Bank sektoryn retteıtin zań jobasy

Aksıonerler jaýapkershiligi artady

Bul zańnyń qarjy segmentiniń aldaǵy taǵdyryn aıqyndaıtyn salmaǵy erekshe. Sarapshylardyń aıtýynsha, zań aıasynda bankterge birshama tyń talap qoıylýy múmkin. Solardyń negizgileri – naryqtaǵy jańa oıynshylarǵa jeńildikter jasaý, salyqqa qatysty normany kúsheıtý, bankterdiń ekonomıkaǵa kóbirek nesıe berýin yntalandyrý jáne kóp dıvıdend tólep jatqan bankterge qatysty belgili bir shkala engizý.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń (QNRDA) tóraǵasy Mádına Ábilqasymovanyń aıtýynsha, bank­ter­ge lısenzııa berý tártibi de osy zań bo­ıynsha retteledi.

«Ámbebap lısenzııa iri jáne orta bankterge, al negizgi lısenzııa retteý talaptary tómendetilgen shaǵyn bankter­ge arnalady degen úmit bar. Lısenzııa­laý­da­ǵy ózgeristermen qatar, enshiles uıym­dar nemese fılıaldar ashqysy kele­tin sheteldik bankterge qoıylatyn talaptardy yryqtandyrý josparla­nyp otyr. Sheteldik bankterge qoljet­im­di operasııalar tizimin keńeıtý de osy zań boıynsha sheshimin tabady. Reforma­nyń taǵy bir negizgi baǵyty – ıslamdyq qarjylandyrýdy damytýǵa basym­dyq berý», deıdi QNRDA tóraǵasy.

«Osy rette ámbebap bankterge bir lısenzııany alyp, dástúrli bank qyzmetin ıslamdyq qarjylandyrýmen biriktirý múmkindigin berý kózdeledi. Bul jańalyq ıslamdyq qarjy sektorynyń damýyn yntalandyryp, bankter men olardyń klıentine kóbirek múmkindik syılaıdy. Biz jańa zańdy qabyldaı otyryp, mem­lekettiń qatysýyn barynsha azaı­týǵa, bank turaqtylyǵy men qarjy­lyq jaǵdaıyn qamtamasyz etýge aksıoner­lerdiń jaýapkershi­ligin arttyrýǵa qol jetkizemiz», deıdi agenttik basshysy.

Bank týraly zań osydan 30 jyl bu­ryn qabyldanǵan. Oǵan birneshe ret óz­gerister men tolyqtyrýlar engizil­di de. Alaıda qoldanystaǵy qujattyń ózgere berýi ony bastapqy maǵynasynan alshaqtatyp jiberedi. Sóıtip, baıyrǵy zań búgingi kúnniń máselelerin sheshýge qabiletsiz bolyp qaldy. Bul zań tipti qarjygerler ortasynda da asa túsinikti bolmaǵanyn sarapshylardyń bári aıtady. Demek Memleket basshysynyń jańa zańdy daıyndaýdy tapsyrýy qajet­tilikten týyp otyr.

Salyqty kóbeıtý qazyna túsimin molaıtady

«Halyk Finance» basqarma tóraǵa­sy­nyń keńesshisi Murat Temirhanov bank zańnamasyn jańartý týraly usynys qarjy naryǵy úshin kútpegen jańalyq boldy deıdi.

«Joldaýǵa deıin bul týraly resmı deńgeıde aıtylǵan joq. Sondyqtan Úkimet, Ulttyq bank, QNRDA bul máse­lege úlken daıyndyqpen kelýi kerek. Naryq osyny kútedi. Menińshe, bank týraly jańa zań jobasy álemdik ozyq álemdik tájirıbemen sáıkes kelgeni jón. Memleket basshysy zań ekonomıka­lyq belsendilikti yntalandyrý jáne fınteh sektoryn odan ári serpindi da­mytý úshin qajet ekenin ashyp aıtyp otyr. Bankterdiń ekonomıkalyq bel­sendiligin zańnamalyq turǵydan qalaı yn­talandyrýǵa bolatynyn túsiný qıyn. Bank qyzmetin retteý úshin bizde Ulttyq bank pen QNRDA-nyń normatıvtik akti­leri bar jáne bul jetkilikti. Fınteh nesıelendirýge keletin bolsaq, mundaı nesıelendirý bank qyzmetinen olardyń nesıe berýimen erekshelenedi, biraq jeke jáne zańdy tulǵalardan depozıt almaıdy. Fınteh kredıtor barlyq bank sııaqty depozıtterdi alǵysy kelse, ol avtomatty túrde kádimgi bankke aınalyp, banktik retteýge túsedi. Nege ekeni belgisiz, birneshe jyl buryn fınteh nesıelendirý mıkroqarjy uıymdary týraly zańǵa engizildi. Mine, bul qatelik boldy. Fınteh nesıeleýdi MQU boıynsha zańnan naqty bólip kórsetý kerek», deıdi Murat Temirhanov.

Táýelsiz sarapshy Nursultan ­Erbo­latulynyń aıtýynsha, ekonomıka­nyń qurylymy da, bank sektory da osydan ­­30 jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda kóp ózgerdi.

«Bankter dástúrli júıeden kóp­salaly, ózindik ekojúıesi bar, tehno­lo­gııa­lyq sheshimderi damyǵan mańyz­dy qar­jy ınstıtýttaryna aınaldy. Elimiz­de tirkelgen bankter tiziminen «eń qym­bat kompanııa», «úzdik marketpleıs» te shyǵyp jatyr. Sondaı-aq bank­terdiń tabysy da jyldan-jylǵa ar­typ keledi. Mysaly, osy jyldyń 7 aıyn­da ekinshi deńgeıli bankterdiń taza ta­bysy ­1,4 trln teńgege jýyqtady. Bul – bank sekto­ryn­da buryn-sońdy bolmaǵan rekordtyq tabys. Prezıdenttiń aıtýynsha, bank sektoryna salyq mólsheri ádil belgilenýge tıis jáne bank aksıonerleri dıvıdendine sáıkes salyq tóleýi kerek. Ádettegideı tabysy joǵary bank­terde taza paıdany aksıonerler ózara bó­lip alady. Aldaǵy ýaqytta Úkimet pen Ulttyq bank aldynda aksıonerlerge tólenetin dıvıdendke teńgerimdi salyq salý mindeti tur. Zań qabyldansa, bank sektoryna tabys salyǵynan bólek, aksıonerge tólenetin dıvıdend salyǵy salynady. Bank salasyndaǵy qazirgi tabysty eskersek, salyqty arttyrý bıýdjetke qosymsha mıllıardtaǵan qarjy túsiredi», deıdi sarapshy.

Naqty sektorǵa nesıe berý tómen ekeni osyǵan deıin talaı aıtyldy. Eli­mizde keıingi jyldary negizgi kapı­tal­ǵa salynǵan ınvestısııa kólemi de aza­ıyp, IJО́-niń nebári 15%-y shamasyn­da qalyptasty.

«Damyǵan elderde ishki qarjyl­andyrýda bank sektory basty ınves­tor ró­lin atqarady. Bizde sektordaǵy kor­­po­ratıvti nesıe berý úlesi tómen jáne zańdy tulǵalarǵa qaraǵanda jeke tul­ǵa­larǵa nesıe berý ósimi jo­ǵary. Bank­terdiń bızneske usynǵan nesıe­sin kásip­kerler qymbatsynady. Qaı­tarymy tym kóp. Ulttyq bank bekitken joǵary bazalyq mólsher­le­me nesıeni aıtarlyqtaı qymbattatyp tur. Naqty sektordy kredıtteý úlesin aıtar­lyq­taı kóbeıtý bir jylda nemese qysqa merzimde júzege asatyn ońaı sharýa emes. Bul – uzaqmerzimdi qajet etetin jumys», deıdi Nursultan Erbolatuly.

Kepil máselesi sheshilýi kerek

Qarjyger Ilııas Isaev Joldaý negi­zinen qordalanǵan birqatar máseleni maqsatty túrde túzetýge arnalǵan dep esepteıdi.

«Memlekettik apparat bankterdiń ekonomıkanyń naqty sektoryna, kásip­oryndarǵa nesıe berýge yqylas tanyt­paǵanyn kórip-bilip otyr. Bankter týraly zań qabyldanǵan 90-jyldardyń bel ortasynda (1995 jyly 31 tamyzda – red.) bankter ekonomıkany qarjylandyrýǵa mindetti emes degen pikir basym bolypty. Sol kezde Parlamentte bankter­di mindetteý bıznestiń básekege qabilettili­gin shekteıdi degen pikir ústem bolǵan eken. Biraq biz mundaı ustanymmen eshbir nátıjege jete almadyq. Bıznes bankter qarjylandyrýǵa múddeli bolatyn jobalar usyna almady, bank­ter muny tıimdi paıdalandy. Sońynda Úkimet bul mindetti kvazısektor arqyly sheshýge sheshim qabyldady. Bul bank lobbısteriniń yqpalymen qabyldanǵan sheshim boldy», deıdi I. Isaev.

Sarapshynyń aıtýynsha, ekonomıka óspeı, bul máseleni ákimshilik jolmen retteı almaımyz.

«Qymbat bazalyq mólsherleme iri jobalardyń iriktelip shyǵýyn shektep tastaıdy. Burynǵy zańda shekteýler kóp boldy. Shamadan tys retteý, jaýapqa tartý, lısenzııasyn tartyp alý bank qyzmetiniń damýyna yqpal etpedi. Bizge bankterdi nesıelendirýge mindetteý­den buryn naryqtyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyna basa nazar aýdarý kerek. Sebebi bıznestiń kepil quraly álsiz bolsa, bankter nesıe usynýǵa qorqady. Kepildikti qamtamasyz etý erejele­­rin jeńildetýge jańa zańda basymdyq be­rilýi kerek», deıdi I. Isaev.