– Marat Eleýsizuly, Almatydaı iri megapolıspen irgeles óńirdiń ótken jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda qandaı jetistikterge qol jetkizildi?
– 2024 jyldy qorytyndylaı kele, oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy oń nátıjelerdi atap ótýge bolady. Negizgi ekonomıkalyq kórsetkishterdiń ósimi durys jolǵa qoıylǵan basymdyqtar men tıimdi iske asyrylǵan sharalardy kórsetedi. Qysqamerzimdi ekonomıkalyq ındıkator 110,6%-dy qurap, oblys respýblıkada 8-orynǵa shyqty. Bul nátıjege negizgi salalardaǵy turaqty ósim esebinen qol jetkizildi. Máselen, ónerkásipte – 107,2%, qurylysta – 128,7%, saýdada – 114,6%, kólikte – 120,9% ósim qamtamasyz etildi. 955 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, josparlanǵan kólemnen 5,8%-ǵa artyq oryndaldy (901,9 myń sharshy metr).
Investısııa tartý jóninen trıllıonynshy mejege – 981 mlrd teńgege jaqyndap, ótken jylǵy deńgeıden 31%-ǵa artty (737,7 mlrd teńge). Bul ınvestorlardyń oblysqa degen senimin, kapıtaldy tartýdaǵy belsendi jumysty kórsetedi.
– О́ńirde óndiris órisi keńeıip kele jatqany málim. Bul baǵytta qandaı josparlar iske asady?
– Osy ýaqytqa deıin qol jetken oń nátıjeni odan ári jaqsartý maqsatynda birqatar mańyzdy baǵyttarǵa nazar aýdarýymyz qajet. О́ńdeý ónerkásibi men agroónerkásiptik keshen oblys ekonomıkasynyń lokomotıvi bolyp qala beredi, munda óndiristi arttyrýymyz qajet. Bıyl ónerkásip ónimin óndirý kólemin 2,2 trln teńgege deıin jetkizý mindeti qoıylyp otyr. Jumys istep turǵan kásiporyndar óz óndirisin qaıta ınvestısııalap, ónim kólemin arttyrýy kerek.
Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Oblysty damytýǵa ınvestısııa tartý jumysymyzdyń basty basymdyǵy bolyp qala beredi. О́tken jyly ınvestısııa kólemi 981 mlrd teńgege deıin jetkizildi, bıylǵy jospar – 1,4 trln teńge. Basym sektorlarda 412 mlrd teńgege 40-tan astam ınvestısııalyq jobany iske qosý josparlanǵan. Buryn bekitilgen memorandýmdarǵa qatysty jobalardy qosa alǵanda, osy pýldy ulǵaıtý qajet. Investorlarǵa jer ýchaskelerin, bos ǵımarattardy, salyqtyq jeńildikterdi, memlekettik qoldaýǵa qoljetimdilikti, ózara is-qımyldyń ashyq tetikterin usyna otyryp, qolaıly jaǵdaılar jasaý qajet. Bul baǵytta kásipkerlik basqarmasyna, aýdan, qala ákimderine jumysty kúsheıtý tapsyryldy.
Bıyl oryndaýdy qajet etetin kóptegen aýqymdy jobalar men mańyzdy mindetter bar. Oblys ortalyǵy Qonaev qalasy men Alataý qalasyn keshendi damytý Almaty aglomerasııasynyń kóptegen máselelerin sheship, áleýetin utymdy paıdalanýǵa múmkindik beredi. Aglomerasııany damytý maqsatynda Almaty qalasy men oblys ákimdigi arasynda keńes qurylyp, 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar iske asyrylyp jatyr.
Oblys ekonomıkasyn damytýdyń basym baǵyttarynyń biri – týrızm salasy. Sý resýrstaryn basqarý júıesin jetildirý baǵytynda da mańyzdy qadamdar jasalyp jatyr. Sý resýrstaryn paıdalaný boıynsha keshendi josparlar ázirlenip, birqatar joba iske asyrylady. Bul jobalar jańa óndirister men kásiporyndardyń ashylýyna, jumys oryndarynyń qurylýyna yqpal etedi.
– Agroónerkásip salasyndaǵy serpilis qandaı? Kóktemgi dala jumystaryna daıyndyq nazarda ma?
– Oblys ekonomıkasynyń jetekshi salalarynyń biri – aýyl sharýashylyǵynda da atqarylatyn jumystar jeterlik. Memleket basshysy aldaǵy úsh jylǵa aýqymdy mindetter qoıyp, agroónerkásip kesheninde naqty serpiliske qol jetkizý qajettigin atap ótti. Kóktemgi egis jumystaryna daıyndyqty qazirden bastaýymyz qajet. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń, tıisti sapadaǵy tuqymdardyń, janar-jaǵarmaı materıaldarynyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý kerek. Osy maqsattardy qarjylandyrý deńgeıi ótken jylmen salystyrǵanda 3,3 mlrd teńgege artty (2024 – 8,3 mlrd teńge, 2025 – 11,6 mlrd teńge). Úsh jyl ishinde agroónerkásip keshenindegi óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin ulǵaıtý maqsaty qoıylyp otyr.
Shıkizat bazasy men logıstıkanyń orasan zor áleýetin eskere otyryp, kúsh-jigerdi jumys istep turǵan qaıta óńdeý óndiristerin jańǵyrtýǵa, qaıta qurýǵa baǵyttaý qajet. «Kegen MıasProm», «Prıma qus» fabrıkasy, «Ospanova» balyq óńdeý kesheni sııaqty iri kásiporyndar bıyl áleýetterin kórsetýi kerek. Sondaı-aq sút-taýar fermalaryn keńeıtý baǵdarlamasy aıasynda 2024 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 13 jobany iske asyrýǵa 15 mlrd teńge bólinip, olardyń tek 2 jobasy (650 basqa) qoldanysqa engizildi.
– Turǵyndar tyǵyz qonystanǵan Almaty oblysynda turǵyn úıge degen suranys artpasa kemimesi anyq. Bul baǵytta qandaı jumystar atqaryldy?
– Búginde oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń mańyzdy ındıkatory – qurylys sektoryndaǵy ósimniń joǵary qarqynyn erekshe atap ótkim keledi. Turǵyn úı qurylysynyń qarqyny jaqsy – kólemi 1 mln sharshy metrge jaqyndady. Bıyl 787,5 myń sharshy metr turǵyn úıdi qoldanysqa berý josparlanǵan. Bul kólemdi Qonaev, Alataý qalalarynyń damýyn eskere otyryp, ulǵaıtýǵa bolady. Turǵyn úı-kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý boıynsha 33,2 mlrd teńgege ınjenerlik jelilerdi salý, rekonstrýksııalaýdyń 97 jobasyn iske asyrý josparlanyp otyr. Onyń ishinde basym bóligi sýmen qamtamasyz etý, sý burý jobalary: sýmen jabdyqtaý, sý burý – 22,7 mlrd teńgege 50 joba, gazben jabdyqtaý – 3,8 mlrd teńgege 18 joba, elektrmen jabdyqtaý – 5 mlrd teńgege 20 joba, jylýmen jabdyqtaý – 1,7 mlrd teńgege 9 joba.
Halyqty áleýmettik qoldaýda bıyldan bastap birqatar jańalyq engiziledi. Atap aıtsaq, 2025–2030 jyldarǵa arnalǵan ınklıýzıvti saıasat tujyrymdamasy qabyldandy, onda erekshe qajettilikteri bar adamdardyń qoǵamǵa tolyqqandy áleýmettik yqpaldasýyna jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan is-sharalar kózdelgen.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha otbasynyń sıfrlyq kartasyn paıdalana otyryp, memlekettik jáne memlekettik emes uıymdardyń júıelerimen ataýly áleýmettik kómek kórsetý tetigi transformasııalanady. Bul shyn máninde muqtaj azamattardy anyqtaýǵa, olarǵa maqsatty qoldaý kórsetýge múmkindik beredi. Budan bólek, Jumysshy mamandyqtarynyń jyly sheńberinde jumysshy kadrlardy daıarlaý júıesin jetildirý, jumys berýshilerdi mamandardy oqytýǵa tartý, olardyń quqyǵyn qorǵaý, sondaı-aq jumysshy kásipteriniń bedelin arttyrý jónindegi sharalar josparlanǵan.
– Oblystyń bilim berý, densaýlyq saqtaý salalaryna da toqtala ótseńiz.
– Bilim berý salasynda bıyl 2 jastan 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi tárbıemen, oqytýmen qamtýdy 95%-ǵa deıin ulǵaıtý mindeti qoıylyp otyr. Qazirgi kórsetkish – 93,7%. Osyǵan baılanysty, qarjylandyrý kólemin ulǵaıta otyryp, barlyq talaptarǵa sáıkes keletin jeke balabaqshalar ashý qajet. Sonymen qatar bıyldan bastap elimizdiń barlyq óńirlerinde «bala úshin aqsha» qaǵıdaty boıynsha vaýcherlik qarjylandyrýdy engizý josparlanǵan.
Orta bilim berýde 14,2 myń oqýshy orny men 4 jataqhanaǵa barlyǵy 18 mektep engizý josparlanyp otyr. Sondaı-aq aýyldyq mektepterdi jańǵyrtý jobasy iske asqaly jatyr. Onda bizdiń oblys boıynsha tizimge 91 mektep kirdi. Onyń ishinde 19-yn (11,4 mlrd teńge) aǵymdaǵy jyly jóndeý josparlanǵan. Mektepterdi jańa modıfıkasııadaǵy kabınettermen jabdyqtaý boıynsha jumysty jalǵastyrý qajet.
Densaýlyq saqtaý salasynda «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» jobasy boıynsha 37 nysannyń, sondaı-aq ótken jyldan aýyspaly 6 nysannyń qurylysy jalǵasyp jatyr. Materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtýǵa 6,1 mlrd teńge bólindi. Halyq medısınalyq qyzmetterdiń sapasyzdyǵyna alańdaıdy. Ana óliminiń, qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolatyn ólimniń ósýi baıqalady. Tynys alý organdarynyń aýrýlary, sonyń ishinde pnevmonııa, jaraqat alý, ýlaný sany ósti.
– Memleket basshysy Joldaýda sıfrlandyrý salasynda qol jetkizilgen nátıjelerdi kúsheıtýdiń mańyzy men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn jandandyrý qajettigin atap ótti. Bul baǵytta qandaı is-sharalar qolǵa alynyp jatyr?
– Oblysta IT salasynyń nátıjeli júzege asýy baǵytynda birqatar shara atqarylýǵa tıis. Atap aıtqanda, barlyq salada basqarý úderisin avtomattandyrý, tıimdi monıtorıng jasaý úshin sıfrlyq tehnologııalardy engizý qajet. Memlekettik-jekeshelik áriptestik aıasynda 9 100 beınebaqylaý, 325 jol qaýipsizdigi kameralarynyń ýaqtyly, sapaly ornatylýyn, Data-center jobasy boıynsha aǵymdaǵy jyly josparlanǵan jobalardyń júzege asyrylýyn qamtamasyz etý – basty nazarda. Sondaı-aq «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy aıasynda respýblıkalyq joldardy joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtý, bıometrııalyq sáıkestendirý men QR-qoltańba sııaqty jańa tehnologııalardy engizý arqyly memlekettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrý, «Aqyldy qalalyq ınfraqurylym» jobasyn júzege asyrýǵa qoldaý kórsetý, tótenshe jaǵdaılar boıynsha jedel habarlama júıesin qurý, onyń tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etý jumystary júrgizilip jatyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Ulbosyn ISABEK,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
