Qaýipsizdikke kózdiń qarashyǵyndaı qaraǵan jón

Qaza tapqandardyń otbasylaryna kómek kórsetiledi

Otyrysta kún tártibindegi negizgi máseleni talqylamas buryn Oljas Bektenov Ulytaý oblysynda bolǵan qaıǵyly jaǵdaıǵa toqtaldy.

«Úkimet atynan shahtadaǵy apat saldarynan qaza tapqan kenshilerdiń týǵan-týystary men jaqyndaryna kóńil aıtamyn. Marqumdardyń otbasylaryna barlyq qajetti kómek kórsetiledi. Oqıǵa ornynda tıisti qyzmetter jumys istep jatyr», dedi Premer-mınıstr.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen apattyń sebepterin tekserý jáne zardaptaryn joıý boıynsha úkimettik komıssııa quryldy. Júrgizilip jatqan jumys týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevtyń esebi tyńdaldy. Eki kún buryn «Qazaqmys» korporasııasynyń «Jomart» kenishi shahtasynda apat oryn alǵany atap ótildi. 7 adam qaza tapty. Bul rette 402 adam óz betinshe evakýasııalandy.

Atalǵan jaǵdaı boıynsha sotqa deıingi tergeý jumystary bastaldy. Oqıǵa ornynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń aýmaqtyq jedel shtaby quryldy. Senim telefonyna 23 qońyraý túsken. Premer-mınıstrge úkimettik komıssııa apattyń sebepterin tergeý boıynsha jumysty bastaǵany, tıisti saraptamalar júrgiziletinin baıandady.

Aldyn ala málimet boıynsha, shahtada tabıǵı gaz jarylǵan. Komıssııa basshysy men músheleri oqıǵa ornynda bolyp, qaza tapqandardyń otbasylarymen kezdesý ótkizdi. Qazir shahtadaǵy jumys toqtatyldy. Arnaıy eki shaǵyn komıssııa quryldy. Bireýi apattyń sebepterin, ekinshisi qaýipsizdik ere­jelerin buzý faktilerin anyqtaıdy. Shaǵyn komıssııalar óz jumysyn 10 kún ishinde aıaqtaýy kerek.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qaza tapqandardyń otbasylaryna qajetti qoldaý sharalary kórsetilip jatyr. Sondaı-aq «Qazaqmys» korporasııasy ujymdyq shartqa sáıkes, jerleý rásimin uıymdastyrý, jyldyq ortasha jalaqynyń 10 eselengen mólsherin tóleýge, balalardyń oqý aqysyn tóleý, qaza tapqan jumysshylardyń nesıeleri men qaryzdaryn óteýge kómek kórsetedi.

Sonymen qatar qoldanystaǵy zańnama sheńberinde kenshilerdiń otbasylaryna bıýdjetten memle­kettik járdemaqylar jáne asyraý­shy­synan aıyrylý jaǵdaıy boıyn­sha áleý­mettik saqtandyrý mem­­leket­tik qorynan áleýmettik tólem­der taǵa­ıyn­dalady. Sondaı-aq jer­leýge ar­nalǵan tólemder júr­gizi­ledi. Jalpy, komıssııa jumysy aıaqtalǵannan keıin tergeý nátıjeleri usynylady.

Avıasııa salasy – damý úderisinde

Keıingi bes jylda sala kór­setkishteri eki esege ósti. Byltyr otandyq áýe kompanııalar 14 mln 700 myń jolaýshyny tasymaldady. Ol 2023 jyldyń kórsetkishi­men salystyrǵanda 11%-ǵa kóp. Áýejaılarda qyzmet kórsetilgen jolaýshy sany 14%-ǵa ósip, 29 mln 700 myń adamdy qurady. Bul týraly Úkimet otyrysynda Kólik vıse-mınıstri Talǵat Lastaev aıtty.

«Ushý qaýipsizdigi – azamat­tyq avıasııanyń basty mindeti. Elimizdegi bul jetistikti Batys Eýropa elderiniń kórsetkishimen qatar qoıýǵa bolady. Halyqaralyq avıasııalyq uıymynyń baǵalaýy boıynsha 82%-dy quraıdy. Bul álemdik ortasha deńgeıden (70,8%) 11,2%-ǵa joǵary. О́tken jyly Eýrokomıssııa Qazaqstan avıakompanııalary úshin Eýropa odaǵyna ushýǵa qatysty «Qara tizimdegi» barlyq shekteýlerdi tolyǵymen alyp tastady», dedi T.Lastaev.

Aldaǵy shilde aıynda Memleket basshysynyń shaqyrýymen alǵash ret IKAO Keńesiniń prezıdenti Salvatore Shakkıtano resmı sapar­men elimizge keledi. Bul Qazaq­stan men IKAO arasyndaǵy ynty­maqtastyqtyń jańa satysy bolady.

Salanyń turaqty damýyn qam­tamasyz etýde – áýe marshrýt­tarynyń kóbeıýi men áýe flotynyń jańarýy mańyzdy ról atqara­dy. Elimizde ishki áýe tasymalyn 6 áýe kompanııasy 56 baǵyt boıynsha júzege asyrady. Byltyr mar­shrýttar sany 10%-ǵa artty. Bul el ishindegi kólik qoljetimdiliginiń ósip kele jatqanyn kórsetedi. Áýe reısteriniń turaqtylyǵy 75%-dy quraıdy. Bul álemdik kórsetkishke sáıkes. Áýe tasymaly sapasyn arttyrý jáne reısterdiń keshigýin azaıtýdyń negizgi faktorlarynyń biri – áýe kemeleri parkin jańartý jáne ulǵaıtý. Otandyq áýe kompanııalary jyl saıyn 10-15 jańa zamanaýı ushaq satyp alady. Qazir eldiń áýe parkinde 104 ushaq bar. Bıyl áýe parki eki jańa Airbus A320 NEO laınerimen tolyqty. Jyl sońyna deıin taǵy 14 ushaqtyń kelýi kútilýde, bul tasymaldaý syıymdylyǵyn 15%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.

«Avıahabtardy damytý men el áýejaılaryndaǵy júk aǵynyn ul­ǵaıtý boıynsha 6 áýejaı anyq­tal­dy. Osy maqsatta Astana, Almaty, Shymkent, Aqtóbe, Qaraǵandy, Aqtaý áýejaılarynda ınfra­qu­ry­lymdy jańartý men logıs­tıka­lyq úderisterdi jeńilde­týge baǵyt­talǵan 5 negizgi shara qaras­ty­ryl­ǵan. Bul jobalardy júzege asy­rý úshin 2 mlrd 100 mln dollar kó­le­minde jeke ınvestısııa tartý jos­­par­lanǵan. Atap aıtsaq, Aqtaý­da áýe, avtokólik, temirjol jáne teńiz tasymaldaryn biriktirip, júk aǵy­nyn qamtamasyz etetin tolyq­qan­dy mýl­tımodaldy hab qurý kózdel­gen. Hab qurylymynda ushaq­tarǵa teh­nı­kalyq qyzmet kórsetý men jón­deý ortalyǵy, sondaı-aq ma­man­­dardy daıarlaý boıynsha oqý orta­lyǵy qa­rastyrylǵan», dedi vıse-mınıstr.

Áýejaılardyń sapasy mańyzdy

Halyqaralyq áýe reısteriniń sany jyl saıyn artyp keledi. Qazir 31 eldiń 58 qalasyna 119 baǵyt­­ta reıs oryndalady. Byltyr 22 halyq­aralyq baǵytta 6 jańa qalaǵa 12 reıs ashyldy. Olardyń qataryn­da Mýmbaı (Úndistan), Djıdda (Saýd Arabııasy), Praga (Chehııa) sııaq­ty iri qalalar bar. Sonymen qatar 10 baǵyttaǵy reıster qaıta jan­dandy. Bıyl 16 jańa baǵyt ashý josparlanǵan. Elimizdiń halyq­aralyq áýe naryǵyna 4 jańa shetel­dik loýkosterdiń kelýimen jo­laý­shylarǵa bıýdjettik áýe baǵyt­taryn usyný múmkindigi artady. 

Avıasııa salasyndaǵy sıfr­lyq transformasııa jalǵasyp jatyr. Memleket-jekeshelik áriptestigi aıasynda júk tasymaldaýda elektrondyq qujat aınalymy júıesi «E-freight» jáne áýe jolaýshylary týraly derekterdi jınaý úshin API/PNR júıeleri engizildi. Otandyq áýejaılar­da jolaýshylarǵa qaǵaz qujattar­dy kórsetpeı-aq tirkeýden jáne baqylaýdan ótýge múmkindik bere­tin «E-doc-airport» elektrondyq júıesi endi. Qazir jolaýshylardy bıometrııalyq sáıkestendirý, ushaqtyń ushý ýaqytyn qysqartý jáne otyn shyǵynyn azaıtý úshin 8 marshrýtty ońtaılandyrý, sondaı-aq reısterdiń keshigýi kezinde sıfrlyq saqtandyrý qyzmetteri  – engizý satysynda.

Bul qyzmet áýe bıletterin satý qosymshasyna engiziletin arnaıy servıs bolady. Ol jolaýshyǵa reıs keshigýine qarsy saqtandyrý jasaýǵa jáne reıs keshikken jaǵdaıda jedel túrde ótemaqy alýǵa múmkindik beredi.

«Elimizdiń eń iri 6 áýejaıynyń aýmaǵynda arnaıy ekonomıkalyq aımaq ashý týraly sheshim qabyl­dap otyrmyz. Olar halyqaralyq arenada básekege qabiletti bolýǵa tıis. Sondyqtan ınfraqurylymdy damy­týǵa jáne júk tasymal­daý­shy­lar úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa basa nazar aýdarylady. Kele­si kezeńde osy áýejaılar bar­lyq halyqaralyq standarttar bo­ıynsha mýltımodaldy ortalyq­qa aınalýǵa tıis. Bul ártúrli kól­ik túrlerimen jetkiziletin júk­terdi qabyldaý jáne taratý qyz­m­et­teriniń sapasyn arttyrýǵa múm­kindik beredi», dedi O.Bektenov.

Týrızmdi damytýda avıasııa salasynyń orny erekshe. Kendirli, Zaısan jáne Qatonqaraǵaı kýrort­tyq aımaqtarynda jańa áýe­jaı­lar­dyń qurylys jumystary ja­qyn­­­da bastalyp, bıyl aıaqtala­dy. Kó­lik mınıstrligi osyndaı áýe­jaı­larǵa ushý úshin shaǵyn avıasııany da­my­tý jumystaryn kúsheıtýi kerek.

Jalpy búginde avıasııa salasy­nyń ósý rezervteri jáne aldaǵy jyl­ǵa arnalǵan mindetter aıqyn­dal­dy. Degenmen sheshimin kútken má­se­leler de joq emes. Premer-mı­nıstr tıisti sala basshylaryn solarǵa nazar aýdarýǵa shaqyrdy.

«Birinshi, halyqaralyq táji­rı­bege sáıkes, áýe apatyn tergeý jáne oǵan jol bermeý shara­laryn qabyldaýdy jeke vedomstvo júzege asyrady. Alaıda mınıstr­lik zańnamaǵa qajetti túzetýler en­­gizýdi uzaqqa sozyp jiberdi. Tez­de­ti­ńizder. Bul qyzmet bıyldan qal­­maı jumys isteýge tıis. Ekin­shi, biz­diń aldymyzda 2028 jyl­ǵa qaraı Qazaq­stan arqyly júk­terdi áýe kóligi­men tasymaldaý kóle­min eki esege art­tyrý mindeti tur. Son­dyq­tan Kólik mınıstrligine halyq­ara­lyq naryqta laıyqty oryn alatyn júk tasymaldaýshy ulttyq áýe kompanııasyn qurý jumysyn jedeldetýdi tapsyramyn. Úshinshi, ishki ushý saparlarynyń jıiligin arttyrý, sondaı-aq halyq­aralyq ushý sa­parlarynyń geogra­fııa­syn keńeıtý baǵytynda  jumys­tar júrgizilip jatyr. Biraq áýe reısteriniń keshigý jaǵdaılary da oryn alady. Kóbinese bul áýe kom­panııalary men áýejaılardyń arasyndaǵy retsiz jumystardyń kesirinen týyndap jatady.  Son­dyqtan mınıstrlikke ózara is-qı­myldyń tıisti tetikterin pysyq­taýdy tapsyramyn. Tórtinshi, jolaýshylar tasymalyn damytý maqsatynda qoldanystaǵy áýe kemeleriniń parkin únemi tolyq­tyryp, jańartyp otyrý qajet. Áýe kompanııalary qaryz alý jáne lızıng tetikterin paıdalanady. Bul jumysqa damý ınstıtýttaryn, sonyń ishinde kvazımemlekettik damý ınstıtýttaryn da belsendi tartý kerek. Kólik mınıstrligine Ulttyq ekonomıka jáne Qarjy mınıstrlikterimen birlesip, áýe kompanııalaryn, ásirese shaǵyn áýe kompanııalaryn qoldaý sharalaryn pysyqtaýdy tapsyramyn. Besinshi, Kólik mınıstrligi Sıfrlandyrý mınıstrligimen birlesip, sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellektini engizý arqyly saladaǵy bıznes-prosesterdi avtomattandyrý bo­ıynsha jumysty kúsheıtýi qajet», dedi Premer-mınıstr.

Jalpy úılestirý Úkimet bas­shysynyń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa júkteldi.