Ábish Kekilbaıuly jáne «Egemen Qazaqstan»

Osy oraıda Ábish Kekilbaıulynyń jýrnalıstıkasy – azamattyq, ıntel­lek­týaldyq qasıetiniń bir qyry. Biz bul salanyń qozǵaýshy kúshi – kommýnıkasııa desek, ádebıet pen jýrnalıs­tıka shyǵarmashylyqtyń joly ári túri retinde jazýshy pýblısıstıkasyn tolyqtyra túskendeı.           

Talantty Ábish Kekilbaıuly Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde oqyp jú­rip-aq «Qazaq ádebıeti» gazetinde ju­mys istegen. 1962–1965 jyldary jańa býynǵa rýhanı serpin bergen «Lenınshil jas» («Jas alash») gazetinde bólim meń­gerýshisi boldy. Jas Ábish QazMÝ fıl­fagynyń ádebıet birlestiginde de, sergek oqyrman asyǵa kútetin BAQ-ta da ult aldyndaǵy paryz, ádebı-má­denı talǵam, talapty qatarlastaryna aza­mattyq kómek, shyǵarmashylyq izdenis máselesine jaýapkershilikpen qarady. Munyń eleýli sátin klassık-jazýshy Muhtar Maǵaýınniń «Ábish ekeýmiz» dep atalatyn essesinen oqýǵa bolady. Bul – keńestik «jylymyqtan» keıin oıanǵan qazaq jastary bolmysy men qýatynyń kúndeligi ispettes.

Ábish Kekilbaıulynyń ár kezeńdegi tańdaýly kósemsózi, zamanhat oı-pikiri «Dáýirmen betpe-bet» (1974), «Zamanmen suhbat» (1995), «Azattyqtyń aq tańy» (1998), «Syr deste» (2009), «Dáýir daýysy» (2016) t.b. jınaqtarynda tunyp tur.

О́zderińizge málim, jazýshy-qaırat­ker 1992 jyldyń sońynan 1993 jyl­dyń basyna deıin az merzim «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory boldy. Aıtqandaıyn, osy kezde basylym ata­ýyndaǵy «egemendi» jurnaqsyz «egemen»-ge aınaldy. Ábekeń bul qyzmetin Jo­ǵa­rǵy keńestegi (parlament) Mádenıet, til jáne ultaralyq qatynastardy damytý komı­­teti tóraǵasy laýazymymen qa­tar atqar­ǵan. Táýelsizdiktiń eleń-alańy. Eldik názik te jaýapty máseleniń bárin órkenıetti túr­de zańmen rásimdeý qajet. Ol úshin bilim ­men bilik, júrek pen bilek qatar kerek. Ábish Kekilbaıuly osy mıssııany abyroı­­men júzege asyrdy. Bul ýaqytta jazýshy-­qaı­ratkerdiń áıgili «Beterden de beter bar...» atty pýblısıstıkalyq tolǵaýy deste-­deste jarııalanyp jatty. Kólemi shartty 3,5 - 4 baspa tabaqqa jýyqtaıdy. Bul gazet formatyna laıyqtalǵan eńbek halyqty tolǵandyrǵan ózekti zárýlik­ter týraly. Tolyq ataýy – «Beterden de beter bar degen osy emes pe?» dep amandas­qan zamandastyń saýalyna jaýap».

«Egemenniń» aǵa býyn qyzmetker­leriniń esteliginde osy eńbektiń keı tus­taryn Ábekeń redaksııaǵa kelip, ustazy Muhtar Áýezovshe másheńkeshi qyz­ǵa birden aýyzsha aıtyp, qaǵazǵa bas­qyzǵany aıtylady.

Sonymen bul qaı «Beter»? Jazýshy taldaǵan «Beter» – shyǵystyq ólshem­men qaraǵanda keńes ókimeti qulaǵannan ke­ıingi kúrdeli jaǵdaı men sanadaǵy, eko­nomıkadaǵy, ómirdegi daǵdarystyń se­­bep-saldary, tyǵyryqtan shyǵar jol iz­deýdiń amaly, qoǵamdyq-saıası trans­for­­masııanyń álemdik tájirıbesi, etno­s­aralyq qarym-qatynas, til men mem­leket qundylyǵy, mádenı ór­leý men jańarý, tarıh taǵylymyn meń­gerý men tanýdaǵy ustanym, talǵam, keńes­ten keıingi keńistik ahýalyna baǵa, konstıtýsııalyq qurylym, bılik ıns­tıtýttary, naryqtyq reformalar ishinde bizge qolaılysy týraly kádim­gi traktat. Iá, pýblısıstıkalyq, kósem­sózdik traktat. Jalpy, halyqqa arnalǵan, jurtshylyqtyń túsinigine yńǵaılanyp jazylǵan eńbek. Muny Ábish Kekilbaıulynyń ıntellektýaldyq pýblısıstıkasy desek te qısyndy.

Qalamger keńes odaǵynyń ydyraýyna – «ımperııalyq dańǵoılyqtyń kúıreýi» dep baǵa beredi. Ábekeńniń «Keńes odaǵynyń ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy jeńisti paıdalanyp, sosıalızmdi kúlli planetalyq qubylysqa aınaldyrýǵa, álemdik yqpaldastyqtyń taza áleýmettik sıpattaryn bir jaqty jeleýletip, kúlli ǵalamdy taptyq múddelestik turǵysynan bir yńǵaıǵa ıkemdeýge tyrysqandyǵy, taǵy da álemdik ımperııa ornatqysy kelgendigi onyń álemdik saıasat sahnasynan ketýin anaǵurlym tezdetti» degen oıy keshegi beıdaýa jaǵdaı men búgingi alasurǵan ahýaldy dóp sıpattaǵandaı.

Qoǵamdyq damýdyń qyr-syryn tereń túsingen jazýshy: «Áýelden de egestikke qurylǵan qoǵam árbir jańa betburysty ózin odan ári jetildirýdiń beıbit qadamyna emes, ótken úshin esep aıyrysyn qalýǵa qolaıly óshtestik sátine aınaldyrmaı tura almaıdy» dep naýqasqa dál dıagnoz qoıady.

Budan ári áleýmet qaınaýyn óz kózi­men kórip júrgen qalamger-qaırat­ker: «Kári-qurtań ketip, ornyna jigerli jas­tar kelse, bári de bizshe oılap, bizshe qınalatyn shyǵar, bárin de túzetetin shyǵar dep túıdik. Kim bilipti, qaıta qurý uranyn alǵash kótergender de iske áýelde tap osyndaı senimmen kirisken shyǵar. Áıteýir, á degende olar da jedeldete damý baǵytyn ustandy ǵoı. Biraq kóp uzamaı, túlki bultań kóbeıdi. Keshegi týrashyldyq, prınsıpshildik degenderin erteńine joıympazdyq dep jatty...» dep bir qaıyrady.

Avtor «Iá, Táýelsizdiktiń joly jińish­ke, jup batpan eken» deı otyryp, álem tájirıbesinde synalǵan tyǵy­ryq­tan shyǵar 10 joldy saraptaıdy. Sonyń ishinde Qazaqstanǵa «tarıhı jaǵ­daıdy paıdalanyp, óziniń tabıǵı, ás­kerı, saıası, geosaıası, ekonomıkalyq múmkindikterin dál mólsherlep, soǵan laıyq syrtqy yqpaldastyqqa umtylyp, ishki jarastyqty yjdaǵattaý, ... ishte yntymaq ornatyp, syrtqy dúnıe tarapynan shynaıy yqylas oıatý» joly ıaǵnı saıası pragmatızm joly qolaıly dep esepteıdi.

Ábekeń bul eńbegin jazǵanda elimizde ultymyzdyń demografııalyq kórset­kishi 42 paıyz ǵana edi. Sol sebepti ol: «Tarı­hı tájirıbeniń aıtýynsha, memleket­tik táýelsizdiktiń myqtylyǵynyń eń bir senimdi kepili – halqynyń etnıkalyq bir­óńkeıligi» deı kele, Qazaqstannyń demografııalyq kelbetin alabóten ala-qula etken tarıhı negizderdi baıyp­taı­dy. Názik eldik is-sharany keshendi, tabıǵı júrgizýdiń amaldaryn nusqaı­dy. Geosaıasatty da ańǵartady. «Eýrazııa­nyń qaq kindigine ornalasqan Qazaqstan­dy búgin tańda qaı jaǵynan da ábden qalyp­tasyp úlgergen ornyqty saıası rejim qorshap turǵan joq» dep tujy­rym­daıdy.

Bul oı: «Álemdik yqpaldastyqqa tyrysý – Qazaqstannyń syrtqy saıasatynyń basty basymdyǵy bolýǵa tıisti. О́ıtkeni onyń basyna tónýi yqtımal jańa otar­shyldyqtyń aýqymy tym eresen. Sıpaty tym aıqyn. Ony bir toqtatsa – tek álem­dik yqpaldastyq qana toqtata alady. Álemdik yqpaldastyq tek jańa otar­shyldyqtan abaı bolý úshin ǵana emes, táýelsizdigimizdi nyǵaıtatyn eń basty faktor – dúnıejúzilik ekonomıkada laıyqty oryn ala alatyndaı bolyp damýymyz úshin de óte-móte qajet» dep qorytyndylanady. Baıqaısyz ba, dál búginge qaratyp aıtylǵandaı.

Biz joǵaryda Ábekeń kósemsózin «traktat» dep beker atamadyq. Osyndaǵy avtordyń myna pálsapalyq pikiri áli kókeıkesti: «Saıasattaǵy ýaqyt – zaman da, keńistik – qoǵam. Múdde – ýaqyt ta, múmkindik – keńistik. Ekeýiniń arasyndaǵy tereń úılesim ǵana isti ilgeri bastyrady».

Pýblısıstıkalyq baıyptamasyn­da Ábish Kekilbaıuly 90-jyldar úshin asa aýyr da kúrdeli másele – laıyqty demokratııalyq qoǵam, naryqtyq eko­no­mıka, quqyqtyq memleket ornatý ja­­ıyn qarastyrady. «Qazirgi kúıze­lis­terdiń eń basty sebebi nede? – dep suraq qoıǵan avtor oıyn bylaı­sha tar­qa­tady: – Ekonomıkanyń quldyrap ke­týinde. О́ndiristik tártiptiń buzy­lýynda. О́nim­diliktiń tómendeýinde. Buǵan keshegi ákimshil-tóreshil basqarý júıesi men josparly-bólispeli tásil aıypty dep aıtý «meniń búgingi jótelip júrgenime baıaǵydaǵy ákem men sheshem aıypty, eger olar qulantaza saý bolsa, maǵan eshqandaı aýrý jolamas edi» dep túsindirýimen para-par. Keshegi qulan taza densaýlyq ta kútinbegennen buzylýy múmkin ǵoı. Eger ata-anań shyńjý jaratsa, densaýlyǵyńdy óziń kútip, óziń shyńdamaısyń ba? Sonda qalaı? Keshegi qońtorǵaı turmysymyzdy, damyǵan elderden kópe-kórneý artta qalyp qoıǵandyǵymyzdy josparly ekonomıkadan, eńbek pen ıgilik bólisýdiń sosıalıstik qaǵıdasynan kórdik. Sosıa­lızmniń basqa elderge de baq ornatyp, qarq qylmaǵanyn tilge tıek ettik. Al búgin she?.. Naryqtyq ekonomıka da durys kúnkóris qamtamasyz ete almaı ma? Endeshe, aýzymyzdyń sýy qurıtyn basqa memleketter qalaı alǵa shyǵyp ketti? Álde olardaǵy adam sany bizden kóp pe? Álde olardyń tabıǵı baılyǵy bizden asyp tura ma? Basqalaryn bylaı qoıǵanda, shıkizat ataýlydan maqu­rym qurdym araldardy jaılaǵan japon­dar qalaı kóktep-kógerip jatyr? Bas­qasyn bylaı qoıǵanda, qazir naryqqa kóshpegen kim qaldy? Shyǵys Eýropanyń sosıalıstik elderi elden buryn kóship aldy. Qytaı men Mońǵolııa oń jolǵa túskeli biraz boldy. Kýba ekesh Kýba da eko­nomıkalyq reforma jasaý úshin shetten mamandar shaqyra bastady. Son­da kim qaldy? Soltústik Koreıa ma?.. Al qalǵan dúnıeniń áýelden shala­byn shaıqaı qoımaǵany, eń kemi ara­las men­shik jaǵdaıynda ómir súrip kelgendigi belgili. Endeshe, gáp jibekte emes, jibek­ti túte almaı jún etip alyp júrgen ózi­miz­de bolmasyn...».

Bul oıǵa Táýelsizdiktiń 30 jylyndaǵy túrli «serpindi jobalardy», lentasy qıylyp, bir ónim shyǵarmaǵan óndi­ris-kásiporyndardy qossaq, ashy aqıqat aı­qyn­dala túsedi. Iá, Ábekeń eskertken, boljaǵan aqıqat!

Qaıratker-jazýshy osynda Maks Veber jiligine deıin shaǵyp, saqtandyrǵan laı sýdan balyq aýlaıtyn, zań buzyp, kóldeneń tabysqa qunyqqan «jabaıy kapıtalızmge», onyń Qazaqstandaǵy tájirıbesine bylaısha baǵa beredi: «Bizdegi iskerlik barmaq basty, kóz qystylyqsyz, aldap soǵar aıla-sharǵysyz, bireýge kól, bireýge shól alaqoldylyqsyz ómir súrip kórgen emes. Ol jalpy iskerlik dep isti órge bas­tyrýdy, sol arqyly qoǵamǵa tanylýdy emes, urlap-zorlap mal tabýdy túsinedi. Sóıtip, sypaıylap aıtqanda «kóleńkeli», rasyn aıtqanda, qylmysker ekonomıka qalyptasty».

Gýmanıtar Ábekeńdi eske alǵan ınjener, ekonomıst joldastary «ol fızıkadan da, matematıkadan da, jaratylystaný ǵylymdarynan da molynan habardar edi» deıdi. Jazýshy «Til jáne Táýelsizdik» atty maqalasynda (2006) osy qabiletin ózi meńzep ketipti: «Ol kezdegi til men ádebıetimizdiń oqýlyqtaryn bylaı qoıǵanda, matematıka, fızıka, geografııa, tabıǵattaný oqýlyqtary qazaqsha qalaı-qalaı saıraýshy edi? Bastaýysh, baıandaýysh, anyqtaýysh, pysyqtaýysh, túbir, jalǵaý, jurnaq, ústeý, zat esim, san esim, syn esim, etistik, kósemshe, esimshe, shylaý, odaǵaı, núkte, dáıekshe, útir, tyrnaqsha, keńistik, bıiktik, jazyqtyq, kólbeý, tik burysh, súıir burysh, doǵal burysh, tejelis, qozǵalys, úıkelis, údeý, ottegi, sýtegi, kómirtegi, qyshqyl, sirke sý, etqorekti, sútqorekti, qosmekendi, tikenjapyraqty, qylqanjapyraqty, t.t. Shirkinderdiń sóz saptastary qandaı edi? Sanańdy kidirter, tilińdi múdirter kedir-budyrdan atymen ada edi ǵoı! Oqyǵanyńda, oıyńdy elpildetip, ilgeri jetelep, qaralaı qyzyqtyryp, qunyqtyryp, tas bulaqtyń sýyndaı qaınap shyǵyp, móldireı tunyp, óz-ózinen laqyldaı tógilip, asyp-tasyp jatýshy edi-aý...».

«Beterden de beter barda» jazý­shy­nyń osy qabiletin baıqaımyz. Ásirese naryqtyq ekonomıkany taldaǵan tus­ta. Ol: «Jaǵdaıdy shıelenistirip tur­ǵan naryqqa kóshý emes. Naryqqa paryq­ty kóshe almaý. Qaradúrsin kóshý. О́zgeler­diń ónegesin maldanǵanǵa máz bolyp, ózimizdiń shyn múmkindikterimizben eseptespeý. Ýaqyt talabyna qulaq asqanmen, naqty keńistiktegi naqty jaǵdaıǵa jete mán bermeý. Qandaı memleket bolsyn ekonomıkany jańǵyrtqan kezde qoǵamnyń tizgininen aıyrylyp qalmaýdy, jedel de ıkemdi jańa qurylymdar túzýdi, syrtqy ekonomıkalyq ortamen yqpaldastyqty nyǵaıtýdy, jańa bastamaǵa qolda bar qýat pen múmkindikterdiń bárin jumyl­dyrýdy qatty yjdaǵattaǵan» dep jazady da, Germanııadan Izraılge deıin­gi, Sıngapýrdan Latyn Amerıkasyna de­ıingi, Shyǵys Eýropadan Qytaıǵa deıingi túrli tájirıbeniń deregin, tujy­rymdamasyn baǵamdaıdy. Solardan Qazaqstan alsa eken degen ónegeni kór­setedi. Eńbektiń osyndaı mańyzdy túıin­demesinde Ábish Kekilbaıuly­nyń adam­shylyǵy, taza­ly­ǵy baıqalyp otyrady. Ol árqashan qana­ǵat­ty jáne yjdaǵatty, aldamaýdy jáne aldanbaý­­dy, jamandyqqa barmaýdy jáne dúnıeqo­ńyz bolmaýdy eskertedi.

«Egemen Qazaqstan» gazetindegi qaı­ratker, jazýshy maqalasynyń asyl maq­saty – sanalylardy serpiltý, jurtyn jigerlendirý. Ábekeń muny halyqtyq uǵymda bylaı túıindeıdi: «Beterden de beter bar degen osy eken dep, qorynatyn da, toryǵatyn da kez emes, qolda bardan qalaı aıyrylyp qalmaý kerek dep, oı­lanyp-tolǵanatyn kez».

Jazýshynyń beterdiń betin qaıtarýǵa tyrysqan jazbasy, zertteýi, adamshylyq-zııalylyq qaǵıdaty, tujyrymdamasy – sol halqynyń oılanyp-tolǵanýyna jol silteıtin temirqazyq edi.

Á.Kekilbaıuly 17.01.1990 jyly «Sosıa­lıstik Qazaqstan» gazetinde ja­rııa­lanǵan «Táýekelge parasat bolsa serik» atty maqalasynda: «Áleýmettik izgi murat jolynda áleýmettik salıqaly áreket jasalynbaǵan jerde talaı asyl arman adyra qalǵan» deı otyryp, aza­mattardyń boıyndaǵy múddesizdik pen boı­kúıezdik, egoızm men avantıý­rızm sebebine úńiledi. Máseleni odaqtyq jáne respýblıkalyq aıada qarastyrady. By­laısha aıtqanda, sol shaqta Ábekeń al­daǵy azattyqtyń aqylmany deńgeıine kóterildi. Ol ótkenniń kórkem beıne­sin jasaýmen birge ult jáne álem tarıhyn tereń bildi, danalyq ǵylymy – pálsapany jaqsy meńgerdi. Mádenıeti men adamshylyǵy teń edi. Bostandyq tańy atarda el gazetine bergen suhbatynda: «Tarıhı sana ótkenimizdi ádil baǵalap, búginimizdi tereń paıymdap, erteńimizdi durys baǵdarlaýymyz úshin, al azamat­tyq sana óz toıatyń, óz mereıińdi ǵana oılamaı, búgingi áleýmetiń men erteńgi áýletińniń eshteńeden jaly jyǵyl­maýyn, saǵy synbaýyn aldyn ala qam­dastyra bilý úshin qajet» dedi (5.05.1991).

«Egemen Qazaqstan» gazetindegi «Demo­kratııa men Táýelsizdik odan ári ornyǵa tússin desek» (26.06.1993), «Arǵa tartpaı – arman tul, Namys qýmaı – maqsat tul» (30.11.1993), «Jarqyn betburystyń joıqyn betashary» (12.11.1996), «Bereke basy birlikte» (20.04.1997), «Eldiktiń eń basty sıpaty» (17.04.2000), «Táýelsizdik tolǵaýy» (28.04.2000), «Eldikke qyzmet etken – erlik» (29.06.2010), «Ǵasyrlar men mádenıetter astasqan aımaq» (6.07.2015) t.b. saıası-taldamaly materıaldarynda qaz-qaz basqan azat Qazaqstannyń álem­dik jáne eldik aıadaǵy izdenisin saralasa, «Jyr Sultany týraly sóz» (8.07.1993), «Kúı qudyret» (11.09.1993), «Baǵzydan jetken baba jyr» (29.07.1995), «Aqyndyqtyń asqar shyńy» (20.04.1996), «Aq nıettiń adal jyrshysy» (12.09.1996), «Eldik pen erlik kıesi» (14.03.1997), «Ustaz ulaǵaty» (15.10.1998), «Báıterek» (21.01.2000), «О́zegińdi úze súı, óz elińdi» (26.03.2002), «Qazaqtyń Sherhany» (4.10.2002), «Talantty urpaqtyń taǵy­lymdy kelbeti» (29.11.2002), «Bas­shy (N.Ońdasynov)» (15.10.2004), «Qaı­sar­lyq» (11.11.2005), «Jaısań» (11.07.2007), «Kemel» (28.09.2007), «Altyn kópir» (26.12.2007), «Degdar» (9.01.2008), «Han Táńiri eteginde» (24.06.2015) t.b. rýhanı-portrettik maqalalarynda ult tulǵalary danalyǵymen, murasymen, ónegesimen ıdeologııalyq ustyndardy qalyptastyrý jón-jobasyn qoǵam talqysyna salady.

Ábish Kekilbaıulynyń kósemsóz ­álemi san salaly. Ult rýhanııaty turǵysy­­nan qaraǵanda, bul baǵyttaǵy murasy – ıen baılyq. Kórnekti jazýshy-qaıratker­diń pýblısıstıkasy osy janrǵa qoıyla­­tyn 6 talaptyń da údesinen shyqqan. Atap aıtsaq:

1) Kognıtıvti qyzmet. Áleýmettik qundylyqtar júıesinde oqyrmanǵa jańalyq pen oıdy, usynys pen tujy­rymdy qatar jetkize bilýi.

2) Kommýnıkatıvti-aqparattyq qyz­met. Adam men qoǵam arasyn yqpal­das­tyrý, áleýmet sýsaǵan ózekti aqparatty laıyqty usyný.

3) Áleýmettik-jańǵyrtý qyzmeti. Qo­ǵamǵa oı salar kósemsóz nemese eldik minber deńgeıindegi oı-tolǵaý.

4) Áleýmettik-aǵartý qyzmeti. Bilim, ǵylym, bilik, tájirıbe qaınaýynan shyq­qan parasatty oı, pikir taldaýlar.

5) Áleýmettik-kóz jetkizý qyzmeti. Ta­­qy­ryp pen kótergen máselesiniń, kóz­­qaras pen tujyrymynyń tııanaqtylyǵy.

6) Ideologııalyq qyzmet. Qoǵam men memleket múddesiniń birligine baǵyt­tal­ǵan ıdeıa men aqyl-oıdyń keshendi júıesi.

Álbette, munyń barshasy – Ábekeńniń bilim, mádenıet, qaıratkerlik, danalyq tájirıbesi úılesiminiń jemisi. Ony biriktirgen jáne qoǵamǵa jarqyrata kórsetken – ıntellektýaldyq áleýeti.

Amerıka psıholog ǵalymy Robert Stenberg ıntellektiniń úsh túrin aıqyn­daǵan. Olar: 1) verbaldi ıntellekt (jazý men sóıleýdegi sheshendik, joǵary erýdısııa, oqyǵandy qaǵyp alý); 2) máseleni sheshý múmkindigi; 3) praktıkalyq ıntellekt (kózdegen maqsatqa qol jetkizý). Bul ár kásiptiń, ár tulǵanyń IQ («aıkıý»; intelligence quotient ıaǵnı aqyl koeffısıenti) deńgeıin anyqtaıdy. Biz Ábish Kekilbaıulynyń kósemsózin oqı otyryp, zerde sapasynyń joǵary bolǵanyna kóz jetkizemiz.

Zııaly qaýym búgin Ábekeńdi abyz, dana, kemeńger retinde baǵalaıdy. Muny kózi tirisinde de aıtqandar boldy. Biraq azamattar ol kisiniń maqtan men kóterme sózdi unatpaıtynyn bilgen­dikten, bul baǵanyń túbi berileti­nin sezetin. Biz osy qasıetin de pýblısıstıkasynan kóre alamyz (kózkórgen­der, aralasqandar ómirdegi qalpynan da baıqady). Ǵylym danalyqtyń belgisi re­tinde birinshi – daralyqqa (ındıvıdýa­lızm) degen suranysty, ekinshi – tanymdyq qyzmetke degen umtylysty ataı­dy (kásibı ǵalym bolýy mindet emes). Ábekeńniń ǵu­myrbaıanyn, ásirese jas­tyq bel-belesin, shy­ǵarmashylyǵyn qarasańyz, kemeńger­lik baspaldaǵyna, jeńisine kóz jetkizesiz.

Ábishtanýshylardyń deregine qara­ǵanda, «Egemen Qazaqstan» gazetinde ja­zýshynyń 160-tan asa maqalasy jarııalanypty. Bul, árıne, ádebıet abyzy, ult qaıratkeri osy basylymdy basqarǵan 3-4 aımen ólshenbeıdi. Ol Táýelsizdik­tiń aq tańynan bastap, ǵumyrynyń sońy­na deıin gazetimizdiń tuǵyrly tulǵasy bol­dy. «Egemenniń» ár bas redaktory Ábe­keńmen jazýshy, ǵulama, azamat, qaı­ratker retinde suhbattasqandy eldik­pen, zııalylyqpen astasqan bıik abyroı sanady. Bul ustanym, kózqaras basylymynyń qatardaǵy jýrnalısine deıin ónege bolyp qaldy. «Ábish Kekil­baıuly redaksııaǵa kelgendegi birinshi, ekinshi, úshinshi... sýret», «Ábekeńniń «aınalaıyn!» degen sózi», «Ábekeńniń túgen maqalasy», «Ábekeńe amandasa barǵanda», «Ábekeńniń aq tilegi, batasy», «Ábekeńniń «Dáýir daýysy» sekil­di estelikter saǵynyshpen aıtyla­dy. Tip­ti qaıbir áriptestiń qolynda túbi mura­jaıǵa tapsyrylatyn «Ábekeń syı­laǵan qalam», «Ábekeń avtografpen bergen kitap», «Ábekeńniń jumys ústelinde turǵan qalamsalǵysh» degen jádiger­lik jetkilikti. Biz muny da aıryqsha qur­met dep esepteımiz. Ábish aǵanyń redak­sııaǵa kelgennen ujymmen qoshtasqanǵa deıingi árbir erekshe sátin yqylaspen baıandaıtyn ardagerlerimizdi maqtanysh etemiz.

Dana jazýshy Lev Tolstoıdan «Ǵalym kim? Bilimdar kim? Aǵarǵan tulǵa kim?» dep suraǵanda, ol: «Ǵalym – kitaptan oqyp-túıgeni kóp adam, bilimdar – zama­nyn­daǵy ilim men ony ıgerý tásilinen ózi­ne qajetin alǵan adam, aǵarǵan tulǵa – ómi­riniń mánin túsinetin adam» dep ja­ýap bergen. Ábish Kekilbaıuly ómiri men shy­ǵarmashyly­ǵyn osy ólshemmen ba­jaılasaq ta, ol bıik tuǵyrdan kórinedi.