«Kýtýzov kóshesindegi Máshhúr Júsip meshitiniń aldynda jazylǵan óleń» degen taqyryp qoıypty bir tolǵaýyna aqyn Saılaý Baıbosyn. Tóbeńnen jaı túsiredi. Taqyrybynyń ózi bir óleń. О́leńi taqyrybynan ozady:
«Keletin kóbi Qudaı degenniń,
Kerekýdegi meshit bul.
Áýezindeı bop shyraıly óleńniń
Ertisten samal esip tur.
Maqtanǵanymnyń bári dalbasa,
Ne degen, sirá, uly esim.
Kýtýzovty sen tanyp almasań,
Máshhúrdi tappaı júresiń» deıdi aqyn.
Budan asyryp ne aıtýǵa bolady? Áýeli Kýtýzovty tanyp, Máshhúrdi keıin bilgen urpaq... Qansha qulaǵyna quıǵanymyzben, endi ol Máshhúrdi tanı ala ma, joq pa? Mundaı basy artyq aqparattar men kóshe atyna tańylǵan kereksiz kodtar qashan óshedi? Aıaq alyp júre almaıtyn bógetter syndy kórinister sendelgen sanalarda qalǵan sarqynshaqtardy beınelep turǵan joq pa? Kim biledi, kimge qalaı kórinerin. Biraq saý aqylǵa syımaıtyn osyndaı ersilikter jaıbaraqat jurttyń emes, áýeli aqynnyń kózine túsip, kókeıin tesip óleń bolyp shyǵatyny anyq. Áıtpese nesi aqyn, nesi erekshe kisi demes pe edik? Kózin shel baspaǵan halyqtyń saý sana-sezimi osylaı oılanady. Olaı bolmasa kim kórmegen, kim júrmegen qala?
Munda biz ańǵara bermeıtin gáp bar. Taǵy da sanadaǵy sarqynshaqtardyń jemisi deımiz be, joq basqa ma, ol jaǵyn ańdap alady oqyrman. Taqyrypty joǵarydaǵy joldarmen qaıyryp qoıa salmaıdy aqyn. Ári qaraı sahnaǵa balasyn alyp keledi:
«Kún saıyn ósip, gúldeıdi qalam,
kórkine mynaý mán daryp.
«Kýtýzov degen kim?»
deıdi balam
Suraýly júzben tańǵalyp.
Keremet uly bir kisi kórip,
(sábıde joq qoı túk kiná).
Suraıdy taǵy bilgisi kelip:
«Bógenbaıdan da myqty ma?», bolyp óriledi óleń. О́leńde oqıǵany shıryqtyrǵan saıyn sana sorabyna ártúrli oı iz salyp, júrek qobaljı bastaıdy. О́tken, oryn alǵan bir nárseniń salmaǵy óz aldyna, saldary odan da aýyryraq bolary oılandyrady. Sonaý júz jyl burynǵy jaıttardyń qaldyqtary ol jaıdan múlde beıhabar urpaq sanasyna iz salǵany, árıne óte ókinishti. Eldik pen egemendikti, basqa da asyl qasıetterdi enshilep alýǵa tıis urpaq áke men aǵanyń, ata men ájeniń tartqan taqsiretin basynan keshirýge mindetti emes qoı. Árıne, eseıgende tarıhyn tanyp-bilip, ózi ekshep alatyn kez de týar. Alaıda álgindeı basy artyq aqparattarmen sanasy ýlanbaýy kerek dep bilemiz. Ádebıettiń basty mıssııalarynyń biri munyń bárin mysalǵa tarta otyra, kisiniń rýhyn shyńdap, oıyn tazartý bolsa, óleń tórt aıaǵyn teń basyp tur degen sóz.
Áke men balanyń dıalogine qurylǵan óleń budan keıingi shýmaqtarda tipti kúrdelene túsip, sońynda biz joǵaryda aıtqan oılardyń ushyǵyn «ońdyrmaı-aq basymen qadap» qoıady. «Jyr eterimdi, muń eterimdi, Bile almaı turmyn munda kep. Kýtýzov maǵan kim ekenimdi, Eskertip áli tur ma dep!» aıaqtalady.
Eskertip ári eske salyp turǵany tóbeńnen toqyldatpasa da, biraz yńǵaısyzdyq pen jaısyzdyq týdyrady. Sanańnyń bir túkpirinde júrgen dúnıe únemi ózinikin qaıtalamaı turmaıdy. Keıin dertke aınalýy da kádik.
Biz jalǵyz-aq óleńine toqtalǵan Saılaý Baıbosyn aqynnyń azamattyq únin aıryqsha atar edik. Jáne óleńderiniń ózegin kóterip turǵan da osy rýh pen sananyń joryǵy qashan da baıandy bolǵanyn atap aıtqymyz keledi. «Alań da alań, alań jurt» degendeı, bul – keshegi Qaztýǵan, Mahambetterden jyr qaǵany Jumataı Jaqypbaev, Temirhan Medetbek arqyly kóship kele jatqan altyn júlge. Múmkin adasqanda aınalyp tabar altyn qazyǵymyz shyǵar. Úzilmeýin tileımiz.
