Kóneniń kózine aınalǵan shaqa 2017 jyldyń 30 naýryzynda jeke kásipker Aınash Jamanqulovadan mýzeı qoryna satyp alynǵan. Tıynnyń salmaǵy 4,3 g, dıametri 2,8 sm. Shaqadaǵy jazýlardy fılologııa ǵylymdarynyń doktory, shyǵystanýshy, túrkolog, mońǵoltanýshy N.Bazylhan men tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, M.A.Ýsmanov atyndaǵy Altyn Orda tarıhyn zertteý ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri P.N.Petrov oqyǵan.
Mýzeı-qoryǵyndaǵy bul moneta – Qarahan dáýirinde aınalymda bolǵan tıyndardyń bir túri. Bul úlgidegi alǵashqy dırhemder Omeııad halıfy Ábdi ál-Málik ıbn Márýan kezinde 696 jyly Vızantııa valıýtasyna táýeldilikten arylý maqsatynda kalıma jáne Quran aıattary jazylyp, shyǵaryla bastaǵan. Keıin Samanıd, Qarahan memleketteri de sol úlgide dırhemder soǵa bastady. Biraq ár memleket aqshasynyń ózindik erekshelikteri bolǵany týraly tilge tıek etken mýzeı qyzmetkeri K.Móńkebaev budan ári shaqa jóninde sıpattama berdi.
«Onyń aversinde, ıaǵnı betki jaǵynda arab tilinde kýfı jazýymen kalımanyń birinshi bóligine «Alladan basqa Qudaı joq, ol jalǵyz, ári onyń serigi joq», tıyndy aınaldyra «Allanyń esimimen bastaımyn, dırhem Shelji qalasynda (jyly anyqtalmady) soǵyldy», dep jazylǵan. Iаǵnı kúmis shaqa ortaǵasyrlyq Shelji qalasynda soǵylǵan. Al reversinde, ıaǵnı artqy jaǵynda kalımanyń ekinshi bóligine «Muhammed Qudaıdyń elshisi», halıftiń esimi «Ál-Qadyr Bıllah», dep jazylǵan. Kórip turǵanymyzdaı, 992–1031 jyldary bılik qurǵan Abbas halıfaty halıfiniń esimi kórsetilgen, óıtkeni ol kezde aqshaǵa halıftiń esimin jazý dástúri bolǵan. Qarahan qaǵanaty – musylman memleketi, Abbas halıfaty musylman áleminiń ortalyǵy bolǵandyqtan, halıftiń esimi aqshaǵa jazylǵan. Shaqada laqaby men laýazymy aıtylǵan Mansur ıbn Álı – Qarahan qaǵany Álı Arslan hannyń uly. Ákesi qaıtys bolǵannan keıin bılikke kelgen aǵasy Ahmed ıbn Álı Arslan hannyń kezinde 1013 jyldan bastap Máýrennahrdyń bıleýshisi bolady. Al 1015–1025 jyldary qaǵanatty basqardy. Mansur ıbn Álı V.V.Bartoldtiń aıtýynsha, «El arasynda asa taqýalyǵymen belgili bolǵan», dep baıandaıdy «Esik» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵynyń ekskýrsovody Kalýadın Móńkebaev.
Almaty oblysy
