Bala turmaq, eresek adamnyń kóńilin jaýlap alar qııal-ǵajaıypqa toly qyzyqty oqıǵalar shynymen de shytyrman sıýjetimen biregeı. Kúni keshe bas qalanyń tórinde halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń uıytqy bolýymen «Disney» stýdııasynyń «Moana 2» anımasııalyq fılmi qazaq tilinde kórermenge jol tartty. Fılm rejısseri – kishi Deıv Derrık, mýzyka avtory – «Gremmı» syılyǵynyń júldegerleri Ebıgeıl Barloý, Emılı Bear, «Gremmı» nomınanty Opetaııa Foaıa men úsh dúrkin «Gremmı» júldesiniń ıegeri Mark Manchına.
Jalpy, fılmderdi túrli elge beıimdep, dýblıajdaý – «Disney» kompanııasynda burynnan qalyptasqan úrdis. Stýdııa jyl saıyn ár fılmniń túrli tilderdegi 30-ǵa jýyq nusqasyn daıyndaıdy. «Qazaq tili» qoǵamynyń uıytqy bolýymen bıyldan bastap iri halyqaralyq stýdııalar álemdik premeralaryn qazaq tilinde usyna bastady.
«Dýblıaj – óz aldyna bólek ındýstrııa. Onyń Qazaqstanda keńinen damýy óte mańyzdy. Sebebi osy arqyly kókjıek keńip, sapa artady. Bıylǵy jaǵymdy jańalyqtardyń biri – «Disney» stýdııasy bizdiń usynysymyz boıynsha osymen ekinshi fılmdi óz qarajatyna qazaq tiline aýdardy. Iri halyqaralyq stýdııalardyń qazaq tiline bet burýy óte mańyzdy. Árıne, elimizde buǵan deıin de álem fılmderi qazaq tilinde dýblıaj jasalyp, kórermenge usynylyp keldi ǵoı. Biraq olar demeýshilerdiń qoldaýymen júzege asyryldy. О́tkende «Oıjumbaq 2», jaqynda «Venom 2» qazaq tilinde kórermenin qýantty. Búgin, mine, «Moana 2» tanystyrylyp jatyr. Jaǵymdy jańalyq munymen bitpeıdi, jeltoqsan aıynda «Mýfasa. Arystan patsha» úlken ekranǵa jol tartsa, jańa jyldyń basynda qazaq tilinde sóılegen «Aqshaqar» kishkentaı kórermenderge tamasha tartý bolmaq. Úlken stýdııalar óz týyndysyn álemniń 30 shaqty tiline aýdaryp usynady, endi solardyń qatarynda qazaq tili de bar» dep kóp aldynda súıinshi suraǵan «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly: «Qazaq dýblıajynyń aldynda turǵan endigi mindet – kez kelgen álemdik fılmdi ulttyq bolmyspen úndestirip, qazaqy ortaǵa beıimdep aýdaryp, kórermenge usyný. Ol úshin tájirıbe kerek. Sondyqtan da bizge qazaq tilindegi dýblıajdalǵan fılmderdiń qataryn kóbeıtý mańyzdy. Aldaǵy ýaqytta bul jumysty óristetý úshin dýblıaj mektebi jáne týra aýdarmamen emes, qazaqy uǵymǵa beıimdep aýdaratyn myqty mamandar kóptep qajet», dedi.
«Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti atap ótkendeı, osy maqsat jolynda áli de keleli sharýalar atqarylyp, sapaly dýblıajdy júzege asyratyn otandyq stýdııalar men bilikti mamandardyń basyn qosatyn jańa jumys oryndaryn ashý josparlanyp otyr. Onyń aıtýynsha, álemdik anımasııalyq fılmdi qazaq tiline aýdarýdaǵy maqsat – ana tilin ulyqtaý, balalardy qazaqsha sóılep, oılaýǵa baýlý.
«Qazaq tiline aýdarylyp jatqan fılmderdi keńinen nasıhattap, kınoteatrlarǵa baryp, qazaq dýblıajyn qoldaýǵa shaqyramyz. Álemdik stýdııalardyń qazaqtildi ortanyń qyzyǵýshylyǵyn eskerip, týyndylaryn óz esebinen aýdaryp, usynýy – biz úshin óte jaqsy jańalyq. Bıylǵy álemdik premeralardyń qazaq tilindegi aýdarmasy buryn sońdy bolmaǵan rekordtyq kórsetkishterge jetti. Qazaqsha kıno qaraýǵa yqylasty qaýymnyń kóbeıgeni anyq baıqaldy. Aldaǵy ýaqytta tanymal týyndylardy qazaq tiline aýdarý dástúri jalǵasa beredi. Bul tilimizdiń, ásirese balalar men jastar úshin tartymdylyǵyn arttyrýǵa jáne keńinen taratýǵa baǵyttalǵan tıimdi tásil dep sanaımyn», dep sózin túıindedi R.Kenjehanuly.
Buǵan deıin «Disney» men «Pixar» stýdııasy «Oıjumbaq 2» fılmin qazaq tiline aýdaryp, kásibı dýblıaj jasady. Atalǵan týyndy alǵashqy 4 kúnde 40 000 000 teńgeden astam qarajat jınap, buǵan deıin kórsetilgen týyndylar arasynda rekord ornatty. Qyrǵyzstan, Armenııa, Grýzııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Tájikstan elderi arasynda Qazaqstan jınalǵan soma boıynsha birinshi orynda turdy.
Jańa fılmniń keıipkerlerin qazaq tilinde sóıletkender qatarynda otandyq estrada ánshisi Nazıma bar. Ol fılmdegi Moananyń barlyq ánin oryndady. Al Moananyń ózi bolsa ekranda Quralaı О́tepovanyń daýysymen sóıledi. Aktrısa Aınur Bolat – Moana men Maýıge qater tóndiretin Matangıdi dybystasa, Matangıdiń ánderin Gaýhar О́mirzaqova oryndady. Qobylandy Bolat Maýıdi qazaqsha saıratty. Baqytjan Álpeıis «kúńkildek baǵban» jáne Moananyń tobynyń múshesi Keleni qazaq kórermenimen qaýyshtyrdy.
Týyndynyń qazaq tilindegi dýblıajy otandyq «Movie Dalen» stýdııasynda jasaldy. Jalpy, aýdarma men dybystaý jumystary qalaı ótkendigi týrasynda bilý úshin qazaq tilindegi dýblıaj rejısseri, teatr jáne kıno akteri Shah-Murat Ordabaevty áńgimege tartqan edik. Jumysyn zor súıispenshilikpen atqarǵan maman da tosylmady, shyǵarmashylyqtyń qyr-syryn aıtyp, aǵynan aqtaryldy. Rejısserdiń sózinshe, elimizde dýblıaj jasaıtyn ártister jetkilikti ári tehnıkalyq múmkindik te mol eken.
«Qarjyny únemdeý jolynda sapany attap ketken kompanııalar óte kóp, onyń kesiri dýblıajǵa kesirin tıgizip keledi. Taǵy bir másele – ana tili qundylyǵy, mysaly, keıbir Eýropa elderinde tildi saqtap qalý úshin Úkimet kınoteatrlarǵa ana tilinde kórsetilgen fılmder úshin salyqtyq jeńildik qarastyrylǵan. Osyndaı múmkindikter otandyq dýblıaj jumystarynda da eskerilse degen tilegimiz bar. Kórermen kýá, búginge deıin álemdik stýdııanyń 40-tan asa fılmin qazaqsha sóıletken ekenbiz. «Disney» aýqymdy konglomerat bolǵandyqtan dybystaý biryńǵaı júıege negizdelgen. «Moananyń» materıaldaryn biz 3-4 aı buryn alyp, jumysty bastap kettik. Al qazaq tilindegi treılerdi jarty jyl buryn daıyndap qoıǵan edik. Negizgi jumys úrdisine kelsek, aldymen túpnusqa mátin qazaq tiline aýdarylady, keıin keıipkerdiń is-qımyl, minez-mımıkasyna qaraı mindetterimiz úılestiriledi. Ol úshin arnaıy mamandardyń kómegine júginemiz. Sodan keıin ǵana keıipkerlerdi dybystaıtyn ártisterge kastıng jarııalanady. Ár rólge 4-5 úmitkerden usynamyz. Sońǵy sheshimdi avtorlyq kompanııa ózi qabyldaıdy. Eger mýzykalyq fılm bolmasa jalpy jumysty10 kúnniń ishinde tolyq aıaqtaýǵa bolady, al mýzykalyq fılmderge shamamen 15-20 kún ýaqyt kerek. Bul fılmde barlyq ánge, ánshige, horǵa jetekshilik etken mýzykalyq jetekshi – Anel Sirgebaeva. Basty keıipkerlerdi dybystaǵan kásibı akterlerden bólek, estradalyq ánshi NAZIMA men ánshi, kompozıtor Sadraddin de fılmge qatysty», dedi rejısser.
Ana tilinde sóılegen týyndyny tamashalaýǵa jınalǵan kórermenniń qarasy qalyń boldy. Jabyq kórsetilimge elimizge tanymal tulǵalar, qoǵam qaıratkerleri, kásipkerler, depýtattar men dýblıaj akterleri qatysty. Kórermender arasynan marqaıyp shyqqan qurmetti qonaq Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek te jańa týyndydan alǵan áserin irkip qalmady: «Moana 2» anımasııalyq fılminiń qazaq tilindegi nusqasyn qoldap, balalarymmen kórýge arnaıy keldim. Qazir álemde mazmuny tereń dúnıege talasýda, «Hollywood», «Netflix», «Disney» stýdııasy syndy álemdik iri kompanııalar kontent izdep jatyr. Kınoóndiriske jańashyldyq kerek. Qazaqstan úshin bul jańa múmkindik. Onyń dáleli mine Moana qazaq tilinde sóılep jatyr. Sheteldik keıipkerlerdi qazaq tilinde sóıletý – tildi ilgeriletýdiń birden bir joly. Osymen toqtamaı, birte-birte óz keıipkerlerimizdi de usyný mańyzdy. Birinshi osyndaı álemdik deńgeıdegi fılmderdi aýdaryp, keıin óz ıdeıalarymyzben shyǵýǵa úlken múmkindigimiz bar. Bizde de qyzyqty keıipkerler kóp qoı. Solardy jańa ıdeıamen berý qajet. Máselen, Jeztyrnaq, Aqsaq qulan, Ertóstik syndy qazaq ertegilerin anımasııaǵa aınaldyryp, álemge taratsaq, qalaı jarasar edi! Oǵan otandyq kınoóndiristiń áleýeti tolyq jetedi», dedi mınıstr.
«Moana 2» fılminde kórermen súıikti keıipkerleri Moana jáne Maýımen qaıta qaýyshty. Sondaı-aq jańadan qosylǵan erjúrek teńizshilermen birge qyzyqqa toly saparǵa attandy. Teńizshi babalarynan aıan alǵan keıipkerler Okeanııanyń shalǵaı, qaterli aımaǵyna sapar shegip, esten ketpes shytyrman oqıǵalardy bastan ótkerdi. Atalǵan mýltfılm qazaq tilinde 28 qarashadan bastap elimizdiń barlyq kınoteatrynda kórsetiledi jáne demalys kúnderi qolaıly ýaqytqa qoıylǵan.
