Sahnaǵa sán kirgizgen «Qaharly Orlandonyń» basty jańalyǵy – qazaq teatrlarynda alǵash qoıylýy der edik. Buǵan deıin áıgili Antonıo Vıvaldıdiń «Jyl mezgilderin» uıyp tyńdaǵan kórermen endi kemeńger kompozıtordyń taǵy bir keremetine jan sýaryp, kóńil súısintti. Oǵlan Orlandonyń oı oramdary men sezim sharpysýy oqıǵa ózegine aınalǵan tamasha týyndy tyńdaýshysyna esten ketpes erekshe áser syılaǵany sózsiz.
Opera sıýjeti sulý Anjelıkaǵa degen jaýapsyz mahabbatynyń saldarynan esinen adasatyn basty keıipker – jaýynger Orlandonyń aınalasynda órbıdi. Qushtar sezimdi bastan ótkeretin Orlando qyzǵanysh pen yzaǵa berilip, aqylynan aljasady. Onyń basynan keshken oqıǵalary men aýyr dertinen bólek, shıeleniske toly basqa da mahabbat jelileri órbip, aqyr aıaǵynda operanyń negizgi keıipkerlerin baqytqa alyp keledi.
– Antonıo Vıvaldı óziniń aspaptyq shyǵarmalarymen tanymal bolǵanymen, ol kóptegen vokaldyq týyndylar, onyń ishinde operalar da jazdy. Bizdiń sahnadaǵy «Qaharly Orlandonyń» premerasy osynyń jarqyn kórinisi bolǵany anyq. Jalpy, kameralyq opera barokkodan bastaý alady, dál osy baǵyt opera óneriniń odan ári damýyna negiz boldy. K.Monteverdı syndy erte kezeńdegi kompozıtorlardyń arqasynda biz búgin tamashalap júrgen operalar, máselen, Dj.Verdı, Dj.Pýchchını nemese J.Bızeniń týyndylary paıda boldy. Bul uly kompozıtorlardyń barlyǵy da erte kezeńdegi opera sheberlerinen úırenip, olardyń barokkoǵa salyp ketken dástúrlerin jalǵastyrdy. Búginde teatrymyzdyń sahnasynda «Piccolo teatry» jobasy aıasynda Domenıko Chımarozanyń «Jasyryn neke» nemese jas Djoakkıno Rossını jazǵan «Jibek saty» operalary júredi. Aıtýly týyndylar – Antonıo Vıvaldıdiń «Qaharly Orlandosy» sekildi erte kezeńdegi týyndylarǵa salynǵan dástúrlerdiń jalǵastyrýshylary. Nátıjesinde, teatrymyzdyń kórermenderge opera óneriniń qaınar kózin pash etip qana qoımaı, sol arqyly logıkalyq tizbek qura otyryp, túp tamyrǵa boılap jatqanyn kóremiz, – dedi qoıýshy dırıjer, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdın.
Az-kem opera tarıhyna boılap kórsek, A.Vıvaldı «Qaharly Orlandony» 1724 jyly jazǵan. Oǵan operany dúnıege ákelýge Lýdovıko Arıostonyń sol kezde-aq ádebı jaýhar retinde tanymaldylyqqa ıe bolǵan attas epostyq poemasy shabyt bergen. Kompozıtor keıipkerlerdiń emosııalyq tereńdigi men oqıǵalardyń dramalyq ózektiligin atap kórsetý úshin jańa operada mýzykanyń múmkindikterin barynsha qoldanǵan. Opera Venesııada paıda boldy. Ol kezde Vıvaldı «Sant'Angelo» teatrynda jumys isteıtin. Vokal ádemiligi men áserli arııalarǵa qatty nazar aýdarýdy talap etken jalpy dástúrlerge qaramastan, kompozıtor keıipkerler mineziniń damýyna jáne sımfonııalyq súıemeldeýge basa den qoıdy. Vıvaldıdiń mýzykasy úılesimdi sheshimderdiń kúrdeliligimen, ásirese, Anjelıkaǵa degen jaýapsyz mahabbatynyń saldarynan aqylynan adasqan basty keıipker Orlandonyń essizdigin atap kórsetetin tembrler men yrǵaqtardyń qarama-qaıshylyǵymen erekshelendi.
– Bul operada biz ózimizge úırenshikti bolǵan arfa, lıtavr men trombondar joq kameralyq orkestrdi kóremiz. Munda negizinen fleıta nemese goboıdyń sırek sololary bar ishekti aspaptar toby jumyldyrylǵan. Orkestrdiń dál osyndaı jeńil quramy bizge mýzyka tiliniń qalaı damyǵanyn baqylaýǵa tamasha múmkindik beredi. Vıvaldıdiń vokaldyq partııalarǵa degen kózqarasy da qyzyqty. Kompozıtor kontrtenordy, kontraltony belsendi qoldanyp, koloratýralardy oryndaıtyn tómen daýystarǵa aıryqsha kóńil bóledi. Bul jerde koloratýra – biz oılaǵandaı daýys joǵarylyǵynyń sıpattamasy emes, onyń jyljymalylyǵy ekenin aıta ketý mańyzdy. Osylaısha, tenor da, barıton da koloratýralyq daýystar bola alady. Operadaǵy aspaptyq jáne vokaldyq jeliler arasynda sheksiz árekettesý baıqalady. Bul Vıvaldıdiń kompozıtor retindegi ereksheligi men jańashyldyǵyn aıshyqtaıdy, dep kameralyq orkestrdi basqarǵan qoıýshy dırıjer Abzal Muhıtdın Vıvaldı mýzykasyndaǵy qarama-qaıshylyqty, ıaǵnı qushtarlyqtyń ekpindi daýylynan bastap, lırıkalyq baıaý sátterge deıin atap kórsetti. Onyń jetekshiligimen orkestr operanyń barlyq emosııalyq qyr-syryn sátti jetkizdi.
Sondaı-aq qoıylymnyń rejısseri Alla Sımonıshvılıdiń solıstermen atqarǵan qajyrly eńbegi de zor qoshemetke laıyq. Jańa mýzykalyq tujyrymdama avtorynyń sahnalyq paıymdaýy tarıhı mazmun men barokko mýzykasyn birtutastyq bıiginde asqaqtatty. Onda dástúrler men jańashyldyq jarasymdy úılesim tapty. Kameralyq zal sahnasy mundaı aýqymdy opera úshin tym shaǵyn bolǵanyna qaramastan, rejısser spektakl kezindegi ártisterdiń ornyn eptilikpen oılastyryp, sonyń arqasynda sahnanyń ár buryshynda tirshilik qaınap jatty. Tanymal ssenograf Manana Gýnıanyń dekorasııalary men kostıýmderi buryn ótken dáýirdiń atmosferasyn keremet jandandyrdy. Tolyp jatqan erigen maıshamdar, kandelıabrler, qupııa kúshtiń atmosferasyn jasaǵan basqa da dúnıeler tańǵaldyrdy. Áskerı kostıýmder batyrlyq rýhyn jetkizse, tastarmen bezendirilgen kesteli sándi kóılekter, qııal-ǵajaıyp keıipkerlerdiń kostıýmderi sýretshiniń tanymal álemdik klassıkaǵa degen ózgeshe kózqarasyn pash etti. Al Sergeı Kýlak jasaǵan jaryq effektileriniń sıqyry tańdanysty tipti kúsheıte tústi. Sonyń áserinen oqıǵa sahnada emes, beıne bir alyp qutynyń ishinde bolyp jatqandaı áser syılady.
Eldi erekshe sezimge bólegen opera premerasynda sahnada tanymal solıster, atap aıtqanda, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Saltanat Ahmetova, Leıla Alamanova (Bradamante), «Qurmet» ordeniniń kavaleri Aızada Qaponova, Ásem Sembına (Anjelıka), Tatıana Vısınskaıa, Saltanat Muratbekova (Alchına), Rasýl Jarmaǵambetov, Sultan Baqytjan (Orlando), Artýr Gabdıev, Abylaı Beken (Medor), Narul Toıkenov, Batyrjan Smaqov, Talǵat Allabırınov (Rýdjero), Altynbek Ábilda, Ermek Qasym (Astolfo) bastaǵan talantty ártister ansambli sátti óner kórsetti.
