Foto: sostav.ru
Osyndaı sharalardyń biri sheteldik áleýetti ónim berýshilerdiń taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi memlekettik satyp alýǵa jáne kvazımemlekettik kompanııalardy satyp alýǵa qatysýyna qol jetkizýin shekteý bolyp sanalady.
Bıyl tizbe 3 eseden astamǵa – 4 536 ataýǵa deıin keńeıtildi. Nátıjesinde, tek 2024 jyldyń 9 aıynda monıtorıng sýbektileriniń taýarlardy, jumystardy jáne kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý kólemi 21,2 trln teńgeni qurady, onyń ishinde elishilik qundylyǵy 11 trln teńgege nemese 51,8%-ǵa jetti. Jyldyń 11 aıynda otandyq taýar óndirýshilermen jasalǵan sharttardyń somasy 34,4%-ǵa ósip, 372,9 mlrd teńgeni qurady. Ofteık-kelisimsharttar boıynsha kólemi 14 esege, 134 mlrd teńgege deıin ósti.
Qatty paıdaly qazbalar men OTО́ boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylar arasynda jalpy somasy 111,1 mlrd teńgege 248 uzaq merzimdi shart jáne 27,8 mlrd teńgege 42 ofteık-kelisimshart jasaldy. Salystyrý úshin: 2023 jyldyń sáıkes kezeńinde 47,5 mlrd teńgege 35 uzaq merzimdi shart jáne 4,8 mlrd teńgege 10 ofteık-kelisimshart jasalǵan bolatyn. 2024 jyldyń qorytyndysynda qatty paıdaly qazbalar boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń jumysy men qyzmetterin satyp alýdaǵy elishilik qundylyq úlesi boıynsha ındıkator 81% deńgeıinde aıqyndaldy; 2025 jylǵa arnalǵan josparda ony 82%-ǵa deıin jetkizý kózdelgen.
Bıyl memlekettik satyp alýdy júzege asyrýdyń jańa qaǵıdalary bekitildi. 2024 jylǵy 1 shildedegi «Memlekettik satyp alý týraly» Zańǵa sáıkes, Qaǵıdalarda jumys tájirıbesi memlekettik satyp alý aıasynda oryndalǵan sharttar boıynsha jáne memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerinde málimetteri bar basqa da sharttar boıynsha esepke alynady. Tapsyrysty oryndaýshy qosalqy merdigerler atqaratyn jumystar men kórsetiletin qyzmetter boıynsha biliktilik talaptaryna sáıkestigin rastaıtyn qujattardy usynýy tıis. Zańnamalyq ózgerister konkýrsty ótkizý merzimderi men ótinimderdi berý rásimderin qamtıdy. О́tinim berý merzimi 15 jumys kúninen 5 jumys kúnine deıin qysqartyldy. Qaǵıdalar 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa engiziledi.
Ekonomıkadaǵy shaǵyn jáne orta bıznes úlesin arttyrý
Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýdyń qabyldanǵan sharalary ekonomıkadaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 1,8%-ǵa ulǵaıtýǵa múmkindik berdi jáne búginde ol 38,2%-dy quraıdy. Osy jyldyń 1 jeltoqsanynda jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sany 1,5%-ǵa artyp, 2 mln kásiporynnan asty. Osy sektorda barlyǵy 4,2 mln-nan astam qazaqstandyq jumyspen qamtyldy. Bul rette shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń ónim shyǵarý kólemi 2024 jyldyń 2 toqsanynda 19,1%-ǵa ulǵaıyp, 34,2 trln teńgeni qurady.
Qazaqstanda eksporttaýshylardy memlekettik qoldaý jańa deńgeıge jetti: bızneske 6,3 mlrd teńge kóleminde shyǵyndardy óteý qamtamasyz etildi. Salalardyń ártaraptandyrylýyna erekshe nazar aýdarylyp otyr. Bul eldiń eksporttyq áleýetin keńeıtýge yqpal etedi. Qabyldanǵan ótinimder sany boıynsha kóshbasshylar qatarynda Qostanaı oblysy, Almaty qalasy, Almaty jáne Qaraǵandy oblystary tur. Bıyl jalpy 500-ge jýyq kompanııa túrli qoldaý sharalaryn aldy, onyń ishinde eksporttyq akselerasııa baǵdarlamasyna qatysý, Alibaba.com platformasyna shyǵý, kórmeler men saýda-ekonomıkalyq mıssııalarǵa qatysý, shyǵyndardy óteý jáne basqa da sharalar bar. Olardyń 90%-dan astamy azyq-túlik salasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri.
ShOB jobalaryn naryqtyq jaǵdaılarǵa kezeń-kezeńimen kóshýmen sýbsıdııalaýdyń saralanǵan ádisi kózdelgen. Kredıtter boıynsha kepildik berý quraly keńeıtildi: kepildikter somasy 3,5 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy jáne bıznes sýbektileri úshin 1 mlrd teńgeden astam nesıe somasy boıynsha naryqtyq sharttarda kepildik alýǵa múmkindik berildi. Bıyl barlyǵy 840,5 mlrd teńge kredıtterdiń jalpy somasyna 14,5 myń joba sýbsıdııalandy, tólengen sýbsıdııalar somasy 226,2 mlrd teńgeni qurady. 241,2 mlrd teńgege 7,3 myń joba boıynsha kepildikter berildi. ShOB-ty qoldaýdyń taǵy bir quraly sındıkattalǵan kredıtteý boldy, ol bir mezgilde birneshe bankter 15 mlrd teńgege deıingi iri jobalardy qarjylandyrýdy júzege asyrady.
Kásipkerlikti damytý úshin memlekettik qyzmetterdi sıfrlandyrý
Bıznestiń memleketpen ózara is-qımyly salasyndaǵy negizgi baǵyttardyń biri sıfrlandyrý bolyp sanalady. Yńǵaıly sıfrlyq ekojúıeni qalyptastyrý maqsatynda kásipkerlerdiń bir portalda memlekettik qyzmetterdi, qoldaý sharalaryn jáne memleketpen ózge de ózara is-qımyldy alýy úshin «Bıznestiń sıfrlyq kartasy» jobasy ázirlenip jatyr. Azamattardyń jeke kabıneti sekildi bıznestiń jeke kabıneti engiziledi, bul ákimshilik rásimderdi jeńildetedi jáne prosesterdiń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyrady. Bıyl Qazaqstanda elektrondyq formatta barlyǵy 99,3% memlekettik qyzmet kórsetildi. Qaǵaz qujat aınalymyn odan ári ońtaılandyrý júrgizilýde.
Sondaı-aq bıznestiń operasııalyq shyǵyndaryn tómendetýge baǵyttalǵan esep-qısapty avtomattandyrý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Máselen, 2025 jyldyń sońyna deıin barlyq esep-qısaptyń 40%-yn ońtaılandyrý josparlanǵan. ShOB-ty odan ári ósirýdiń taǵy bir quraly arnaıy kelisim bolady, onyń sheńberinde kásipkerge salalyq otandyq jáne sheteldik konsýltanttardy tarta otyryp, ataýly konsaltıngtik kómek kórsetiledi.
Jalpy bıyl el ekonomıkasy aıtarlyqtaı turaqty ósim kórsetti. Bul ósim munaıdan tys sektordyń qarqyndy damýynyń nátıjesinde júzege asyp, ártaraptandyrý saıasatynyń oń áserin kórsetip otyr.
