– Jasandy ıntellekt eńbek naryǵyna qalaı áser etedi?
Saıasat Nurbek:
– Keıingi onjyldyqta eńbek naryǵynda túbegeıli ózgeris boldy. Men on jyl buryn eńbek naryǵyndaǵy ózgeristi zertteı bastadym. Sol kezde Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń ótken ǵasyrdyń 60-jyldarynan beri júrgizgen zertteýlerine súıene otyryp «Jańa mamandyqtar atlasy» ázirlenip, búgingi kúni joba óńirlerde iske asyp jatyr. Olar tehnologııalar men eńbek naryǵyndaǵy ózgeristerdi baqylap, mamandyqtardy bes sanatqa bólgen. Birinshi sanat – nerýtındi analıtıkalyq mamandyqtar, ıaǵnı shyǵarmashylyq oılaýdy qajet etetin kásipter. Buǵan sáýletshiler, dızaınerler, aqyndar, ssenarıster jatady. Ekinshi top – nerýtındi tulǵaaralyq mamandyqtar, ıaǵnı adamdarmen qarym-qatynasqa negizdelgen kásipter. Bul sanatqa psıhologter, muǵalimder, keńesshiler kiredi. Úshinshi sanat – rýtındi kognıtıvti mamandyqtar, ıaǵnı oı eńbegine negizdelgen, biraq standarttalatyn kásipter. Buǵan býhgalterler men zańgerlerdi jatqyzýǵa bolady. Tórtinshi top – rýtındi qol eńbegi, bul mehanıkalyq tapsyrmalardy oryndaıtyn jumys. Besinshi sanat – qarapaıym fızıkalyq eńbek, ıaǵnı fızıkalyq kúshke negizdelgen kásipter. Buryn shyǵarmashylyq pen emosııalyq ıntellektini qajet etetin mamandyqtarǵa tehnologııadan tónetin qaýip joq dep keldi. Alaıda jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy bul pikirdi joqqa shyǵardy. Mysal retinde Qytaıdaǵy bir kompanııadaǵy jaǵdaıdy aıtaıyn. Onda 700 grafıkalyq dızaıner jumys istegen. Biraq keıingi eki jylda jasandy ıntellektiniń sýret salýdy úırenýi nátıjesinde olardyń sany 30 adamǵa deıin qysqardy. Alaıda qalǵan 30 dızaınerdiń ózi sýret salýmen aınalyspaıdy. Qazir olar «Prompt Engineer», ıaǵnı algorıtmderge durys tapsyrma beretin mamandar retinde qyzmet etip jatyr. Bul – eńbek naryǵynyń túbegeıli ózgergeniniń dáleli. Endigi jerde bir ǵana algorıtm júzdegen adamnyń jumysyn atqara alady. Sondyqtan biz «Ai-Sana» baǵdarlamasyn ázirledik. Onyń maqsaty – elimizdegi mamandardy osyndaı tehnologııalyq ózgeristerge beıimdeý.
– Qazaqstan halyqaralyq tájirıbeden ne úırene alady?
Rıchard Stırlıng:
– Qazaqstannyń bul baǵdarlamany qolǵa alǵany qýantady. Sebebi jasandy ıntellekt – jahandyq básekelestiktiń mańyzdy faktory. Biz Fınlıandııa tájirıbesin zerttedik. 2017 jyly Fınlıandııa úkimeti «Google» kompanııasymen, Helsınkı ýnıversıtetimen birlesip, «Elements of AI» baǵdarlamasyn iske qosty. Maqsat – eldegi halyqtyń 1 paıyzyn jasandy ıntellektini kúndelikti ómirde qoldanýǵa úıretý. Olar kúrdeli algorıtmderdi úıretken joq, qarapaıym adamdarǵa jasandy ıntellektiniń ómirdi jeńildetetin qural ekenin kórsetti. Búginde Fınlıandııa halqynyń 10 paıyzy osy kýrsty támamdaǵan. Tipti shaǵyn stomatologııalyq klınıkanyń ıesi tutynýshy bazasyn avtomattandyryp, únemdelgen ýaqytyn sportqa jumsaı bastaǵan. Qazaqstannyń da bul baǵytta qarqyndy qadam jasap jatqany qýantady. Qazirdiń ózinde 20 ýnıversıtette jasandy ıntellekt baǵdarlamalary engizilip, 2000-nan astam stýdent oqyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta kúndizgi bólimde oqıtyn barlyq stýdentke jasandy ıntellekt kýrstary mindetteledi. Bul – eldiń bolashaǵy úshin jasalǵan úlken qadam dep oılaımyn.
– «Ai-Sana» baǵdarlamasynyń bilim júıesine áseri qandaı?
Pol Kım:
– Qazaqstan JI-di damytýda aıtarlyqtaı jetistikke jetip otyr. Men osydan bir aı buryn Qazaqstanda bolyp, stýdenttermen kezdestim. Baıqaǵanym – jastardyń jańa tehnologııalarǵa degen qyzyǵýshylyǵy óte joǵary. «Ai-Sana» baǵdarlamasynyń basty maqsaty – jasandy ıntellektini tereńdetip oqytý ǵana emes, ómirde qoldanýdy úıretý. Stýdentter birneshe kezeńnen turatyn oqý úderisinen ótedi. Aldymen olar algorıtmder men mashınalyq oqytý negizderin ıgeredi. Odan keıin ózderiniń jeke jobalaryn ázirlep, ony tájirıbede synaıdy. Sońǵy kezeńde startaptaryn ınvestorlarǵa tanystyrady. Biz jasandy ıntellekt arqyly stýdentterdiń kásipkerlik qabiletterin damytqymyz keledi. Stýdentter belgili bir salanyń mamany bolýymen qatar, sol salada algorıtmderdiń kómegimen ónimdilikti arttyrýdy úırenedi.
– Jasandy ıntellekt bıznesti qalaı ózgertedi?
Nurtaı Ábilǵalıev:
– «Ai-Sana» baǵdarlamasynyń bızneske qosatyn úlesin erekshe baǵalaımyz. О́ıtkeni qazir bıznes barysynyń barlyǵy derlik sıfrlyq formatqa kóshe bastady. «BTS Digital» kompanııasy ulttyq sıfrlyq ekojúıe qurýǵa tyrysyp jatyr. «Aitu» jobasy – sonyń dáleli. Bul platforma arqyly jasandy ıntellekt múmkindigin halyq ıgiligine paıdalaný kózdelgen. Biz JI-di tek iri kompanııalar úshin emes, shaǵyn jáne orta bıznes úshin de qoljetimdi etýdi josparlap otyrmyz. Mysaly, buryn bıznestegi analıtıkalyq esepterdi daıyndaý úshin birneshe kún qajet bolsa, endi JI kómegimen bul jumys birneshe mınýt ishinde júzege asady. «Ai-Sana» baǵdarlamasy arqyly myńdaǵan maman daıarlanady. Olar óz salasynda jasandy ıntellekt quraldaryn qoldanýdy úırenip, otandyq bıznestiń damýyna úles qosady dep senemiz.
– Jasandy ıntellekt ınfraqurylymy qalaı damyp keledi?
Saıasat Nurbek:
– Infraqurylymsyz jasandy ıntellektini damytý múmkin emes. Sol sebepti úsh ulttyq ýnıversıtette sýperkompıýterler ornatý jumysy bastaldy. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ bazasynda Ortalyq Azııadaǵy eń qýatty sýperkompıýter iske qosyldy. Sátbaev ýnıversıtetinde «Huawei» kompanııasymen birlesip, neırojelilerdi oqytýǵa arnalǵan zamanaýı server ornatyldy. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde de jańartý jumysy júrip jatyr. Bulardy úsh ýnıversıtet ǵana emes, «Ai-Sana» baǵdarlamasyna qatysatyn barlyq stýdent birdeı paıdalana alady. Professorlar men stýdentter óz jobalaryn osy ortaq ınfraqurylymda júzege asyrady. Baǵdarlamanyń túpki maqsaty – jasandy ıntellekt negizderin meńgergen stýdentter sanynyń artýy ǵana emes, olardy osy bilimdi qoldana alatyn mamanǵa aınaldyrý. Biz jyl saıyn jasandy ıntellektini qoldanatyn úsh-tórt salaǵa basymdyq berýdi josparlap otyrmyz. Bıyl bilim, aýyl sharýashylyǵy, qorshaǵan ortany qorǵaý, sý resýrstaryn basqarý sııaqty salalardy tańdadyq. Energetıka men jańartylatyn energııa kózderi de basym baǵyttardyń qatarynda. «Ai-Sana» baǵdarlamasy aıasynda myńdaǵan stýdent pen jas kásipker JI-diń qyr-syryn meńgerip, ony óz kásibinde qoldanýǵa múmkindik alady. Mundaı mamandar kez kelgen kompanııaǵa óte qajet. О́ıtkeni jasandy ıntellektimen jumys isteý – baǵdarlamashylardyń ǵana isi emes, ol ekonomıster, zańgerler, agronomdar, dárigerler, basqa da mamandar úshin de paıdaly quralǵa aınalyp otyr. Sondyqtan osy salalarda jumys isteıtin kásiporyndardy áriptes bolýǵa shaqyramyz.
– Jastardy jasandy ıntellektige qalaı qyzyqtyrýǵa bolady?
Arman Súleımenov:
– Jastardy jańa tehnologııaǵa qyzyqtyrý qıyn emes. Biz 2015 jyldan beri IT mamandaryn daıarlap kelemiz. Jyl saıyn jazǵy lager uıymdastyramyz. О́tken jyly stýdentterimiz 100 «GPT» agentin ázirledi. Biz jasandy ıntellekt salasyna keletin jastardyń yntasyn arttyrǵymyz keledi. Qazirdiń ózinde túlekterimizdiń birnesheýi Kremnıı alqabyndaǵy startaptarǵa qatysyp, 8 mıllıon dollardan astam ınvestısııa tartty. Olar endi elimizdegi JI salasyn damytýǵa úles qosýdy josparlap otyr. Jastardy qyzyqtyratyn basty nárse – JI-diń shyǵarmashylyq múmkindiginiń sheksizdigi. Buryn baǵdarlamalyq kod jazý úshin qanshama ýaqyt jumsalsa, qazir bul úderisti algorıtmder arqyly jedeldetýge bolady.
– Jasandy ıntellekt balalardyń shyǵarmashylyq qabiletine áser ete me?
Erık Dımla:
– Bul suraq jıi qoıylady. Kópshilik JI balalardyń shyǵarmashylyq qabiletine kedergi keltiredi dep oılaıdy. Bul – qate pikir. Jasandy ıntellekt – jaı ǵana qural. Mysaly, balanyń qolyna túrli-tústi qaryndash berseńiz, ol qııalyndaǵy sýretterdi qaǵazǵa túsiredi. JI de dál sondaı qural. Ol balalardyń shyǵarmashylyq oılaý qabiletin damytyp, shyńdaı túsedi.
Daıyndaǵan –
Aıtolǵan JÚNISHAN,
«Egemen Qazaqstan»
