– Elde birinshi bolyp qulaqqa endoskopııalyq transkanaldy operasııa jasadyńyz. Jańa ádistiń mıkroskoppen jasalatyn dástúrli operasııalardan artyqshylyǵy nede? Mundaı táýekelge qalaı bardyńyz?
– Lıtvadan oqýdan kelgende qulaqtyń dabyly zaqymdanǵan pasıentterdi emdeý barysynda úlken tilik jasaýdyń qajeti joǵyn túsindim. Sodan byltyr burynyraqta mıkroskoppen jasalǵan operasııalardy endoskopııalyq ádispen jasaýǵa kiristim. Negizi bul tásil alǵash 10 jyl buryn Italııada qoldanylǵan. Artyqshylyǵy kóp. Bastysy pasıentke jaıly. Mıkroskop úlken bolsa, endoskop óte shaǵyn qurylǵy. Zamanǵa qaraı shyǵyp jatqan jańa qurylǵylardyń áleýetin tolyq paıdalaný qajet. Men bul ádisti tek kitaptan izdenip, oqyp, zerttep bilgenim bolmasa, kózben kórgenim joq. Qoldan keletinine senimdi bolǵan soń baryp Prezıdent Is basqarmasynyń medısınalyq ortalyǵyndaǵy ózimizdiń professordyń ruqsatyn alyp, operasııaǵa kiristim. Lıtvadan professor Evgenıýs Lesınskas ta ózi bul operasııany jasamaǵan, maǵan jasaýǵa bolatynyn aıtyp, senim bildirdi. Professor Talapbek Ájenov te kelisip, birer operasııany ózi baqylady. Byltyr biz osy ádisti engizgen álemdegi altynshy el edik. Qazir О́zbekstan, Reseı men Lıtvadaǵy áriptester de qolǵa ala bastapty. О́ıtkeni jańa ádis barlyq jaǵynan jeńil ótedi. Árıne, hırýrgtiń epti, bilikti bolǵany durys. Qazir biz ǵana emes, medısınanyń ózge baǵytyndaǵy dárigerler de endoskoppen operasııa jasaýǵa daǵdylanyp jatyr. Biz de kóp sozbaı bastap kettik. О́z basym bir jarym jylda 120 operasııa jasap úlgerdim.
– Pasıentterdiń pikiri qandaı? Aýyrsyný, asqyný belgileri baıqalǵan joq pa?
– Endoskoppen jasaǵan birinshi operasııanyń ýaqyty 2,5 saǵatqa sozyldy. Shamamen 50 operasııadan keıin mundaı operasııalardy 40 mınýtta jasaı bastadyq. Operasııadan keıin naýqastar «siz maǵan anyq operasııa jasadyńyz ba» dep tańyrqaıdy. Tiliktiń, alynǵan shemirshektiń orny kishkentaı bolǵan soń pasentter aýyrsynbaıdy. Qazir jasy ulǵaıýyna baılanysty nemese júre kele estý qabileti nasharlaý faktisi kóbeıip keledi. AQSh ǵalymdary júrgizgen statıstıkaǵa sáıkes, 2035 jylǵa qaraı estý qabileti tómen adamdar sany 2 mlrdqa jýyqtaıdy. Estimeıtin adam qoǵamnan, áleýmetten alystap ketedi. Keıin psıhologııalyq qıyndyqqa tap bolyp, ómir súrý deńgeıi tómendeıdi. Mundaı adamdardyń ómiri qysqa bolý yqtımaldylyǵy joǵary. Qazir elde qulaq aýrýlarynyń barlyq túrin emdeýge múmkindik bar. Sańyraý bop týǵan balalarǵa da sátti operasııa jasalyp jatyr. Medısınaǵa jańashyldyq ákelsek, elge paıdamyz tıip jatsa, bizge úlken mártebe. Bizdiń bólimshedegi dárigerler operasııa jasaǵan naýqasty ózi qadaǵalaıdy. Árıne, naýqastardy jergilikti emhana deńgeıinde qaraýǵa jiberýge bolar edi. Bul – áriptesterge senbegennen emes, ózimizge jaýapkershilik alǵannan.
– Endi osy tájirıbeni eldegi áriptesterge úıretý oıda bar ma?
– Árıne, bar. О́ńirlerden operasııaǵa qatysyp, kórip, bilsek deıtin dárigerlerden usynys túsip jatyr. Qasymda júrgen úsh rezıdent endoskopııalyq operasııany jaqsy biledi. Joq degende 50 operasııada qasymda turdy. Keleshekte stýdentterge dáris berý de oıda bar. О́ıtkeni otorınolarıngologııa baǵytynda áli de bolsa iske asyratyn jumys kóp.
Nege ekeni belgisiz, qazir elimizde otandyq medısınaǵa senimsizdikpen qaraıtyndar bar. Búginde kvota arqyly túrli aýrýlar tegin emdeledi. Meıli, kezek bir jylda keler, biraq 40 jyl durys estimeı shydap kelip, operasııany lezde shetelde jasatýǵa ne túrtki boldy eken deısiń keıde. Shetelde baǵa qymbat ári eshkim kepildik bermeıdi. Ony kórip, bilip júrmiz. Elde kezek kútkisi kelmese, aqyly jasatar bolsa, sheteldegiden úsh ese arzan shyǵady. Koreıaǵa baryp, ózimizge qaıtyp kelgen talaı azamatty kórdim. Basqasyn bilmedim, qulaqqa operasııa jasatqandar baǵanyń qymbat ekenin, eshkim kepildik bermeıtinin aıtady. Osyǵan qaraǵanda sheteldiń jarnamalary bizdiń aqparattyq keńistikke salqynyn tıgizip otyr. О́z tájirıbemnen tórt pasıentti alsam, onyń ekeýi Reseıde operasııa jasatypty. Nátıje shyqpaı, bizge keldi. Sol sekildi Koreıada, О́zbekstanda operasııa jasatqan pasıentter júgindi. Sheteldegi nátıjesiz operasııalardy ózimiz qaıta jasadyq.
Men qandaı ortada da bizdiń dárigerlerdiń deńgeıi shetel dárigerlerinen esh kem emes dep aıtyp júremin. Árıne, myń jaǵdaıdyń birinde pasıentke jasalǵan operasııa, emshara qonbaýy múmkin. Biraq mundaı jaǵdaıdyń kóbinde nátıje pasıenttiń ózine, aǵzasyna baılanysty. Áıtpese hırýrg kúnde jasap júrgen operasııadan jańylýy múmkin emes. Birdi-ekili «shýly» aqparattar el medısınasynyń ımıdjine teris áser etedi. Operasııadan keıingi asqynýlardyń aldyn alýǵa bolady. Tek qaıtqan adamdy keri qaıtara almaısyń. Basqa jaǵdaıdyń bárinde dárigerler qoldan keletin sharany jasap baǵady. Sondyqtan medısınanyń qaı salasynda bolsyn emdeýge keletin aýrýlardy shetelde emes, elde emdegen durys. Dárigerlerdi pasıentterdiń alǵysy, iltıpaty jigerlendiredi.
– Qoǵamnyń qaı salasynda da bilikti mamanǵa suranys joǵary. Adam janynyń arashashysy dárigerdiń únemi izdeniste bolýy kerek ekeni aıtpasa da túsinikti. Birer jyl buryn «Bolashaq» baǵdarlamasymen Lıtvadaǵy Santarıshkes ýnıversıtetiniń klınıkasynda taǵylymdamadan ótipsiz. Onyń sáti qalaı tústi?
– «Bolashaq» baǵdarlamasymen bir jyldyq taǵylymdamadan ótý múmkindigi týǵaly onyń sharapatyn túrli salada biz quralpy jastar kóre bastady. Ashyq aqparattan taǵylymdamanyń basty talaby týraly bilgen soń, Astanada medısınaǵa qatysty ótken sheberlik sabaqtarynyń birinde Lıtvanyń professory Evgenıýs Lesınskaspen tanysqanymdy esime aldym. Onymen Astanada birge operasııa jasap, kózine túskenim bar. Operasııadan keıin de salaǵa qatysty biraz máseleni keńestik. Sodan telefon nómirin qaldyryp, mazalaǵan suraq týsa, kez kelgen ýaqytta habarlassań bolady dep iltıpat bildirgen. Professorǵa habarlasyp, baǵdarlama týraly aıtqanymda sózge kelmeı, kelisimin berdi. Kóp uzamaı qujattardy túgendep tapsyrdym. Emtıhannyń barlyq bes kezeńinen súrinbeı óttim. Oqý barysynda memleket tólep otyrǵan stıpendııa ózime tolyq jetti. Evgenıýs Lesınskasqa taǵy bir rıza bolǵanym, ol maǵan zor senim artty. Jyl ishinde 50 shaqty qulaq operasııasyna qatystym. Keterimde sol elde qalyp jumys isteýimdi qolqalady. Ishteı qýanym qaldym. Degenmen ustazyma alǵys bildirip, elimniń aldynda qaryzdar ekenimdi aıtyp jetkizdim. Ol da meniń nıet-tilegimdi túsindi.
– Shetelge shyǵa qalsaq, óz elimizben salystyratyn ádetimiz bar ǵoı. Ondaǵy maqsat, úlgi alatyn tusy bolsa úırenip, olqy tusynan jırený bolsa kerek. Shetelde turyp, oqyp kelgen maman retinde qandaı artyqshylyǵyn baıqadyńyz?
– Vılnıýs qalasyndaǵy Santarıshkes ýnıversıtetiniń klınıkasy Lıtvadaǵy eń ozyq medısınalyq ortalyq sanalady. Ortalyqtyń qural-jabdyqtary, tehnologııalyq jetistikteri, jaraqtandyrylýy, múmkindikteri Prezıdent Is basqarmasy medısınalyq ortalyǵymen deńgeıles. Artyqshylyǵymyz bolmasa, qalys qalǵan jerimiz joq. Biz de sońǵy úlgidegi sheteldik tehnologııalardy paıdalanamyz. Dárigerler de kil myqty, deńgeıleri óte joǵary. Aıtalyq, otorınolarıngologııa hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Arman Kákimjanuly – ámbebap dáriger. Qulaq, tamaq, murynnyń operasııasy dep bólip-jarmaı, bárin jasaı beredi. Sol sekildi tamaqqa jasalatyn operasııalarǵa mamandanǵan Dmıtrıı Kogaıdy jurt jaqsy tanıdy. Muryn qýystaryna jasalatyn operasııalardy jetik biletin Álııa Muhamedjanqyzy bar. О́zim de muryn, tamaq, qulaq operasııalaryn jasaı beremin. Biraq muryn men qulaqqa kóbirek operasııa jasap, sol baǵytta izdenemin. Árıne, ózge óńirlerde de myqty lor dárigerler jeterlik. Biraq qalaı degende de, tehnologııalyq qamtamasyz etý jaǵynan Prezıdent Is basqarmasy aýrýhanasynyń deńgeıi óte joǵary. Munda barlyǵy derlik shetelde bilimin shyńdap, medısıanaǵa jańalyq ákelsem, kópke paıdam tıse dep júrgen dárigerler.
– Jalpy, hırýrgııanyń tarmaqtary kóp qoı. Naq osy otorınolarıngologııa baǵytyn tańdaýǵa ne túrtki boldy?
– Bári de 2004 jyly Astana medısına ýnıversıtetine oqýǵa túskennen bastaldy. Oǵan deıin anamnyń bala jastan «qolyńnyń ebi bar, túbi hırýrg bolasyń-aý» degen sózi qulaqqa sińgen. Mektepte sportpen shuǵyldanyp, stýdenttik shaqta da táýir nátıje kórsetip júrdim. 4-kýrsta sabaq kestesine saı lordyń qysqa sıkldi kýrstary bastaldy. Bir qyzyǵy, dál sol lordyń aptalyǵynda djı-djıtsýdan Almatyǵa jarysqa ketip, sabaqtan qalyp qoıdym. Sporttyń osy túrinen el chempıonatyn jeńip, álem birinshiliginde kúmis medal oljalaǵanym bar. Almatydaǵy týrnırde de baǵym janyp, birinshi oryn alyp kelgende ustazymyz, professor Talapbek Ájenov «Mine, jigit! Jaraısyń! Birinshi oryn alǵanyń úshin saǵan lordyń emtıhanynan jaqsy baǵa qoıyp bereıin» dep arqamnan qaqty. Oqytýshynyń meıirimin kórip, maqtaýyn estip, birinshi ret «ońaı baǵa» alǵan qýanyshymda shek bolmady. Sportpen ne qoǵamdyq jumyspen oqytýshy úshin emes, óziń úshin aınalysasyń ǵoı. Onyń ústine talaby joǵary ustazdan jeńildik kútpegenim ras.
Taǵy eki jyldy artqa tastap, 6-kýrsqa kelgende dáristerdi túgel №1 qalalyq aýrýhanada ótip júrdik. Operasııa bólimshelerin aralap, kózben kórgen soń, jalpy hırýrgııaǵa, travmotologııaǵa barǵym kelmedi. Kenet taǵy bir operasııa bólmesiniń esigi aıqara ashyq turǵanyn ańdadym. Oıymda dáneńe joq, álgi bólmege kirip baryp edim, burynnan tanys lor professormen ushyrasa kettim. «Sen bizdiń stýdent emespisiń» dep surady. «Iá», dedim. «Sen bala lor bolasyń, kel, operasııa jasap jatyrmyz. Qazirden kórip-bil, kóziń úırene bersin», dedi jyly shyraımen. Sol kezde medısınanyń basqa baǵyttaryna shaqyrǵan dárigerler boldy. Biraq ózim álgi opersııadan shyqqan soń lor bolamyn dep sheshtim. Dáriger bolatynym anyq edi, biraq otorınolarıngologııa baǵytyn tańdaýǵa ustazdar sebepshi boldy.
Rezıdentýrany támamdap, elordadaǵy Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynda eńbek jolymdy bastaǵanda bólimshe meńgerýshisi Almat Bekmannyń shapaǵatyn kórdik, tálimin aldyq. Salada úlgi tutatyn, ardaqtaıtyn kisilerdiń biri dep sol Almat Jaqsylyqulyn aıtar edim. Al Talapbek Ájenov ustazymyz qazir Prezıdent Is basqarmasy medısına ortalyǵynyń bas lor dárigeri, Astana medısına ýnıversıtetinde lor kafedrasynyń meńgerýshisi. Jumysyna adal hýrýrg-dáriger operasııa jasaýdan da qol úzgen joq.
– Áńgimeńizge raqmet.
Áńgimelesken –
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
