Taraz qalasynda jergilikti halyqty baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda aýqymdy jumys qolǵa alynǵan. Keıingi birneshe jyldyń bederinde elimizdegi eń úlken shaǵyn aýdan sanalatyn «Uly dala» shaǵyn aýdanynda qurylys qarqyny ilki sátke de toqtaǵan emes. Budan bólek, Áýlıeata, Asanbaı Asqarov kósheleriniń aıaq tusynan boı kóteretin 16-shaǵyn aýdanda da jumys júıelene bastady. Birneshe jyldyń bederinde atalǵan shaǵyn aýdandarda da áldeneshe myńdaǵan turǵyn qonys toıyn toılaıtyny anyq.
Jergilikti atqarýshy bılik ókilderi keltirgen derekke júginsek, oblys ortalyǵyndaǵy «Uly dala» shaǵyn aýdanynda qazirgi kezde 34 turǵyn úı salynyp jatyr. Onyń ishinde 10 turǵyn úıdiń qurylysy tolyqqandy aıaqtalǵan bolsa, 17 úıdiń qurylysy osy jyldyń aıaǵyna deıin aıaqtalady dep josparlanǵan. Sondaı-aq qalǵan 7 turǵyn úı kelesi jyly paıdalanýǵa berilmek.
Jergilikti turǵyndar arasynda birneshe jyl boıy áńgimege arqaý bolǵan 16-shaǵyn aýdanda da qurylys-montajdaý jumysy bastalǵany belgili. Qalalyq ákimdiktiń baspasóz qyzmeti keltirgen derekke júginsek, qazirgi kezge deıin jergilikti atqarýshy bılik ókilderi 6 turǵyn úıdi paıdalanýǵa qabyldaǵan kórinedi. Budan bólek, memlekettik qurylys salasyndaǵy kelisimshartqa sáıkes taǵy 6 turǵyn úıdiń qurylys jumysyn jyl sońyna deıin aıaqtaý kózdelgen. «Agrospesstroı» JShS qalǵan 4 turǵyn úıdiń qurylysyn aldaǵy jyly tolyqqandy aıaqtaýǵa bekinip otyr. Bizde bar derekke sensek, jańa shaǵyn aýdanda qurylys qarqyny kelesi jyly da báseńsimeıtin sekildi. О́ıtkeni 66 turǵyn úıdiń jobalyq-smetalyq qujaty ázirlengen.
Ilgeride qala turǵyndary «14-shaǵyn aýdanda qurylys jumysy qashan bastalady?» degen saýaldy jıi alǵa tartyp júretin. El ishinde «14-shaǵyn aýdan» atanyp ketken shaǵyn aýdanda halyq qonystanatyn kún alys emes.
Birshama ýaqyt buryn «Áýlıeata» degen sý jańa ataý alǵan jańa shaǵyn aýdanda da aldaǵy jyly birneshe turǵyn úı boı kóteredi. Taraz qalasy ákimdiginiń baspasóz qyzmeti keltirgen málimetke súıensek, 22 turǵyn úıdiń qurylysyn júrgizý jóninde jobalyq-smetalyq qujat ázirlenip, saraptama qorytyndysy alynypty. Qazirgi kezde tıisti jumys júrgizilip jatyr.
Keıingi jyldary oblys ortalyǵy Taraz qalasynda kóshe joldaryn jóndeý jumysyna aıryqsha basymdyq berilip keledi. Otyz jyl boıy jóndeý kórmegen ondaǵan kósheniń joldary jańaryp, jańǵyryp qalǵanyn buǵan deıin de jazǵan bolatynbyz. Jergilikti atqarýshy bılik kúre joldy qalypqa keltirýden bólek, júrginshilerge arnalǵan jol salýdy da myqtap qolǵa aldy. Osylaısha, qala bıligi turǵyndar ótinishin qanaǵattandyrýda naqty qadamdarǵa baryp otyr.
Sońǵy derekterge júginsek, osy jyly Tarazda 12 joba boıynsha jaıaý júrginshilerge arnalǵan jol salý jumysy bastalǵan. Naqty aıtatyn bolsaq, Demıan Bednyı, Aleksandr Pýshkın, Hasan Bekturǵanov, Abaı, taǵy birneshe kóshede jaıaý júrginshiler joly talapqa saı salyndy. Sondaı-aq oblystyq onkologııalyq ortalyq pen IT lıseı aýmaǵyna, «Uly dala», «Báıterek» shaǵyn aýdandarynda boı kótergen jańa bilim uıalarynyń mańyna, Jibek joly kóshesine jaıaý júrginshiler joly tóselip jatyr. Bul jumys aldaǵy ýaqytta da jalǵasady. О́ıtkeni jergilikti atqarýshy bılik turǵyndar kótergen ózekti máselelerge aıryqsha nazar aýdaryp otyr.
Taraz qalasynyń ákimi Baqytjan Orynbekov BAQ ókilderimen, jergilikti turǵyndarmen kezdesý kezinde qala kóshelerindegi joldardy qalypqa keltirýge aıryqsha basymdyq beretinin aıtqan edi. Keıingi eki jyldyń bederinde atqarylǵan jumysqa qarasaq, shahar basshysy ýádesinde turǵanyn baıqaýǵa bolady.
Jalpy alǵanda, oblys ortalyǵynda osy jyly uzyndyǵy 95,3 shaqyrymdy quraıtyn 127 kósheniń joly ortasha jóndeýden ótkizilgen. Jergilikti atqarýshy bılik birinshi kezekte halyq tyǵyz ornalasqan «Býryl», «Baryshan» turǵyn alaby turǵyndarynyń ótinishin qanaǵattandyrýǵa basymdyq bergeni kóńil qýantady.
Qala tazalyǵy bılik ókilderiniń nazarynan tys qalǵan emes. Taraz belgili bir deńgeıde elimizdegi jasyl qalalardyń sanatyna engenimen, aýa raıy kúrt buzylyp, tabıǵat tosyn minez tanytqan ýaqytta konteınerdegi qoqystar jan-jaqqa shashylyp, qala kórkin buzyp jatady. Sondaı-aq keıbir turǵyndar qatty qaldyqtardy beı-bereket shashyp, aınalany lastap, máseleni ýshyqtyra túsedi. Keıingi ýaqytta osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda aýqymdy jumys atqarylyp jatyr.
Oblys ortalyǵynyń tazalyǵyna óńir basshysy Erbol Qarashókeev te aıryqsha nazar aýdaryp otyr. О́ńir basshysynyń tikeleı tapsyrmasyna sáıkes qala ákimdigi tarapynan arnaıy qanatqaqty joba qolǵa alynyp, tıisti jumys júrgizile bastady. Nátıjesinde, joba aıasyndaǵy merdiger mekeme «Qurylys-2015» JShS-nyń qolǵa alýymen qoqys alańdaryn beton baǵanalarmen qorshaý jumysy qarqyndy túrde iske asyrylyp jatyr.
«Taraz qalasynyń tazalyǵyna bárimiz jaýaptymyz. Qazirgi kezde Taraz qalasyndaǵy 328 qoqys alańyna 1540 konteıner ornatylǵan. Eger qanatqaqty joba jyl sońyna deıin biz kútken nátıje berip, óziniń tıimdi ekenin kórsetse, aldaǵy jyly taǵy 200 qoqys alańyn jańalaıtyn bolamyz. Sol maqsatta bıýdjet esebinen 1000-nan astam konteıner satyp alamyz. Bul óz kezeginde qala tazalyǵyn saqtap qana qoımaı, qoqys tastaıtyn jáshikter sanyn kóbeıtip, ony tasymaldaıtyn kólikterdiń emin-erkin jumys isteýine múmkindik týǵyzady», deıdi Taraz qalasynyń ákimi Baqytjan Orynbekov.
Qalaı desek te, keıingi eki jyldyń bederinde jergilikti atqarýshy bılik ókilderi oblys ortalyǵynyń tazalyǵyna aıryqsha nazar aýdara bastady. Eki myń jyldan astam tarıhy bar Taraz qalasyna at basyn buratyn týrıster az emes. О́zge memleketten keletin qonaqtar oblys ortalyǵynyń tazalyǵyna syn kózben qaraıdy. Sondyqtan da qala bıligi kóne shahardy kórkeıtý jumysymen qatar, qala tazalyǵyn da barynsha muqııat qadaǵalaıdy.
Qazirge deıin Ulbıke aqyn, «Qarataý», «Alataý» shaǵyn aýdandaryndaǵy, birneshe kóshedegi arnaıy mekenjaılardaǵy qoqys alańdary tolyǵymen jańartyldy. Jalpy, osy jyly oblys ortalyǵyndaǵy 20 qoqys alańyn talapqa saı jańalaý josparlanǵan.
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý jergilikti halyqtyń ál-aýqatynyń artýyna septigin tıgizetini daýsyz. Al óndiris pen ónerkásip, týrızm órkendegen óńirde jumyssyzdyqtyń azaıatyny áý bastan belgili. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Taraz qalasynda birshama jumys atqarylyp jatyr.
Taraz qalasy ákimdiginiń kásipkerlik, ónerkásip jáne týrızm bóliminiń basshysy Jandos Rústembaev keltirgen derekke sensek, qazirgi kezde oblys ortalyǵynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 91 mlrd 363,9 mıllıon teńgeni quraǵan. Al naqty ındeks kólemi 129,5 paıyzǵa oryndalǵan. Segiz aıdyń qorytyndysyna súıensek, ónerkásip, óndiris salasynda 310 mlrd 649 mıllıon teńgeniń ónimi óndirilipti. Sondaı-aq bólshek saýda taýar aınalymynyń kólemi qyrkúıek-qańtar aılarynda 266 mlrd 670 mıllıon teńgege jetken. Sonymen qatar ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń 2020–2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qala aýmaǵynda jalpy quny 20,7 mlrd teńgeni quraıtyn birneshe ınvestısııalyq jobany iske asyrý jóninde tıisti jumys atqarylyp jatyr. Bul jobalar ýaqtyly júzege asqan jaǵdaıda oblys ortalyǵynda 714 jańa jumys orny qurylady.
«Jalpy alǵanda oblys ortalyǵynda iri jobalardy iske asyrý jóninde naqty jumystar qolǵa alynǵanyn aıta ketken jón. Máselen, «Kisc» JShS-nyń «Metall quıý sehyn jańǵyrtý» jobasynyń mańyzy zor. Jobanyń jalpy quny 1 mlrd 870 mıllıon teńgeni quraıdy. Qazirgi kezde kásiporynnyń metall quıý qýattylyǵy 3,5 myń tonnaǵa deıin jetken bolsa, modernızasııalaý jumysynan keıin jyldyq qýaty 24 myń tonnaǵa deıin jetedi. Atqarylǵan jumystyń nátıjesinde oblys ortalyǵynda 150 jańa jumys orny qurylady. Kórshiles Qytaı elinen kelgen kásibı mamandar iske qosý, retteý jumystarymen shuǵyldanǵanyn aıta ketken jón.
«Budan bólek, «SP-Taraz Ret» JShS polıetılenreftalat resıklıg óndiretin zaýyt salý jumysyn júzege asyrýǵa nıettenip otyr. Jobanyń jalpy quny – 3 mlrd 860 mıllıon teńge. Bul zaýyt ýaqytynda tolyq qýatynda jumys istegen kezde jyldyq óndiris kólemi 6 myń tonnany quraıtyn bolady. Qazirgi kezde sý, gaz tartý jumysy 90 paıyzǵa támamdaldy. Aýqymdy joba júzege asqan jaǵdaıda 64 azamat turaqty jumyspen qamtylady», deıdi J. Rústembaev. Bólim basshysy keltirgen derekke sensek, oblys ortalyǵyndaǵy taǵy bir iri jobany «Alima Delux» JShS qolǵa alyp otyr. «Turmystyq tehnıka zaýyty» jobasy ýaqtyly iske asqan kezde jylyna 100 myń dana gaz plıtasyn shyǵarýǵa qaýqarly. Jalpy quny 15 mlrd teńgege baǵalanǵan kásiporyn tolyq qýatynda jumys istegen jaǵdaıda 500 jańa jumys orny ashylady.
J.Rústembaevtyń aıtýynsha, ındýstrıaldy-ınnovasııalyq baǵdarlamadan bólek, jalpy quny 14 mıllıard teńgeni quraıtyn eki ınvestısııalyq jobany, ıaǵnı «South Holiday» JShS-nyń «Zerbulaq» demalys ortalyǵy men «ORS Taraz» JShS kókónis qoımasynyń ekinshi kezeńin iske asyrý josparlanǵan.
«Negizinde «Taraz» ındýstrııalyq aımaǵynyń jalpy aýdany 185 gektar bolatyn 11 jer telimderinen quralǵan. Búgingi tańda qatysýshylar tarapynan 74,1 mıllıard teńge somasyn quraıtyn 7 jobany iske asyrý kózdelgen.
Olardyń qatarynda «NÝR HIM 2021» JShS-nyń trıkotaj, tigin buıymdaryn óndirýge arnalǵan zaýyty men mıneraldy tyńaıtqyshtar zaýyty, «Mameshova Aıgýl Bekenovna» jeke kásipkerliginiń mashınalar men jabdyqtardan basqa daıyn metall buıymdaryn óndiretin zaýyty, «Nýrseıtova Nagıma Amanhojakyzy» jeke kásipkerliginiń sharýashylyq-turmystyq, sanıtarlyq-gıgıenalyq maqsattaǵy qaǵaz buıymdaryn óndiretin sehy, «Eco Energy Plant» JShS-nyń qatty turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý zaýytyn salý, «Eko RBK» JShS-nyń qaýipti qaldyqtardy basqarý keshenin qurý, «KAZ PRO TEMIR» QJS-nyń qara metaldy balqytý, sharshy daıyndamalardy shyǵarý, polımerli jabyny bar juqa tabaqty myryshtalǵan bolat óndiretin metallýrgııalyq zaýyt salý jobalary bar», deıdi bólim basshysy.
J.Rústembaev keltirgen derekke júginsek, Taraz qalasynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa aıryqsha basymdyq berilgen. Atqarylǵan jumystyń nátıjesinde salada aıtarlyqtaı ósim qalyptasqan. Sondaı-aq oblys ortalyǵyn týrıstik ortalyqqa aınaldyrý maqsatynda aıtarlyqtaı jumys atqarylyp jatyr.
«Saladaǵy negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 7,1 mıllıard teńgege jetip, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda naqty kólem ındeksi 405,7 paıyzdy eńserdi. Tarazda 2023 jylǵy 1 shildede quny 1,2 mıllıard teńgeni quraıtyn «Zerbulaq» saýyqtyrý ortalyǵy paıdalanýǵa berilip, onda 80 adam turaqty jumyspen qamtylǵan edi. Al bıyl bul jobanyń ekinshi kezeńi júzege asyrylyp, óz jumysyn bastady.
Osy jyldyń qyrkúıek aıynda «Kóne Taraz» tarıhı-etnomádenı kesheni alańynda «Taraz – qolónershiler qalasy» III halyqaralyq qolónershiler festıvali uıymdastyrylyp, kóne shahar Dúnıejúzilik qolónershiler keńesiniń tıisti akkredıtteýinen ótti. Osylaısha, Taraz «Dúnıejúzilik qolónershiler qalasy» mártebesin saqtap qalǵanyn aıta ketken jón. Aýqymdy jobaǵa alys-jaqyn shet memleketterden qolónershilermen qatar, halyqaralyq qolónershiler qaýymdastyqtary, halyqaralyq sarapshylar, týrızm salasyna qatysty memlekettik, memlekettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty.
Úshinshi ret uıymdastyrylǵan halyqaralyq kórmege shet elderden, elimizdiń óńirlerinen júzdegen týrıst keldi. Budan bólek, osy jyldyń mamyr aıynda qala mektepteriniń 1000 úzdik oqýshysyn tarıhı-mádenı eskertkishterge aparý jónindegi týrıstik marshrýttar uıymdastyryldy. Ekskýrsııa barysynda barlyq oqýshyǵa arnaıy kádesyılar berildi.
«Taraz – qolónershiler qalasy» festıvaline daıyndyq jumysy júrgizilýine oraı, qazaq halqynyń umytylyp bara jatqan qolónerin jańǵyrtý, ata-babadan qalǵan asyl murany keıingi urpaqqa nasıhattaý, dástúrli qazaq qoǵamynda damyǵan kıiz jasaý óneri men tehnologııasyn jastar arasynda nasıhattaý maqsatynda «Úzdik qolónershi» baıqaýy uıymdastyrylyp, jeńimpazdar marapattaldy.
Memlekettik qoldaýlar arqyly týrızm salasyn damytý búginde 4 negizgi baǵytta júrgiziledi. Onyń ekeýi Taraz qalasyna tıesili. Bul salada oblystyq kásipkerlik basqarmasy arqyly tıisti jumystar júzege asyrylady», deıdi bólim basshysy.
Qalaı alyp qarasaq ta, oblys ortalyǵynda iri-iri jobalardy júzege asyrý maqsatynda aýqymdy jumys júzege asyp keledi. Eń bastysy, jergilikti atqarýshy bılik turǵyndardyń kókeıindegi ózekti máselelerdi birinshi kezekte sheshýge baǵyt-baǵdar ustanyp otyr. Áleýeti artqan Áýlıeatada atqarylǵan jumys az emes. Onyń bir bóligi kelesi jyly da jalǵasady.
TARAZ
