Dalany ánmen terbegen

Sýat Áýezbekuly – qazaq má­denıeti tarıhyndaǵy jarqyn da dara tulǵalardyń biri. Ánshiniń ǵa­jaıyp daýysyn tyńdaǵandar ony ulttyq án ónerimizdegi qaıtalan­bas qubylys dep sanaıdy. Ol tuń­ǵysh ret qazaqtyń halyq ánderin ǵy­lymı turǵyda zerttep, ǵajap daýy­symen búginge jetkizdi.

Ánshi 1929 jyly 4 qarashada Pav­lodar oblysy Baıanaýyl aýda­ny­nyń Qyzyltaý óńirinde dúnıege kelgen. Ákesi Áýezbek seri adam bolǵan, dombyrda oınap, án salǵan. Bala­synyń án aıtý ónerindegi al­ǵashqy ustazy da ákesi. Kishkentaı jasynan án men jyrdyń ortasynda ósken ol, es bile bastaǵannan án salýǵa qumartady. Balalaryn janyndaı jaqsy kórgen áke olar­dyń bilim alýyna, ónerden qur qalmaýyna atsalysyp, Kereký qa­la­syna kóship keledi. Balalary Qýat pen Sýat Abaı atyndaǵy №10 qazaq orta mektebinde bilim alýmen qatar, merekelik sharlarǵa belsene qatysyp júredi. Sýat Áýezbek­uly on bir jasynda áıgili ánshi, halyq kompozıtory, aqyn Muza­far Álimbaevpen birge el aralap, ha­lyq aldynda óner kórsetken. Sol jyl­dary áıgili ánshiden alǵan ­áser­leri onyń bolashaǵyna áser et­peı qoımaǵany belgili. Estaıdyń ánderin óz aýzynan estip, keıin repertýaryna engizedi.

Balalarynyń ónerin ári qaraı damytý maqsatymen ákesi Áýezbek 1944 jyly Almaty qalasyna qonys aýdarady. Bul kezde Almatyda aty álemge áıgili kınorejısser Sháken Aımanov óner salasynda qyzmet jasap júrgen kezi edi. Jas ánshi Sýat Áýezbekuly Sháken Aımanovtan ózi estimegen kóptegen halyq ánin úırenedi. Solardyń ishinde «Eki jıren», «Jeńeshe» syndy halyq ánderi ánshiniń súıip aıtatyn týyndylarynyń biri bolǵan. О́nerge qushtar aǵaıyndy Qýat pen Sýat Ábýseıitovter Almatydaǵy akter­ler daıyndaıtyn kınomektepke túsip, ony 1947 jyly aıaqtaıdy. Sýat Áýez­bekuly án asýyna qadam bastap, Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatorııanyń vokaldy án fakýltetine oqýǵa túsip, 1952 jyly támamdaıdy. Konservatorııada oqyp júrip, «Qazaqfılm» stýdııa­synda «Bul shuǵylada bolǵan edi», «Biz munda turamyz», «Naızatas baý­raıynda», taǵy basqa kóptegen tolyq metrajdy fılmge túse­di. Sonymen qatar Qurmanǵazy atyndaǵy ult­tyq aspaptar orkestrimen Bol­garııa, Mońǵolııa, Chehoslavakııa, Ger­manııa, basqa da kóptegen shetel­de konserttik saparmen óner kórsetip, qazaq ánderiniń áýezdiligin ózge jurttardyń tyńdaýshylaryna jetkize bildi.

1955–1963 jyldar aralyǵyn­da Qazaq memlekettik akademııa­lyq án-bı ansamblinde ánshi-voka­lıst, 1963 jyldan bastap, ómiri­niń sońy­na deıin Qazaq teledıdary men radıo­synyń estradalyq-sımfonııalyq orkestrinde ánshi bolyp qyzmet atqardy. 40 jyldan astam eńbek jolynda qazaq radıosynyń altyn qoryna eki jarym myńdaı án, romans, arııa jazyp qaldyrdy.

1957 jyly Máskeýde ótken Jas­tar men stýdentterdiń Búkilodaq­tyq festıvalinde halyq ánderin úzdik oryndaǵany úshin I dárejeli dıplom alyp, festıval laýreaty atandy. Ánshiniń qazaq án óne­rine sińirgen eńbegi joǵary baǵa­la­nyp, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi» ataǵy berildi. Al 1959 jyly «Qurmet belgisi» ordenimen marapattaldy. Ánshi oryndaǵan kompozıtor Á.Espaevtyń «Shofer keldi qyrmanǵa», «Úılený keshinde», N.Ti­len­dıevtiń «Alataý», «Baıanaýyl valsi», S.Muhamedjanovtyń «Ter­beledi tyń dala», taǵy bas­qa kóptegen áni halyq júreginen oryn aldy.

Ánshi sondaı-aq kóptegen orys klassıginiń ánderin, romansta­ryn joǵary dárejede sheber oryn­daǵan. 1968 jyly Erevanda jáne 1971 jyly Tashkentte ótken óner dekadasyna qatysyp, óziniń ǵajaıyp únimen tańǵaldyrǵan. Án­shilikpen qatar kompozıtor retinde de halyqqa belgili. 1981 jyly «Qazaqstannyń halyq ártisi ataǵy» berildi. Sýat Áýezbekuly oryndaýyndaǵy kóp­tegen án eshbir ánshige uqsa­maıtyn boıaýymen este máńgi qaldy.

Sáýle Arynǵazına,

Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıiniń qyzmetkeri