Sýret: immigrantinvest.com
«Bir nárseni atap ótkim keledi: bankter Úkimettiń, sonyń ishinde halyqtyń jaýy emes. Biraq dıalog negizindegi ádil seriktestik ornaýǵa tıis. Kezinde sizderge kómektestik, endi sizderdiń kezekterińiz keldi», dedi Prezıdent.
Ulttyq bank Ulttyq qor arqyly 2008 jyldan 2020 jylǵa deıin birneshe ret qarjylaı kómek alǵan. 2008–2009 jyldary Úkimet pen bankter arasynda qaryzdy qaıtarý týraly kelisim jasalyp, bul qarjyǵa banktiń aksıonerleri jaýapty bolǵanyn bilemiz. Bul týraly Ulttyq banktiń saıtynda da jarııalanyp turdy. Al ekinshi kezeńde ondaı kelisim bolǵan-bolmaǵanyn bilmeımin. Ol týraly resmı málimetter joq. Memleket basshysy bankterdiń shyǵyndaryn ótep alǵanyn, alaıda memleketke tıesili qarjyny qaıtarmaı, tipti sol aqshany kepilge berip, paıda taýyp otyrǵanyn aıtty. Bul qarjyny qaıtarý úshin Úkimet pen Ulttyq bankke tapsyrma berdi. Bankterdiń resýrstaryn iri ınfraqurylymdyq jobalarǵa tartyp, memleket bóletin qarjyny nesıe mólsherlemesimen kezeń-kezeńimen sýbsıdııalaýǵa bolatynyn aıtty. Ulttyq bank 2017 jyly qarjylyq ornyqtylyqty kóterý baǵdarlamasyn bekitken edi. Sol baǵdarlama aıasynda eldegi 6 bank memleket qoldaýyna ıe bolǵan.
Bul máseleni Memleket basshysy birneshe ret kóterdi. О́tken jyly keıbir bankterdiń memleketten alǵan qaryzdy ishinara qaıtarǵany, endi biriniń qaıtarýǵa daıyndalyp jatqany aıtyldy. «Halyk Bank» 250 mlrd teńge kólemindegi memlekettik kómekti tolyǵymen merziminen buryn ótedi. Al «Jusan Bank» «Samuryq-Qazyna» qorynan merziminen buryn 100 mlrd teńgeniń rettelgen oblıgasııalaryn satyp aldy. «Bank RBK» bolsa 12,9 mlrd teńge mólsherinde memlekettik qarajatty merziminen buryn ishinara qaıtardy. 2008–2009 jyldary olarǵa qaryz qandaı shartpen berilgenin, 2018 jyly qandaı shartpen berilgenin dáleldeıtin qujattardy jaryqqa shyǵarý kerek. Sol qujatta aıtylǵan kelisimsharttar boıynsha talap etýge bolady. Buǵan eń aldymen Ulttyq bank múddeli bolýy kerek. Qazir ekonomıkamyz kúrdeli jaǵdaımen betpe-bet qalyp otyr. Teńge – ekonomıkalyq kórsetkishimizdiń ólshemi. Bizge ishki naryqqa da, teńgege de kúsh beretin faktor ekonomıkalyq resýrstar ekenin túsinetin kez keldi. Memleket basshysy teńge baǵamynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý eń mańyzdy mindet ekenin aıtty. Ulttyq bankke arnaıy tapsyrma berdi.
«Jumys qalypty rejimde júrgizilip jatyr, biraq árıne, suraqtar bar. Birinshi kezekte ulttyq valıýtanyń qubylmalylyǵyn kórip otyrmyz. Sarapshylar amerıkalyq dollardyń nyǵaıýyna baılanysty teńge kýrsyna qysym jasalady dep kútedi. Valıýta turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne jalpy ınflıasııany tizgindeý – qazirgi eń mańyzdy, tipti basty jumys desek bolady. Ol Úkimetpen tyǵyz baılanysta atqarylýy kerek», dedi Memleket basshysy.
Men muny Ulttyq banktiń qazirgi jáne osyǵan deıingi tóraǵalaryna aıtylǵan syn dep qabyldadym. Sebebi bizde teńgeniń turaqtylyǵyna kimniń jaýap beretini túsiniksiz. Úkimet ekonomıka, Ulttyq bank ınflıasııaǵa jaýap beredi. Bul qarjy saıasatymyzdyń negizi durys emes ekenin aıǵaqtap tur. Sol sebepti Úkimet nemese Ulttyq bank tarapynan ulttyq valıýtamyzǵa jaýap beretin quzyrly oryndardyń mártebesi aıqyndalý kerek, sol kezde ǵana teńge men shetel valıýtasy baılanysynda bir úılesimdilik ornaıdy. Teńgeniń ekinshi deńgeıli bankter nemese basqa ınstıtýttar arasynda hantalapaı retinde úlestiriletin jaǵdaılar tyıylady. Qazir bankter memlekettiń kómegine muqtaj emes, kerisinshe, ekonomıka bankterdiń kómegine muqtaj. Keshe Memleket basshysy el ekonomıkasy áli kúnge Ulttyq qordyń qarjysyna táýeldi bolyp otyrǵanyn aıtty. Ulttyq qor – halyqtyń qazynasy. Sol sebepti, biz ózge baǵyttardyń múmkindigine nazar aýdarýymyz kerek. Bankterdiń ekonomıkaǵa kómegi aýyzsha emes, resmı qujat túrinde zańdastyrylýy kerek. Otandyq bes banktiń balansynda 1,5 trln teńgege jýyq memlekettik kómek bar.
Ǵalym BAINAZAROV,
qarjyger
