Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Iá, kez kelgen shyǵarmashylyq ıesi, eger ol eliktep-solyqtaý deńgeıinen aspaı qalmasa, altyn bastaýyna oralyp, ulttyq negizine bas qoıary anyq. Bastapqyda tyńdaǵanda, osynda turǵan ne bar deıtin halyq ánderi kele-kele qupııasyn birtindep asha túskende dúnıe qyzyǵyraq kórinedi. Halyqtyń kókiregin jaryp shyqqan qatpar-qatpar qasıet birden ónegesin aldyra qoısyn ba? Baıyptaı kele óner ataýlynyń bıigi de tereńi ekenine talas ta, kúmán da týdyrmaıtyn qubylystardyń sheti qylańdaı bastaǵanda...
Ondaı jandar baqytty ǵoı. Bir-birine yntyzar bolyp, yntyq júrektiń lúpilin shyn sezinip jáne sonyń sýynbaıtynyna kóz jetkizgen, tipti birge ómir súrýdi de qajet dep tappaǵan... Osy jerge kelgende siz «mynaý shekten shyǵa bastady» deýińiz de múmkin, biraq biz buǵan deıin ǵulama, danyshpandar aıtyp qoıǵan tájirıbege, qylaıaǵy halyq ánine súıenip otyrmyz.
Ataqty halyq áni «Aqsuńqardy» tyńdaǵan shyǵarsyz. Qıyr-shegi joq bir ǵalamat. Ánshiniń qolyndaǵy dombyra kúmbirlep ala jónelgende júrisi jaıly jorǵadan qos arǵymaq jekken altyn kúımeniń kúmis shashaqtary at dúbirine qosyla saldyrap, arasynan syldyrmaqtyń úni de talyp estilgendeı bir qudiret bıleıtin syńaıly. Múmkin taý sýynyń sarqyrap ala jónelgenine, bálkim sholpy men shashbaý, syldyrmaqtar taǵynǵan sulýdyń júregin asa qushtarlyq sezimi bılep júgirgende tunyq aýadan estilgen ǵajaıyp kúı, kóńildi baýraǵan sezimniń alapaty quıylyp kele jatqandaı ǵajapqa qaldyrady. Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń oryndaýyndaǵy dombyra úni de, keıingi Sáýle Janpeıisova, Aıgúl Qosanovalar tartqandaǵy terbelisterdiń de artyq-kemi bolǵanymen, negizgi júlge bir. «Jebesi shyn kúmisten sadaǵymnyń» degennen keıin kóp núkte kerek-aq menińshe. Bul árıne kúmisten bolǵan soń kisi óltirýge jumsalmaıtyn jebe. Jan berýshi, mahabbat darytýshy jebe. Sebebi ekinshi jol «ádeti osylaı ma edi bazarlymnyń» dep adam týraly aıtyp ketip tur. Onyń ústine kúmis kisi boıyndaǵy túrli aýrýlarǵa em ekeni belgili. Sózdiń astarly maǵynasyn qoıa berip sazyna qulaq tossańyz, budan da ǵalamat keńistikterge jol ashpaı ma? Ańsarly kúıdiń asqaq áýeni sizdi de bıik bolýǵa úndeıtindeı, birtúrli, bekzattyqqa shaqyrady. «Aqsuńqar, nege qonbaısyń, Darıǵa-aý, jaıǵan torǵa» deıdi qaıyrmasynda. Aqan seri «Boldym ǵashyq aqsuńqar balasyna» deıdi. Suńqar ustap, baptaýdyń qıynnyń qıyny ekeni, qyran qustardyń eń tektisi ekenin ejiktep jatpaımyz. Aıttyq qoı, ánde ińkár sezim, yntyq kúı bary osy qaıyrmadan ańǵarylady. Alaıda qyrannyń kókseýindeı asqaq ańsar. Bizdiń túsiniktegi «mahabbat» emes.
«Qaraǵym, aınalaıyn, qasyń kerik,
Mal bolsań alar edim básiń berip.
Men saǵan basybaıly bol demeımin,
Júrseńshi azǵantaı kún qasyma erip»,
deıdi. Satyp alatyn, ıa bolmasa, erkin tusap qoıatyn qus-ekesh qus emessiń, azǵantaı kún dıdarlasyp qalaıyq, negizi, yqtııaryń ózińde ǵoı deıdi. Uly bostandyǵyń men rýhyńnyń azattyǵyna qol suqpaımyn deıdi. Qazaq dalasynda ejelde aıtylyp, án bop taraǵan shyn mahabbat degen – osy. Adamzat jaralǵaly qanshama danyshpan, ǵulamalar basyn taý men tasqa soǵyp osyndaı shyn mahabbatty kókseýmen, jyrlap dáleldeýmen keledi. Onyń myńnan bir mysalyn Talasbek Ásemqulov bylaı jetkizedi: «Rabındranat Tagordyń «Sońǵy poema» atty novellasy bar. Jas áıel men jas erkek bir-birine ǵashyq bolady, úılenbekke bel baılaıdy. Áıel: «Tek qana bir shartym bar», deıdi. Ol ózi zııaly, aqyldy, óte baı áıel edi. Erkek: «Qandaı shartyń bolsa da qabyldaımyn, men sensiz ómir súre almaımyn», deıdi. Áıel oǵan bylaı deıdi: «Áýeli shartymdy tyńda, sodan soń oılan. Bul erekshe shart. Biz bir úıde turmaımyz. Meniń úlken ıeligim, orman men baý-baqshanyń aıasynda ornalasqan ádemi kólim bar. Saǵan ózim turatyn jaǵanyń qarsy betinen ádemilep turyp úı saldyram».
Erkek: «Olaı bolsa, nekemizde, ómirimizde ne maǵyna bar?», deıdi. Áıel: «Neke – birińdi-biriń taptaý emes. Men saǵan bostandyq, keńistik berem, meniń de óz keńistigim bar. Anda-sanda biz qaıyqpen serýendep júrip kezdeısoq kezdesip qalamyz. Nemese men seni anda-sanda shaıǵa shaqyram, ne sen meni shaqyrasyń», deıdi. Erkek: «Munyń naǵyz aqymaqshylyq», deıdi. Áıel: «Olaı bolsa neke jaıynda umyt. Osy ǵana durys, mahabbatymyz osylaısha ǵana gúldenbek, sebebi ekeýmizdiń de kóńilimizdiń shyryshy buzylmaıdy. Bir-birimizge eshqashan úırenbeımiz. Men seniń shaqyrǵanyńa barmaı-aq qoıýyma bolady, sen de meniń tilegimdi qabyldamaýyńa bolady, bizdiń bostandyqtarymyz myzǵymaıdy. Osy eki bostandyqtyń ortasynan ǵana mahabbat degen dúnıe ósip shyǵady», — deıdi.
Bul áıeldiń tilimen aqıqat sóılep tur. Álbette, erkek muny túsine almaıdy, qabyldamaıdy. Bir-birińizdi súıińiz, biraq mahabbatty kisenge aınaldyrmańyz. Mahabbat yqylas, talappen kelmesin, adamdardyń bir-birine óz erkimen bergen syıy bolsyn. Imannyń bir aty – ádilet. Mahabbatty tanyǵan adam ádiletti de biledi. Shyn súıseń – bostandyq ber», depti Talasbek Tagor men Abaıǵa súıenip. Al myna «Aqsuńqar» áni adamzat aıtqanymen, baıybyna bara almaǵan bul qubylysty baıaǵyda jyrlap, jerine jetkizip qoıǵan.
