Sol tárbıe nebir alyp uldardy, aıtýly azamattardy, aqyldy qyzdardy, eli men jeriniń qorǵany bolǵan batyrlardy, sózge toqtaǵan aqyl ıelerin, bılik aıtar bılerin qalyptastyrǵan. Biz búgin solardyń úlgisin maqtan etemiz, túsingenderimiz ataly sózderine júginemiz, uqsap baqsaq deımiz. Biraq olardyń suńǵyla isin tolyq boıymyzǵa daryta almaı, ony ózimizden emes, ózgelerden kórýge beıim bolyp alǵanymyz da aqıqat.
Qazaq qyzyn uldan joǵary qoıǵan, bosaǵaǵa otyrǵyzbaǵan, jany názik dep kóńiline qaraǵan, qonaq dep qurmettegen. Tipti keı tusta ulǵa balap ósirgen. Ulttyń altyn qazyǵy, ulttyń ǵumyry, ulylyq qyzdyń ıbasynda, ananyń aq jaýlyǵynda dep, osyny moınyndaǵy tumar sekildi oı-sanasyna darytqan. El sheti búlinse, erlerdiń qataryna qosyp, keıde qarý da ustatqan. Buǵan kózi ashyq, arǵy-bergi tarıhty oı sarabynan ótkizgen jan jaqsy biledi. Basqany qoıyp, 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisinde ult uranyn kótergen batyr uldar men batyr qyzdardy eske túsirsek, jetip jatyr emes pe?!
Biz búginde joǵaryda ushqyndatyp aıtqan ult úlgisinen alystap bara jatqandaımyz. Álemdik sapyrylys údep turǵanda oǵan qansha jerden aldyna tosqaýyl bolam deseń de, bola almaısyń deıtinder tabylar. Biraq, solaı eken dep ulttyq dástúrden qol úzip, jutylyp ketý kerek pe degen oı judyryqtaı júrekti taıdaı týlatyp tur. Mundaı tusta uran ustar ul ynjyqtyq tanytsa, ıbaly qyz qyryn ketse, jurtymyzdyń tórt qubylasyn túgendeý qıyn bolary haq. «Men qaýip etkennen aıtamyn: Aq boryqtaı ıilgen, Keıingi týǵan balanyń, Ustaı ma dep bilegin, Shaıa ma dep júregin, Shashyn, murtyn qoıdyryp, Ashy sýǵa toıdyryp, Buza ma dep reńin, Adyra qalǵyr zamannyń, Men jaratpaımyn súreńin», – dep Murat aqyn aıtqandaı, biz de ishki qaýpimizdi syrtqa shyǵaryp otyrmyz. Shynynda, surqyńdy alar suıyq is bizde de joq dep aıta almasaq kerek.
Naryq zamany el adamdaryn ózgertti, óz kúnińdi óziń kórýge tıissiń degen uǵymǵa den qoıǵan ult uldary ár alýan tirlikte júr. Biri bazar jaǵalaıdy, endi bir soqtaldaı jigitter kóshedegi turaqqa kelip toqtaǵan mashına ıelerinen alaqan jaıyp aqsha jınaıdy. Biraq, solardyń aılyǵy shaılyqtan artylmaıtyn kórinedi. Uldarymyz, qyzdarymyz kóshe jaǵalap júrse, janyń qalaı aýyrmasyn. Bar baılyqty shetten kelgenge ustatyp, ózimizdi shettetsek, bul qalaı bolady? Osyndaı jaǵdaıda jigitterimizdi eńbek etpeıdi dep jelkeleý jón be eken?
Qyzdarymyz týraly da áńgime kóp. Jeldeı esedi. О́zgeni qoıyp, qorǵan bolar óz qandastarymyz kúndeı kúrkireıdi. Babalarymyzdyń «qyzǵa qyryq úıden tyıý» degenin oryndaı almaı júrip, kiná taǵýǵa, min ilýge nege qumarmyz? Abaı aıtpaqshy, óz otbasymyzdan aýlaq bolsa, qııa basqandy ultymyzdyń bul da bir balapany emes pe demeı, syrtqa tepsek, álgi balapannyń baǵy qalaı ashylady? Bul jeri kóp, halqy az halyq úshin bir kezderi qater bolyp júrmeı me? Qazir qyzdarymyz shetke ketip jatyr, ózgeniń eteginen ustaıdy dep dúrildeımiz. Bul nelikten degenge mán bermeımiz. Ony «buǵaýlaıtyn» qaryndasyn qadir tutqan, ápkesin ardaqtaǵan qazaq jigiti qaıda dep oılanyp kórdik pe? Bar páleni qyzǵa aýdarǵansha, jigitterge nege suraýly júzben qaramaımyz? Qyz namysy ult namysy emes pe? Sol namys týy ejelden-aq jigitterdiń qolynda júrmeıtin be edi deýge haqymyz bar bolsa kerek? Búgin sózge ilikken qyzdyń taǵdyry erteń ózge qazaq qyzynyń basyna kelmeıtinine kim kepildik bere alady?
Ult ǵumyry tekti qyzǵa táýeldi. Tekti qyzdan tekti ult týady. Endeshe, ult qyzynyń taǵdyry uran ustar uldyń qolynda tur. Sóz túıinin ult qyzynyń úlgisi bolǵan Farıza Ońǵarsynovanyń: «Joǵary qyrda ananyń baǵasy bek, aldyna basyn ıgen danasy kep, Dalada ósiripti qyzdy ardaqtap, bolashaq rýly eldiń anasy dep. Erliktiń nyshany emes as pen kúshi, El qorǵaý – er jigittiń qasterli isi, Jaqsy áıel, júırik at pen almas qylysh – qazaqta batyrlyqtyń bas belgisi», degen óleń joldarymen aıaqtaýdy maqul kórdik.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
