Biz búgingi kún rýhanı qajetińdi keıinirek óteýi múmkin kezeńde ómir súretinimizdi de eske alsaq, ótkenniń ónegesine súıenip, zamanynda aıryqsha qoltańba qaldyrǵan tulǵalar tálimine oralyp, oı túıgennen utpasaq, utylmaımyz. Osy habarlardy júrgizý barysynda meni «eskishildeý» dep joǵaryǵa sybyrlaýyq pen jybyrlaýyqtyń mindetin atqarǵandarǵa osy oı josyǵy turǵysynan da pikir túıýine ábden bolady. Esesine sol habarda apaı ashyldy. О́zbekáli Jánibekovteı halqyna ólsheýsiz qyzmet etip, ýaqyttyń sheńberine syımaǵan tulǵanyń qadir-qasıetin ár qyrynan áńgimeledi. Keshegi men búgingi tulǵanyń arajigin ashyp, kem-ketigimizdi qolmen ustatqandaı talqylap, «talqandap», habardyń ón boıyn ajarlandyryp, tamyryna qan júgirtti.
Ǵaınıken Bıbatyrova nege ultjandy, nege memleketshil, tipti nege qazaqshyl boldy degen sol zaman úshin azapty da ardaqty saýalǵa osy jazba boıynda jaýap tappaq jolyna túskeli otyrmyn. Sol kezeńge tán daǵdymen eńbek jolyn komsomoldan bastady. Biraq teginde bar ulyq tárbıe onyń jan dúnıesin qyzmet talaptaryna saı saıasılandyra almady. Ýyzynan ustazǵa jarydy. «Máskeý kórgen» Bıbatyrova qaı kezde de aldyndaǵy kóshbasshy asqar taýdaı aǵalarynsyz sóz bastaǵan emes. О́mir jolynda baǵdar bolǵan H.Bekturǵanov, О́.Jánibekov, M.Esenálıevteı arystardyń da «akademııasyn» bitirip shyqty. О́miriniń qaı tusynda da el úshin emirenip eńbek etip, este qalǵan kúnder az emes qoı. Sonyń biri Dımekeńniń usynysymen, Hasan Bekturǵanovtyń qoldaýymen 13 jyldan astam ýaqyt Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy bolǵan kúnderdiń ańyzy men aqıqatyn sol óńirdiń azamattary áli kúnge keýde toly saǵynyshpen eske alady. Bul Ǵaınıken Aıdarhanqyzynyń KOKP Ortalyq Komıtetiniń janyndaǵy Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyn bitirip kelgen 1973 jyldyń kóktemi edi. Dımekeńniń batasyn alǵan soń qashanda ózin bastyq sezinbeıtin, qazaqy qaljyńnyń qoımasyndaı Hasan Shaıahmetuly «Usynysymdy qabyl alǵanyńa rahmet, biraq 185 myń halqy bar oblystan eki kandıdatqa jumys taýyp bere almaı júrer me ekenbiz?» degen ázilmen qarsy alady. Ekinshi kandıdat Ǵaınekeńniń joldasy, otaǵasy, bilikti ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty Qamıt Aıthojın edi. Ázil dep otyrǵanymyz beker emes. Ádette partııa qyzmetindegi adamdardyń bul qasıeti aıtyla qalsa, jeńiltektik kórinetin. Alaıda Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Hasan Shaıahmetuly Bekturǵanovtyń ataǵy jer jara turyp, sonshalyqty kishilik pen kisilikti qatar ustaǵan, qajet jerinde shopyrymen de ázildese beretin azamat bolǵanyn kózin kórgender kóp aıtady. Rasynda, Sherhan Murtazanyń oblysqa saparshylaǵan qalamger áriptesterine «Hasekeńmen kezdeskende baıqap sóıleńder, ol kisi ádebıetti óte jaqsy biledi» degen eskertýi eske túsip otyr. Qalaı bolǵanda da ol kezdegi hatshylardyń basym bóligi oıǵa kenen, sózge sheshen, óner, ádebıet týraly túsinigi tereń bolatyn. Olar el basqarǵan adam eń aldymen ıdeolog bolýy kerek degen qaǵıdany qatań ustanatyn. Osyndaı rýhanı deńgeıi joǵary basshyǵa serik bolý qaıdan ońaıǵa soqsyn. Baqytyna oraı partııalyq jumysta tájirıbesi áli tolysa qoımaǵan Bıbatyrova osy qazanǵa tústi, qazan emes-aý, qazynaǵa kezikti. 13 jyl boıyna sol qazynany ortaıtpaýmen aınalysty. Bul jyldar oblys rýhanııatynyń dáýirleý kezeńine aınaldy. «Aısha bıbi», «Qarahan» keseneleri qalpyna keltirildi. Jergilikti jerden, aýdandardan ansamblder órip shyǵyp, halyq qazynasynyń aýzy ashyldy, halyq ánderi men bılerin damytý keń qanat jaıdy, jańa sapaǵa kóterildi. Ataqty «Alataý» ansambliniń, áıgili úsh trıonyń aty aspandady. Altynbek Qorazbaevtyń konservatorııanyń dırıjerlik fakýltetin bitirip kelgen kezi. Hatshy 25-tegi jas jigitke «Alataýǵa» kórkemdik jetekshi bolýǵa usynys jasaıdy. Altekeńniń esil-derti dırıjer bolý. At-tonyn ala qashady. Alaıda óner adamymen óz tilinde sóılesetin, talantty tap basyp tanıtyn Ǵaınekeń tepsinip turǵan jas tulpardyń «jynyn» qaǵyp alyp, sabasyna túsiredi. Sóıtip, búginde el tanyǵan ónerpazdyń jolyn ashqan da Ǵaınekeń edi. Onymen qoımaı «Saǵynysh sazdary» atty kitabyn da shyǵaryp, qanattandyrady. Altekeń de bul kisini «ónerdiń ókil ápkesi» dep atap ketti. Sodan beri qazaqtyń jaqsylary men jaısańdarynyń osy oblystyń erkesi men serkesine aınalmaǵany kemde-kem shyǵar. Ataǵy jer jarǵan E.Serkebaev, B.Tólegenova, N.Tilendıevterge deıin Ǵaınekeńe telefon shalyp sóılespese, ııa bir kelip ketpese, kóńili ornyna túspes edi. Al endi Nuraǵanyń oblysqa kelgen ár sapary – bir kitapqa hıkaıa.
Teginde bar tegin bolsyn ba? Ákesi Aıdarhan erte jasynan atqa minip ujymshar basqarǵan. Anasy Ajarhan bar bolmysymen ajarly dese ajarly edi. Kóne jyrlardy tańdy tańǵa uryp jatqa soǵatyn, ózi de óleń jazatyn kókiregi qazyna bolǵan. Keıinirek ózi de qolyna qalam tıse oılaryn marjandaı etip túsiretin ádetimen: «...Meniń ádebıetke, mádenıetke, ádemilikke jaqyn júretinimniń syry anam Ajarhanǵa baılanysty-aý deımin. ...Keıde bir tuńǵıyq oılarǵa túskenimde: shirkin, anashym sol ýaqytta oqysa, toqysa, shıetteı bala-shaǵa, bizder mazasyn almasaq, úlken óner ıesi bolar ma edi dep armandaımyn» dep jazdy. Ony aıtasyz, ózi týyp-ósken Bórlitóbeniń týmasy, belgili kompozıtor Erkeǵalı Rahmadıev qıyn zamanda kúnkóris qamymen pedagogıkalyq ýchılıshege dáris oqyp júrgende Ǵaınıkenniń syzyltyp skrıpka tartyp júrgenin kórýi de – bir qyzyq derek. Onyń ústine ortalyq telearnadan «Jastar jumasy» degen tikeleı efırdi de júrgizgen. Bozbala kúninen osyndaı rýhanı tanym, túısikpen aýyzdanǵan onyń ult rýhanııatyna jan-tánimen qyzmet etýi de esh tańsyq bolmasa kerek. О́miriniń baı mazmun men maǵynaǵa toly bolýynyń syry da halqymyzdyń iri tulǵalarymen birge júrip, solardan alǵan tálim men taǵylymda jatyr. Myna bir jaıt osy oıymyzǵa serpin berer edi.
Kenen Ázirbaevtyń 90 jyldyǵyn ótkizý jónindegi mereıtoı komıssııasynyń tóraıymy qasyna Qordaı aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Kravchenkony ertip, aqsaqalǵa keledi. Qarııa arqasyna 12 qus jastyq qoıyp, keýdesin kúmis saqaly jaýyp, albyrap otyr eken. Áýelde qalaqtaı qara qyzdyń surqyna súısine qoımaǵan aqsaqal: «Qaraǵym, 80 jyldyǵymda toıdyń sońy tóbeles bolyp, topalańǵa aınalyp edi. Senen góri estileý bireý tabylmady ma?» dep áńgimege asa qulyq bildire qoımaıdy. Qysqasy, keshegi sal-serilerdiń sońǵy sarqyty Kenekemniń toıyna Máskeýden KSRO Jazýshylar odaǵynyń birinshi hatshysy G.Markov, Sh.Aıtmatov bastaǵan jazýshylar, alty Alashqa saýyn aıtyp, tórtkúl dúnıeniń dúldúlderi qatysyp, ǵajap ótedi. Toıdyń dańqy, daqpyrty alysqa ketedi. Kenekem toı ótken soń kóńili ornyna túsip, «meniń qaıratker qara qyzymdy shaqyryńdar» dep, bir qoıyn soıyp, moınyna altyn alqa saǵat taǵyp, batasyn beredi. Sodan 1984 jyly 100 jyldyǵynda sol kezdegi Mádenıet mınıstriniń orynbasary О́.Jánibekovtiń basshylyǵymen aqynnyń týǵan aýyly Kırov atyndaǵy ujymsharda murajaıy ashylady.
Ǵabeńniń kóz jasy
Partııa, keńes qyzmeti – saıası qyzmet. Sheńberden shyǵyp, bura tarta almaısyń. Tipti jastar uıymyn basqarsań da «komsomol kúshi – partııa basshylyǵynda» dep tyrp etkizbeıdi. Jastar basylymynda uzaq jyldar istegende osy aıdardyń qyzyǵyn kórgenniń birimiz. Odan ári ketse partııalyq baqylaý degen jáne bar. Bul endi sizdi baılap ustaıtyn organ, onyń qyraǵy kózinen, quryǵynan qashyp qutylý múmkin emes. Qysqasy saptyaıaqtyń sabyna deıin qaraýyl qoıyp qoıǵan. Ǵaınekeńder sondaı ortada júrip te elge, ultqa qyzmet etýdiń jolyn tapty. Ultty saqtap qalý jolyndaǵy kisilik keıpin, eldik bolmysyn joǵaltpady.
1973 jyly Almatyda ótken Azııa jáne Afrıka elderi forýmyna qatysqan Japonııa jazýshylary Jambylǵa keledi. Delegasııanyń basshysy – klassık Ǵabeń, Ǵabıt Músirepov. Oblystyń ıdeologııa jónindegi hatshysy qyzmetine endi kirisken kezi. Sondaǵy bir tosyn sátti kúndeligine túrtip qoıypty.
«Mynadaı bir qyzyq oqıǵa boldy. Rımnen júlde alyp kelgen Absent degen júırikti kórýge Lýgovoı aýdanyna bardyq. Jaldary kúnge shaǵyla jalt-jult etken sáıgúlikter aldymyzdan shapqylap ótkende, nege ekenin qaıdam, tulparlardyń ádemiligi me, joq jas kezindegi bir ýaqıǵalar esine tústi me, bıikten jerge qarap turǵan Ǵabeń kózine jas aldy».
Budan ne túıýge bolady? Sheteldiń ıgi jaqsylary qatysqan is-sharanyń tek yń-shyńsyz ótýin ǵana oılaýǵa qabiletti, qalyptan shyqpaıtyn qatań partııa qyzmetkeri bolsa, osyndaı sátti baıqap, kóńili bosar ma edi? Qoıshy ózimizdiń Ǵabeń ǵoı dep, qonaqtardyń qas-qabaǵyn baǵyp, qaqqan bolar edi. Joq olaı emes, oǵan Ǵabeń qymbat. Qanynda bar qasıet bárin baıqatyp tur. Álginde aıtqanymyzdaı, ol kezdiń hatshylarynyń basym bóligi osyndaı baıqampaz, talǵampaz edi.
Birde Semeıde «Ant» dramasy sahnalanǵanda, Tahańnyń, T.Ahtanovtyń Semeı oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy Ekeıbaı Qashaǵanovtyń eńkildep jylaǵanyn aıtqany esińe túsedi. Keıde oılaımyn: burynǵynyń basshylarynda baýyrmaldyq qasıet basymdaý boldy ma eken? Bulardyń elge etene bolatyny sol eldiń bolmys-bitimi óner, mádenıetine jaqyn edi. Jaqyn degen jaı sóz ǵoı, berilip, janymen jumys isteıtin. Sondaǵy maqsaty bireý: ulttyq kemsitýshilikter, ádet-ǵurpyńdy qyspaqqa alý, ónerińdi de, mádenıetińdi de ulttyq sıpatynan aıyryp, sosıalıstik sarynǵa salyp jiberetin surqııa saıasatpen kúresý arqyly óz qalpyńdy saqtap qalý. Osy qasıetti qazirgi jańa Qazaqstannyń jas sheneýnikteriniń boıynan da kórýge úmittimiz ǵoı. Aldymyzda bolǵan mundaı mektep ýaqyt aǵymyna qaraı jańǵyryp, ultqa qyzmet etý konsepsııalary jańa sheshimder taýyp jatýǵa tıis. Bizdi jahandyq, tobyrlyq mádenıetten de qutqaratyn – osy ustanym. Ǵaınıkender erkindiktiń ısi de joq zamanda nábári 30 ben 40 jastyń jalynan endi ustaǵan edi. Olar osy jastyń ózinde julymyr júıemen jaǵalasyp júrip-aq ultty qutqarýshylar deńgeıine kóterile bildi.
«Moıynqumda aýylym»
«Baıqadam» romanynyń avtory, belgili jazýshy Ospanáli Imanálıevten «Bıbatyrovany Jambylǵa osy eldiń baǵy úshin jibergen ǵoı» degen suńǵyla sóz qalypty. Rasynda, oblystyń zııaly qaýymyn bylaı qoıǵanda, bul óńirge eldiń túsine ǵana kiretin tulǵalar da jıi saparshylaıtyn. Nurǵısa Tilendıevtiń Altynbektiń «Saǵyndym Kenen atamdy» ániniń tusaýyn kesip qaıtýynyń ózi – bir esilgen esseniń taqyryby. Áıgili Shámshiniń sapary áli kúnge ańyz. Bir kúni Shymkentke joldastarymen jolaýshylap bara jatqan Shámshi Jambylǵa kelgende «áı, munda Ǵaınıken otyr ǵoı, qalaı attap ketemiz?» dep taltúste hatshynyń qabyldaý bólmesine saý ete qalady. Hatshynyń qýanyshynda shek joq. Qýanatyndaı-aq jóni bar. Portýgalııadaǵy óner saparyna Moıynqum aýdanynyń ónerpaz jastaryn daıyndap, abyr-sabyr bolyp jatqan shaq. Ábden rıza kóńilmen attanǵan qonaqtarǵa, onyń ishinde Shámshige Ǵaınıken bir buıymtaı aıtady. Alys saparǵa tuńǵysh shyǵyp bara jatqan jastardy qanattandyrý úshin bir án kerek. Shámshi kúnde kele bermeıdi. Án bolǵanda da Moıynqumǵa arnap jazý kerek. Shákeń sózge kelmesten, «Shymkentten qaıtarda án daıyn bolady» deıdi. Aıtqandaı, kóp uzamaı «Moıynqumda aýylym» ómirge keledi. Sózin Sabyrhan Asanov jazady. Qazirgi tilmen aıtqanda, bul án birden hıtke aınalady. Qyzýqandy portýgal jurty ándi birden aıtyp ketedi. Tipti bizdiń eldiń gımni dep te qabyldaǵandar bolypty. Ánniń el yqylasyn oıatyp, tanymal bolǵany sonsha orystyń «Kalınkasynan» buryn oryndalatyn bolǵan. Tipti jergilikti basylymdarda «Portýgalııada uıqy joq» degen maqalanyń jazylýyna da sebep bolǵan ánniń dańqy el basshysy, Keńes odaǵynyń úlken dosy, ózi jazýshy ári sýretshi, «Lenın» ordenimen marapattalǵan Alvarý Kýnıaldyń qulaǵyna jetedi. Anaý-mynaý jerge ońaılyqpen joly túse bermeıtin, on oılanyp, toqsan tolǵanyp, qaptaǵan kúzetshisimen ǵana baratyn kompartııa basshysy saý etip jetip keledi. Moıynqum jastarymen kezdesedi.
Sonymen eliniń ár qıyryna-qyrǵa da, Syrǵa da án arnap, aty aspandap turǵan Shákeńniń qumǵa arnaǵan áni de osylaısha shekara asyp, shalqydy. Shynynda da, Moıynqumnyń bir qudireti bar. Qum demekshi, prozasynan saz esetin, «aq shaǵyldary án salatyn» Oralhannyń Moıynqumǵa arnaıy jolsapardan qara maqala emes, «Qum minezi» degen ǵajap hıkaıat jazyp qaıtqany da este. Qumyna deıin qasıet, kıe qonǵan bul óńirge kimderdiń tabany tımedi deısiń. Tipti sum Soljenısyndy da «baýyryna basqan» bul ólke. Áıgili jazýshy Ázilhan Nurshaıyqovtyń ómiriniń de kóp kúnderi de osy elmen etene ótti. «Maldy syılańdar qaraqtarym, maldy syılasańdar, adam bolasyńdar» dep otyratyn áıgili Jazylbek Qýanyshbaevpen ekeýiniń syılastyǵy da bir tóbe. Árıne, aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Qazaq KSR Joǵarǵy keńesiniń depýtaty, kórnekti memleket qaıratkeri Aıtbaı Nazarbekovti, áıgili Ekeıbaı Qashaǵanovtyń inisi, aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy Bılibaı Qashaǵanovty eske almaı ketý múmkin emes. Ǵaınekeńniń rýhanı murattasy Aıtekeń óner, ádebıet adamdarymen syrlas, pikirles boldy. Shámshige «Jıgýlı» mingizetin de osy kisi. Ol kezde bul – máshıneniń tóresi. Qaıran Shákeń, kisiniń qoly jetpes sol arǵymaǵyn da eldiń ózine mingizip ketedi. Temir tozady, óner ozady degen – osy.
«Joldas Bıbatyrova!»
Bir oblystyń mádenıetin kóterýde bir mınıstrliktiń mindetine jeteǵabyl jankeshti jumys jasaǵan kisi joǵary jaqtyń nazarynan tys qalýshy ma edi. 1986 jyly Almatyǵa Mádenıet mınıstriniń orynbasary bolyp oraldy. Peshenesine ónerdiń óz adamy О́zaǵańmen qyzmettes bolý baqyty buıyryp tur eken. Bul ózi kúnde tiri arystannyń aldyna baryp qaıtýmen birdeı edi. Ýaqytpen sanasý joq, tártip qatań. Qatań bolǵany sonsha, tipti otaǵasy Qamıt aǵa judyryqtaı Janardy qyzmet ornyna kelip, emizip alyp ketetin kúnder de bolǵan. Biraq О́zaǵań syrt kózge qansha sýyq kórinse de, jany jyly edi. Jumys istegen adamnan meıirimin aıamaıtyn. El degen adamǵa emirenip turatyn. «Onyń mańynda qoshametshiler emes, is adamy júretin. Jalpy, onyń tabıǵatynda keńseshildik, tóreshildik bolmaıtyn» dep akademık Serik Qırabaev jazǵanyndaı, О́zaǵańnyń osy ózgesheligi qaǵilez qyzmetkerdiń janyna jastaı sińisti bolyp qaldy. Bul endi Jambyl mektebin odan ári baıytyp, mazmundy jumys istedi. Ult mádenıetin kóterýge jasalǵan reformalyq baǵyttaǵy jumystardy aıtsaq, alystap ketemiz. Endi atqa minip, jigerin janyp kele jatqanda, Jánibekov pen Erkinbekovter qyzmetten ketken soń istiń máni de, sáni de kelmeı, óz jan qalaýyna laıyq emes qyzmetke barýyna týra keldi. Ol baıaǵy atynan at úrketin, ásirese qalam ustaǵandarǵa jaqsy tanys, ult tarıhyn jaýyp-jasqaýǵa kelgende aldyna jan salmaǵan Baspasóz qupııasyn saqtaý komıteti, ıaǵnı LITO. Ǵumyry kópke uzamaǵan osy mekemeden odaqtyq dárejedegi zeınet demalysyna shyǵyp, memlekettik qyzmetten birjola bosady.
90-jyldardyń basynda Almatyda baı-baǵylandardyń uıqysyn qashyryp, kóz qurtyna aınalǵan bir mekeme boldy. Ol – Ulttyq Ǵylym akademııasynyń «Ǵalymdar úıi». Keshegi Qanysh, Álkeılerdiń tabanynyń izi qalǵan jer, kıeli shańyraq. Osy bir jamanat shaqyrǵan habar jaqyndaı túsken kúnderde Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti О́mirzaq Sultanǵazın Bıbatyrovany «Ǵalymdar úıine» dırektorlyqqa shaqyrdy. Bul der kezinde oılastyrylǵan oń sheshim edi. О́ıtkeni ony ustap turý úshin soǵan laıyqty bedel kerek boldy. Sol tańdaýdyń osy kisige túskenin qarasańyzshy.
Zeınetke shyǵyp endi demalsam degen arman qańǵyp qaldy. Qaı iske de aqyl-parasatyn qosyp, janyn sala kirisetin apaı qorqaýlardyń qolyna túsip, qurdymǵa ketkeli turǵan ordanyń qaınap turǵan qazanyna tústi de ketti. Ult aldyndaǵy amanat, ózine artylǵan senim eske túsken saıyn baıaǵy jas kúnindegi qaıratyn shaqyryp jumys isteýge týra keldi. Rýhanı daǵdarys pen kúızelisti aıaýsyz bastan keship jatqan shyǵarmashylyq uıymdar men talantty tulǵalar osy jerden pana tapty. Tipti álemdik deńgeıdegi Shyńǵys Aıtmatov bastaǵan aımańdaı alýan daryndar da osy ortadan tabyldy. Bul tek burynǵydaı anda-sanda ǵylymı konferensııalar ótetin jerden góri pikirlesetin, oı toǵystyratyn, keńesetin rýhanı-tanymdyq ortaǵa aınalyp shyǵa keldi. Osy oıymyzdyń dáleli sol kúnderde ataqty aqyn Farıza Ońǵarsynovanyń: «...Bul jerde Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy rýhanı nár alatyn bir otaý – Ulttyq Ǵylym akademııamyzdyń «Ǵalymdar úıi». Merzimi tolar-tolmasta «joǵarǵy» jaq partııa qyzmetindegi Ǵaınıken Aıdarhanqyzynyń zeınetkerlik demalysqa ketýine «qamqorlyq» jasady da, ómir boıy qyzmet istep qalǵan, kúsh-qaıraty jeterlik alǵyr kisi tórt qabyrǵaǵa qarap otyra almaı, sáti túskende, akademııa basshylarynyń shaqyrýymen osynda dırektor bolýǵa kelisken edi. Sodan beri Akademııanyń «Ǵalymdar úıi» baıaǵy kezdegi Jazýshylar odaǵynyń aq ordasynyń nemese zamannyń túzý kezindegi Mádenıet mınıstrliginiń júgin arqalap, ekonomıkalyq aǵystar tolqynynyń astynda qalǵan aqyn-jazýshy, óner qaıratkerlerimen, jas talanttarmen kezdesýler ótkizip, án men jyr keshteri – áıteýir qudaı kókiregine bergen sáýleden basqa aqshalaı baılyǵy joq aqyn, ánshi, kompozıtordyń bárin panalatatyn, «qudaıdyń úıindeı» janyńdy tazartatyn jyly uıaǵa aınaldy» dep jazǵany bar edi. Al endi Ilıa Jaqanov bul saraıdy bir kezderde orys qoǵamyn gúldendirgen «Mogýchaıa Kýchkaǵa» teńep, Altyn ordamyz dedi. Shynynda, ózimiz osy alǵaýsyz pikirlerdiń báriniń de kýási boldyq Apaıdyń ataqty akademık О́mirzaq Aıtbaevty qaıta bir án salyp, el aldyna shyǵýǵa qalaı kóndirgeni de esimizde. Keshti Áshirbek Syǵaı júrgizdi. Jalpy, osy ortadaǵy is-sharalardyń birde-birinen qalys qalmaı, «Almaty aqshamy» onyń rýhanı shejiresin jasap otyrdy. Qysqasy, el keleshegi bulynǵyr keshegi bir kúnderde Rahmanqul Berdibaev Halyq ýnıversıtetin ǵylymı ortanyń tanymdyq mektebine qalaı aınaldyrsa, bul orda da halyqtyń jansaraıy qyzmetin atqardy. Ilıa men Qaırat, Aqseleý men Jánibektiń qaıtalanbas habarlarynyń da jańǵyryǵy bola bildi desek artyq emes. «Qolynan jaqsylyq jasaýdan basqa dáneńe kelmeıtin» (M.Esenálıev) jaqsynyń jaryǵy degen – osy. Tipti reti kelgende joǵary jaqtyń apaıdy merziminen buryn zeınetke shyǵaryp jibergenine kóp jyldan soń endi alǵys aıtýdyń da sáti kelip tur.
Alǵys degennen shyǵady, esime eskiniń bir esti sózi túsip otyr.
Biz qazir kommýnıstik partııa kezeńin kóp synap jatamyz. Synaǵan durys, árıne. О́tkennen sabaq alý, taǵylym túıý úshin kerek. Al endi sol zamannan qalǵan, qazir sózdik qorymyzdan alystaǵan «joldas» degen bir jaqsy sóz bar edi. Maıakovskıı, Sáken t.b shyǵarmalaryn bylaı qoıǵanda, Ǵabeń de bir áńgimesinde osy sózge ishi jylyp jazady ǵoı. Tipti árbir partııa múshesine jınalys saıyn qaratyp aıtylatyny da esimizde. Joǵary laýazymdy qyzmettegi basshylardyń sezd, plenýmdaǵy baıandamalary basylymdarda «bálensheev joldastyń baıandamasy, sózi» dep beriletin. Qalaı degende de partııanyń joıqyn jınalystarynyń boıyna jylý júgirtetin sóz búginde arhaızmge aınalsa da, odan resmılikten góri kisige degen iltıpat lebi esip, qyzmettik etıkanyń, mádenıettiń nyshany baıqalyp turatyn. Bıbatyrova da mártebeli minberlerge talaı márte osy alǵys, qurmet ornyna júretin jaqsy sózben kóterildi. Búginde sol joldas nege jazyqty boldy? Aıtpaǵym, qazirgi myrza, hanym degen jasandy sózder ómirge sińisti bolmaı jatqanda, onyń ornyna «joldasty» qoldaný janyńa áldeqaıda jaqyn kórinedi.
Biz bilgende kókteı sholyp, jele jortyp jazǵandaǵy joldas Bıbatyrovanyń bolmysy osy.
Kenekemniń toqsan jasynda Ǵaınıken qyzyna bergen batasy qabyl bolyp, búginde ol toqsannyń tórine shyǵyp, el anasyna, halyq qaıratkerine aınaldy.
Qalı SÁRSENBAI
