Foto: ©El.kz/Marına RÝZMATOVA
Eldegi elektr generasııasynyń negizgi úlesin kómir elektr stansalary qamtamasyz etedi. Bul ádis salystyrmaly túrde arzan bolǵanymen, ekologııaǵa úlken zııan keltiredi. Sarapshylardyń aıtýynsha, parnıktik gazdar, kúkirt pen azot oksıdteri, bólshek shyǵaryndylary aýanyń lastanýyna, klımattyń ózgerýine, halyqtyń densaýlyǵyna edáýir qaýip tóndiredi. Atom stansalary bolsa, jumys kezinde kómirqyshqyl gazy men basqa da parnıktik gazdardy shyǵarmaıdy. Jahandyq jylyný máselelerine qarsy kúreste ıadrolyq energııany mańyzdy quralǵa aınaldyrǵan da – osy qasıeti. Ásirese kómir men munaıdy keńinen paıdalanatyn elderge ekologııalyq júktemeni azaıtýǵa ájeptáýir septigin tıgizgen.
– Eń aldymen aıqyn faktini moıyndaý kerek. Elimiz eleýli energetıkalyq syn-tegeýrinniń aldynda tur. Ekonomıkamyz ósip, halyq sany artyp keledi. Sáıkesinshe, energııa qajettiligi de turaqty ulǵaıǵan. Jaqyn arada qoldanystaǵy qýattar osy suranystardy qanaǵattandyra almaı qalady. Solaı bolǵan jaǵdaıda elektr energııasynyń tapshylyǵyna tap bolamyz. Sóıtip, damýdyń barlyq salasy tejeledi. Bizde qazirdiń ózinde úreıli klımattyq ózgerister bar. Qurǵaqshylyq jıilep, jer tozyp, aýa raıynyń tótenshe qubylystarynyń sany artyp jatyr. Munyń bári qoldanystaǵy energııa kózderinen parnıktik gazdyń shyǵýyna baılanysty. Demek, biz múmkindiginshe tezirek ekologııalyq taza tehnologııalarǵa kóshýimiz kerek, – dedi ol.
Rasynda, qazba otyn qory shekteýli, tipti ýaqyt óte kele sarqylýy múmkin. Olardyń baǵasy da naryqtaǵy turaqsyzdyqtarǵa baılanysty jıi ózgeredi. Al AES uzaq merzimdi energetıkalyq táýelsizdikti qamtamasyz etpek. О́ıtkeni ýran resýrstary biraz ýaqytqa jetkilikti bolady degen esep bar. Oǵan az kólemdegi otyndy paıdalanyp úlken kólemde energııa óndirý qabiletin qosyńyz. Iаdrolyq energııanyń energııa tyǵyzdyǵy da óte joǵary. Iаǵnı bir kılo ıadrolyq otynnan qazba otyndaryna qaraǵanda áldeqaıda kóp energııa alýǵa bolady.
Qoǵamdyq talqylaýlarda jıi qoıylatyn suraqtardyń biri AES-tiń Balqash kóline qalaı áser etetini týraly bolyp jatyr. Qazir sarapshylar reaktorlardy salqyndatýǵa paıdalanylatyn sý kólge oralmaıdy, bul termııalyq nemese radıoaktıvti lastaný qaýpin tolyǵymen joıady dep júr.
– Barlyq tehnologııalyq sheshimder tehnıkalyq qujattamada naqty bekitilýge, eldiń qoldanystaǵy ekologııalyq zańnamasyna sáıkes qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý rásiminen ótýge tıis. Osylaısha, uzaq merzimdi ekonomıkalyq perspektıva turǵysynan atom elektr stansasy tıimdi sheshim bolady. Joǵary bastapqy ınvestısııalarǵa qaramastan, elektr energııasyn óndirý quny stansanyń búkil ómirlik sıkli boıy turaqty bolyp qalady. Eń bastysy AES elimizdiń energetıkalyq táýelsizdigin qamtamasyz etýge, qorshaǵan ortaǵa teris áserdi azaıtýǵa múmkindik beredi, – dedi sarapshy.
Túsingenimiz, ıadrolyq energetıka qaýipti degen stereotıpterge qaramastan, qazirgi zamanǵy tehnologııalar men qaýipsizdik sharalary atom stansalarynyń qaýipsizdigin arttyrdy. Mysaly, sońǵy býyndaǵy reaktorlar ózdiginen salqyndaý qabiletine ıe, bul apat qaýpin azaıtady. Sonymen qatar AES salynǵan memleketterdegi ahýaldy halyqaralyq uıymdar kirpik qaqpaı qadaǵalaıdy. Iаdrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, ıadrolyq materıaldardy durys paıdalaný, ekologııalyq qaýipterdi azaıtý maqsatynda MAGATE men basqa da uıymdar elderge tekserý júrgizedi. Bul sharalar ıadrolyq energetıkany durys paıdalaný men onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
