Jıynda sóz alǵan Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim komıteti tóraǵasynyń orynbasary Gúljan Jarasova ınjenerlik mamandyqtardy zamanǵa saı sapaly daıarlaýda biraz túıindi túıtkil baryn aıtty. Sol máselelerdi sheshý úshin birqatar jumys qolǵa alynǵanyn jetkizdi. Bul 100 myńnan asa bolashaq ınjener kadrlaryna qatysty bolyp otyr. О́ıtkeni qazir 54 joǵary oqý ornynda 100 myńnan asa stýdent ınjenerlik baǵyttar (bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýrada) daıarlanyp jatyr.
«Qazaqstanda ınjenerlik bilim berýde JOO-nyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń eskirýi, JOO men ekonomıkanyń naqty sektory arasyndaǵy baılanystyń jetkiliksizdigi, jastar arasynda ınjenerlik mamandyqtardyń tartymdylyǵynyń tómendigi sekildi birqatar máseleniń bar ekenin moıyndaımyz, muny sheshý úshin qazirdiń ózinde birshama bastama júzege asyrylyp jatyr. Jańa model mektepterde ınjenerlik synyptardyń ashylýynan bastap erte kásiptik baǵdarlaýdy, sondaı-aq tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynyń óndirispen tolyq ıntegrasııasyn kózdeıdi. Ekinshiden, Memleket basshysynyń tapsyrmasy sheńberinde 2024 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap, 8 JOO bazasynda iri óndiristik kompanııalarmen («Úlbi metallýrgııa zaýyty» AQ, «Qazmyrysh» JShS, «QTJ Júk tasymaly» JShS (Pavlodar bólimshesi), «Aqsý ferroqorytpa zaýyty» Qazhrom TUK AQ, JShS, «Kastıng» jáne t.b.) birlesip «ındýstrııalyq RhD» (óndiristik RhD) boıynsha daıyndyq bastaldy. Búginde 94 doktorant qabyldandy. Doktoranttar kásiporyndardyń naqty mindetterin sheshýge baǵyttalǵan zertteýler júrgizedi jáne kásiporyndar úshin qajetti usynystar ázirleıdi. Osy baǵdarlama boıynsha doktoranttar sanyn birtindep ulǵaıtý qarastyrylǵan», dedi G.Jarasova.
Mınıstrlik ókiliniń baıandaýyna qaraǵanda, ınjenerlik bilimdegi túıtkilderdiń túıinin tarqatý jumystarynyń úshinshi baǵyty – sheteldik áriptestik arqyly sapaly kadr daıarlaý. Elimzde ashylǵan sheteldik joǵary oqý oryndary fılıaldarynyń baǵdarlamalary men mamandyqtarynyń basym bóligi tehnıkalyq beıindegi kadrlardy daıarlaýǵa baǵyttalǵan. Jalpy, sheteldik seriktes ýnıversıtetterdi irikteýde jekelegen salalardaǵy ekonomıkalyq qajettilikke, sondaı-aq óńirlerdiń suranystary men usynystary eskerildi. Mysaly, Heriot Watt University Brıtandyq joǵary oqý ornynyń fılıaly Aqtóbe ýnıversıtetiniń bazasynda «Elektrtehnıka jáne energetıka», «Taý-ken isi jáne paıdaly qazbalardy óndirý» boıynsha kadrlar daıarlaý úshin quryldy. Taraz ýnıversıtetiniń bazasyndaǵy RHTÝ fılıaly Hımııa jáne hımııalyq tehnologııalar salasynda kadrlar daıarlaıdy. Bul tásil túlekterge jergilikti kásiporyndardyń suranysyna ıe bolýǵa, sondaı-aq halyqaralyq deńgeıde básekege qabiletti bolýyna múmkindik beredi.
«Tórtinshiden, ınjenerlerdi daıarlaýdyń jańa modeli bilim baǵdarlamalaryn ázirleýden bastap óndiristik tájirıbeden ótýge jáne keıin jumysqa turýǵa deıingi jumys berýshilermen tyǵyz baılanysqa negizdelgen. О́tken jyly ǵana bilim baǵdarlamalarynyń 71%-y qazirgi eńbek naryǵynyń talaptaryna saı jańartyldy. Elimizdiń mańyzdy salalarynyń ekeýine toqtalyp óteıin. Bul – atom energetıkasy jáne sý salasy. Atom energetıkasy úshin kadrlar daıarlaý «Qazatomónerkásip» jáne basqa da osy saladaǵy kásibı uıymdarmen, beıindi mınıstrlikpen yntymaqtastyqta júzege asyryldy. Sý salasyna kelsek, Memleket basshysynyń 2024 jylǵy 12 sáýirdegi tapsyrmasyna sáıkes Taraz gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn qalpyna keltirý maqsatynda «Qazaq ulttyq sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıteti» jańa JOO quryldy. Qazirgi ýaqytta bul ýnıversıtet bas lısenzııa aldy. Atalǵan ýnıversıtet Fınlıandııa ýnıversıtetimen, О́zbekstannyń sý salasyndaǵy ulttyq zertteý ýnıversıtetimen yntymaqtastyqty jáne birlesken bilim baǵdarlamalaryn iske asyrý jónindegi jumysty jalǵastyrady. Búgingi tańda sý salasy úshin kadrlar daıarlaý elimizdiń 9 joǵary oqý ornynda júrgizilip jatyr», dedi G.Jarasova.
Onyń aıtýynsha, besinshiden, jahandyq kontekste mamandyqtar men quzyretter únemi jańaryp otyrady, múldem jańa mamandyqtar paıda bolady. Sondyqtan qazir ınjenerlerdi daıarlaýdyń baǵdarlamalaryna kásibı qyzmette jasandy ıntellektini (JI) qoldanýdy oqytatyn pánder engizildi, sonymen qatar ýnıversıtettegi barlyq mamandyqta bilim alatyn stýdentterge JI qoldaný daǵdylary arnaıy pán retinde oqytylady. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý úshin sheteldik jetekshi ýnıversıtettermen birlesip 3 JOO bazasynda JI salasynda kadrlar daıarlaý qamtamasyz etildi. Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti Seýl Ulttyq ǵylym jáne tehnologııalar ýnıversıtetimen (SeoulTech), Sátbaev ýnıversıteti City University of Hong Kong (CityU) birlesip, D. Serikbaeva ShQTÝ-men Lý Ban sheberhanasynyń bazasynda JI salasynyń mamandaryn daıarlaýdyń jańa baǵdarlamalary engizildi. Osyǵan uqsas jumys basqa joǵary oqý oryndarynda da (Astana IT University, HATÝ jáne basqalar) júrgizilip jatyr.
Baspasóz jıynynda baıandama jasaǵan Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń akademııalyq basqarý jónindegi vıse-provosy Nurlan Qyzylbaev ózi eńbek etetin JOO-da ınjenerlik kadrlar daıarlaý jańa modeli týraly tarqatyp aıtty. Onyń pikirinshe, qazirgi ǵylym, tehnologııalar jáne ónerkásip salalaryndaǵy zamanaýı syn-qaterler ınjenerlerden joǵary biliktilikti, ınnovasııalarǵa daıyndyqty jáne jedel ózgeristerge beıimdelý qabiletin talap etedi. Osy talaptarǵa saı bolý úshin ýnıversıtetter bilim baǵdarlamalaryn jańartýy qajet.
«2024 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap Satbayev University jáne ShQTÝ jańa ınjenerlik bilim berý modelin engizdi. Aldaǵy ýaqytta bul modelge taǵy úsh ýnıversıtet qosylady, sodan keıin tájirıbe búkil el boıynsha taratylady. Osy model aıasynda Satbayev University bilim baǵdarlamalaryn eńbek naryǵynyń talaptaryna sáıkes beıimdep jatyr. Robottehnıka, jasandy ıntellekt, turaqty damý jáne sıfrlyq tehnologııalar boıynsha jańa kýrstar, zamanaýı zerthanalar men ǵylymı ortalyqtar ashylyp, ınnovasııalyq bilim berý tehnologııalary (onlaın-kýrstar, sımýlıatorlar, vırtýaldy shyndyq) engizildi. Satbayev University AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Koreıa elderiniń oqý oryndarymen kelisimder jasasty, onyń ishinde The Pennsylvania State University, City University Of Hong Kong bar. О́nerkásippen seriktestik te mańyzdy ról atqarady. «Astana Motors», «Alageum Electric», «KAZ Minerals», «Samruq-Energo» sııaqty iri kompanııalarmen birlesken jobalar, óndiristik praktıka jáne taǵylymdamalar júrgizildi. Dýaldy oqytýdy engizý mańyzdy aspekt sanalady, stýdentter naqty kásiporyndarda tájirıbe jınaqtaıdy. Qazirgi ýaqytta seriktes kompanııalardyń bazasynda 29 kafedra fılıaly quryldy», dedi N.Qyzylbaev.
Spıkerdiń aıtýynsha, atalǵan ýnıversıtette kásipkerlikke baǵyttalǵan 25 ınjenerlik joba júzege asyrylyp jatyr. Al Satbayev University usynǵan «О́ndiristik PhD» baǵdarlamasy «Kaz Minerals», «Samrýk-Energo» jáne basqa da seriktes kompanııalardyń mamandaryna arnalǵan. Ýnıversıtet energetıka, metallýrgııa, taý-ken ınjenerııasy jáne munaı-gaz salasynda mamandar daıarlaý úshin «Qazmys», «Qazatomprom», «QazMunaıGaz» sııaqty ónerkásiptik kompanııalarmen belsendi yntymaqtastyq ornatyp otyr.
