foto: wildfauna.ru
Ornıtologter bıylǵy jarysqa tarǵylbas (Iýrok) pen jurtshy (Stervıatnık) degen eki qus túrin iriktep aldy. Daýys berýshilerdiń 60%-y kishkentaı torǵaı tárizdi qustan góri jyrtqysh qusty jón kórip, jyl qusy retinde jurtshyny tańdady. Al byltyr, 2024 jyly maýbas japalaq (Splıýshka) jyl qusy bolǵan edi.
Jurtshy - Qazaqstanda mekendeıtin bes óleksejegish qustyń biri. Sany sırep bara jatqandyqtan, Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engen. Eresek túrin qaýyrsynynyń aǵyna, sap-sary maskasy men syna tárizdi quıryǵyna qarap tez tanýǵa bolady. Esh qusqa uqsamaıtyn kelbetinen bólek bul qus ólekse jep, aýrý taralýyn boldyrmaı, ekojúıeniń ilki kúıinde qalýyna septigin tıgizedi.
(Foto: tabigat.media)
Jurtshy týraly 10 derek:
1. Qazaqstannyń Qyzyl kitabyndaǵy ctatýsy: III sanat, sırek túr.
2. Halyqaralyq Qyzyl tizimdegi statýsy: EN (endangered) — qaýip tónip turǵan túr.
3. Álemdegi sany: 12 400–36 000 daraq.
4. Qazaqstanda mekendeıtin jup sany: 348 - 639 (ortasha alǵanda 502).
5. Álemdegi arealy: Batys jáne Shyǵys Eýropa, Afrıka, Ońtústik jáne Ortalyq Azııa.
6. Qazaqstandaǵy arealy: elimizdiń batysyndaǵy shóldi ústirttiń shyńy jáne ońtústik pen ońtústik-shyǵysyndaǵy shóleıtti alasa taýlar men taý etegi.
7. Uzyndyǵy 60–75 sm, qanat qulashy 155–180 sm, salmaǵy 1,8–2,5 kg.
8. Qoregi: ólekse, maıda qustar men baýyrmen jorǵalaýshylar, jumyrtqalar.
9. Meken ortasy: shóldi jáne shóleıtti aýmaq, óris pen eldi mekenge jaqyn jerler.
10. Túr sıpaty: basqalarynan ajyratatyn belgileri — eresek qustardyń qaýyrsyny aq, qanatynyń ushyndaǵy qaqpa qaýyrsyny qara. Sary tústi betiniń terisi jalań, qaýyrsyn óspeıdi. Al jas qustardyń qaýyrsyny, kerisinshe, qońyr tústi. Ýaqyt óte ashyq túske ózgerip, 4-jylǵa qaraı ǵana tolyǵymen aǵarady.
