendi. Konsertke jınalǵandar ataqty ándi ártispen qosyla shyrqady. Rep ele­mentteri bar jańa óńdeýdegi «Kıeli meken», «Dúrdaraz» syndy ánder de tyń­darmannyń ystyq yqylasyna bólendi.

Konsert Darhan Raqymǵalıev jetek­shilik etetin Memlekettik kúzet qyz­metiniń Prezıdenttik or­kestri men Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti horymen súıe­meldenip, baǵdarlamalarǵa jańa ún qosty. Eki konsertti de 80 elden 10 myń­­nan astam sheteldik kórermen tamashalady. Keshti uıymdastyrýda 200-den astam kásibı mamandar jumys istese, 350-den astam halyqaralyq top Dı­mashpen birge sahnada óner kórsetti. Olardyń arasynda Qazaqstan, Qy­taı, Reseı, Ýkraına, Kamerýn, Gana, Ýganda, Meksıka, Ispanııa jáne Kenııa elde­riniń bıshileri, orkestrshileri men án­shileri bar, ıaǵnı bul is-sharanyń mýzyka men mádenıet salasynda álemniń túkpir-túkpirinen jınalǵan adamdardy biriktirgen halyqaralyq sıpaty basym boldy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady.

Buǵan deıin de Dımash kon­sertterinde jıi kýá bolyp júr­genimizdeı, kesh boıy ánshi óziniń «Umytylmas kún», «Ma­habbat ber maǵan», «Daı­dıdaý» syndy ataqty ánderin álemniń túkpir-túkpirinen jı­nalǵan jankúıerlerimen qosyla shyr­qap, stadıon ishin tamasha dýmanǵa ulastyrdy.

«Men Dımashtyń únin, ánin súıe­min. Onyń beıbit ómirdi, álemdegi tynyshtyqty qoldaıtyn peıil-nıetin, aza­mattyq kózqa­ra­syn aıryqsha syılaımyn. Onyń ár konsertine kelgen saıyn sanam silkinip, aıryqsha sezimmen shyǵamyn. Al búgingi Dımashtyń týǵan jerinde ótip jatqan kon­sertiniń áseri tipti erekshe. Ol týyp-ósken topyraqty, ony tárbıelegen ulty men ortasyn kórip, salt-dástúrimen tanysyp qatty tolqyp turmyn. Bul kún­der meniń jadymda uzaq ýaqyt saqtalary sózsiz. Qazaqstan degen ǵajap el eken. Dımashtaı uldy ómirge áke­lip, tárbıelegeni úshin de Qazaq eline bas ıemin. Dımashtyń óneri jasaı bersin», dep konsertten keıin ánshiniń Belgııadan kelgen Vendı esimdi jan­kúıeri aǵynan jaryla áserin ortaǵa saldy.

Iá, álemdi ánimen áldılegen ártistiń osy keshtegi taǵy bir tánti etken qasıeti – ár qımyly men áreketinen, úni men ónerinen óziniń qazaq ekenin pash etip otyrar bolmysynyń ultjandylyǵy der edik. Úni ǵana emes, tilimen de ultyn ulyqtap, áni arqyly álemdi qazaqqa bas ıgizgen erligi – Dımash fenomeniniń bir qupııasy der edik. Sahna arqyly qazaqtyń ánin ǵana emes, salty men dástúrin, ǵurpy men ǵıbratyn, ulttyq qun­dylyqtaryn da ónerimen bir­tutas birlikte usyna alýy – ánshi áleminiń ádemiligi hám biregeıligi. Áıtpese, qazaq qaı zamanda da ta­lanttan kende bolǵan joq qoı. Biraq dál Dımashtaı dúnıeni qa-z­aq­qa bas ıgizip, álem halqyna qa­zaqsha án shyrqatqany neken-saıaq.

Úsh saǵatqa sozylǵan konsertte Dımash jandy daýysta jeti tilde án shyrqap qana qoımaı, túrli rólderge enip, beıne somdady. Bı bıleı júrip, kúrdeli minezderdi músindedi jáne eń bas­tysy, qazaq tili arqyly, óner tili ar­qyly tyńdarmandarymen syrlasty. Shyn kóńilden shyqqan saf óner sózsiz kórermen kóńiline de berik ornyqty.