Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bul – alańdatarlyq jaıt. Atyraý qalasynyń ákimi Shákir Keıkınniń aıtýynsha, keıingi eki jylda 1–6 jas aralyǵyndaǵy balalardyń terezeden qulaýy jıilegen. Balalardyń ómirine qaýip qópqabatty turǵyn úılerdiń ashyq qalǵan terezesinen tónip tur.
«Adam ómiriniń jalǵasy – jas urpaq. Alaıda balalardyń qaýipsizdigine jete mán bermeıtin boldyq. Máselen, byltyr Atyraý qalasynda turǵyn úılerdiń ashyq turǵan terezesinen 8 bala qulady. Túrli jaraqat saldarynan 3 bala kóz jumdy. Al bıyl jyl basynan beri osyndaı 9 derek tirkeldi. Eki ata-ana balasynan aıyryldy. Munyń basty sebebi – balalardyń ashyq tereze aldynda qaraýsyz qalýy. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, keıingi jeti jylda osyndaı oqıǵalardyń sany artqan. Balanyń ólimi – úlken qasiret. Mundaı qaıǵyly jaǵdaıǵa aldymen ár otbasy, ár ata-ana jaýap beredi. Biraq bul otbasylardyń ǵana mindeti dep qaramaý qajet. Jazataıym oqıǵany boldyrmaýdyń jolyn kóp bolyp qamdaýymyz, tabýymyz kerek», deıdi Sh.Keıkın.
Shahar ákiminiń pikirinshe, páter ıeleri kooperatıvteriniń (PIK) tóraǵalary turǵyndardy tereze qorshaýlary men bekitkish (fıksator) úlgilerimen tanystyryp, qaýipsizdik týraly aqparat berip otyrýy kerek. Kópqabatty turǵyn úılerdiń kireberis esigine eskertý qaǵazy ilinýge tıis.
Qaraýsyz, baqylaýsyz qalǵan jasóspirimder túnimen kóshe kezedi. Atyraý oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmetinen málim etkendeı, jyl basynan beri 7 207 jasóspirimniń ákimshilik, qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵany anyqtalyp otyr. Olardyń bári polısııaǵa jetkizilgen.
«Kámeletke tolmaǵandardyń quqy men bostandyǵyn qamtamasyz etý, balalardy zorlyq-zombylyqtan, qylmystyq qol suǵýshylyqtan qorǵaý – memlekettiń basty áleýmettik mindeti. Kámeletke tolmaǵandardyń quqyn qorǵaý jónindegi komıssııaǵa 175 qujat joldandy. Komıssııa sheshimimen bir ata-ananyń quqy shekteldi. Taǵy ekeýin ata-ana quqynan aıyrýǵa sheshim shyǵaryldy», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Balalarynyń tárbıesine salǵyrttyq tanytyp, ata-analyq mindetin oryndamaǵan tulǵalarǵa 880 ákimshilik hattama toltyrylǵan. Jyl basynan beri arnaıy esepke 79 jaısyz otbasy alynǵan.
Atyraý qalalyq polısııa basqarmasy patrýldik polısııa batalony komandıriniń orynbasary О́ser Jáńgirhannyń málimetine súıensek, jyl basynan beri moped júrgizýshiler kesirinen 148 jol-kólik oqıǵasy tirkelipti. Jol apatynyń saldarynan 70 adam túrli dene jaraqatymen aýrýhanaǵa jetkizildi. 6 adam qaza tapty. Moped júrgizýshi 1 587-den astam adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Arnaýly aıyp turaǵyna 429 elektrli kólik quraly qoıyldy.
Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti azamattyq qorǵanys basqarmasynyń aǵa ofıseri Ardaq О́tenovtiń aıtýynsha, sý aıdyndarynyń aýmaǵynda shomylýǵa tyıym salynǵan 70 qaýipti ýchaske bar. Atalǵan oryndarda eskertý maqsatynda 266 tyıym salý belgisi men 12 aqparattyq stend ornatyldy.
«Alaıda turǵyndar mundaı eskertýlerdi elemeıdi. Saldarynan jyl basynan beri 13 adam sýaıdynyna batyp ketti. Onyń ishinde kámelet jasyna tolmaǵan 8 jasóspirim bolǵany anyqtaldy. Al sýdaǵy qaýipsizdik erejesin buzǵandarǵa 3,5 mln teńge aıyppul salyndy», deıdi A.О́tenov.
Ata-analardyń balalaryn qaraýsyz qaldyratynyna derek kóp. Máselen, shilde aıynda ókinishke uryndyrǵan birneshe derek tirkeldi. Aldymen 4 shildede munaıly shahardaǵy «Jeńis» saıabaǵynda durys bekitilmegen bıýst jasóspirimdi basyp qaldy. Al 14 shildede «Munaıshy» stadıonyndaǵy basseınde qyz bala sýǵa batyp ketti. Budan soń 26 shildede sýburqaqqa qulaǵan taǵy bir kishkentaı qyz kóz jumdy.
Ertesine Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy Saǵyz aýylynda jasóspirim motosıklmen túıege soqtyǵysyp, alǵan jaraqatynan jantásilim etti. Kelesi kúni 15 jastaǵy oqýshy kópqabatty úıdiń terezesinen sekirip, ózine qol jumsady.
«Biz ár isti erekshe baqylaýǵa aldyq. Qaıǵyly oqıǵalarǵa sebep bolǵan tulǵalar jaýapqa tartylady. Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, mundaı faktilerdiń aldyn alý úshin barlyq jaǵdaı jasalady», dedi oblys prokýrory Baýyrjan Jumaqanov.
Kámeletke tolmaǵan balalardy ata-anasy ǵana emes, balabaqsha qyzmetkerleri de qaraýsyz qaldyrady. Bıyl shildede tórt jasar bala «Chebýrashka» balabaqshasynyń káriz qudyǵyna qulap, mert bolǵan edi. Osy oqıǵaǵa baılanysty balabaqsha dırektory men tárbıeshisi úıqamaqqa alyndy.
Atyraý oblystyq kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda atalǵan oqıǵaǵa kinálilerge qatysty qozǵalǵan qylmystyq is qaraldy. Aıyptalýshylar S. men D.-ǵa Qylmystyq kodekstiń 141-babynyń 2-bóligimen aıyp taǵylǵan.
«Sottalýshy S. 2023 jyly 21 mamyrda ruqsat qujattaryn alyp, óz atyna «D» jeke kásipkerligin tirkegen. Sodan keıin «Chebýrashka» kvazımemlekettik balabaqshasyn ashý maqsatynda sol jylǵy 26 mamyrda Atyraý qalasynan ekiqabatty ǵımaratty jalǵa alǵan. Al 2023 jyly 7 shildede balabaqsha dırektory S.-nyń buıryǵymen D. top tárbıeshisi qyzmetine jumysqa alynǵan. Fýnksıonaldyq mindetteri boıynsha olar balabaqshadaǵy balalardyń ómiri men qaýipsizdigine jaýapty bolǵan. 2023 jyly 1 qarashada 2020 jyly týǵan M. sottalýshy D.-nyń tobyna qabyldanǵan. Bıylǵy 10 shildede saǵat 10:45 shamasynda S. men D. ózderiniń fýnksıonaldyq mindetterin tıisinshe oryndamaı, M.-ny qaraýsyz qaldyrǵan. Nátıjesinde, M. káriz qudyǵyna qulap, qazaǵa ushyraǵan», dep habarlady sottyń baspasóz qyzmeti.
Osy iske baılanysty prokýror sottalýshylarǵa pedagogıkalyq laýazymdardy, kámeletke tolmaǵandarmen jumys isteýmen baılanysty laýazymdardy atqarý quqynan 3 jylǵa aıyrý, 3 jyl merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndaýdy usyndy. Kinálaryn moıyndaǵan sottalýshylar men olardyń qorǵaýshylary bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndamaýdy surady. Sottalýshylardyń kinálary oqıǵa bolǵan jerdi qaraý hattamalarymen, fotokestelermen, kýálardyń aıǵaqtarymen, bettestirý hattamalarymen, basqa da is materıaldarymen dáleldengen.
Sot jazany jeńildetetin mán-jaı retinde mynadaı jaıttardy eskerdi. S.-nyń kinásin moıyndaýyna, otbasylyq, densaýlyq jaǵdaıyna nazar aýdardy. Sondaı-aq D. da kinásin moıyndaǵan, onyń da asyraýynda kámeletke tolmaǵan balalary bar.
Sottalýshylar aıyp taǵylǵan bappen kináli dep tanyldy. Olarǵa pedagogıkalyq, kámeletke tolmaǵandarmen jumys isteýmen baılanysty laýazymdardy atqarý quqynan 3 jylǵa, bas bostandyǵynan 2 jyl 6 aı merzimge aıyrý jazasy kesildi. «Qylmystyq kodektiń 63-baby qoldanylyp, jaza shartty túrde taǵaıyndaldy. Belgilengen jazanyń barlyq merzimine probasııalyq baqylaý belgilendi», dep málimdedi sot ákimshiligi.
Atyraý oblysy
