Biz tabaldyryǵyn attaǵan turǵyn úıdiń aýlasynda eki úıdiń keregesi kerilip, shańyraǵy kóterilgen. Aýladaǵy er azamattar temirden túıin túıetin sheberler kórinedi. Biri – shańyraqty dánekerleýmen aınalyssa, endi biri – ýyqtaryn ıip jatyr. Taǵy biri, daıyn ónimdi qyzyl túske boıap, árin kirgizedi. Baıqaǵanymyzdaı, bir sát damyl tappaıtyn sheberlerdiń qolynan shyqqan úıler aǵashtan emes, temirden quralady eken. Al aýmaǵy 180 sharshy metr kirpishten qalanǵan sheberhana ishindegi tigin mashınalardyń tutqasynda otyrǵan áıelderde, tipti tynym joq. Oram matalardy tarqatyp, piship, kesip, qııýyn keltire tikken is-qımyldaryna qarap turyp, «saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıdi» degen danalyq oıǵa oraldy.
«2012 jyly Quljadan ataqonysqa kóship keldik. Alǵashqy jyldary kúnkóris qamymen ár istiń basyn shaldyq. Mal da baqtyq, jaldanyp jumys ta istedik. Ýaqyt óte qoldan keler kásippen aınalysýdy jón sanap, osy iske táýekel ettik. Sebebi kıiz úı – ata-babamyzdan qalǵan mura. Sondyqtan ózimizdiń qanymyzǵa sińgen kásipti bastap ketkeli tórtinshi jylǵa aıaq basty. Bastapqyda 10 úıdi jasap kórdik. О́te sátti shyqqan ónimimiz ótimdi bolyp, birden óz ıelerin tapty. Sodan bastap istiń tıegi aǵytylyp, alǵa qaraı adymdap kelemiz. Buǵan eldegi kásipkerlikti qoldaýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń júzege asýy, sondaı-aq, týrızmniń óris alýy úlken oı saldy. Baıqasaq, biz jasap jatqan kıiz úılerdi Qytaıdan tasymaldaıtyndar kóbeıgen eken. Sony zerdeleı kele, «muny nege ózimiz jasap, saýdalamasqa?» degen nıetpen bilek sybana kirisip kettik», deıdi jeke kásipker Talǵat Qanapııa.
Elimizde shaǵyn jáne orta bıznestiń órkendep, týrızm salasynyń sony serpin alýynyń arqasynda kıiz úılerge degen suranys arta túskenin tilge tıek etken kásipker osy kúni qaramaǵynda 12 adam turaqty eńbek etip jatqanyn alǵa tartty. Al jazǵy maýsymda jumys qyzyp, munda eńbek etetin ismerler sany da eselene túsedi.
Kásipkerdiń isin ilgeriletýde arqasúıer aǵaıyn-týystyń yntymaq-birligi men tirligi uıysyp, kidirissiz jumys isteýge dem berip otyrǵany aıryqsha ataldy.
Tarqatar bolsaq, úıdiń shańyraǵyn dánekerleıtin sheber Jasan Naqysbek, keregesin qurastyratyn aǵaıyndy Jasan men Saıran Sultanbaılar, ýyq ıetin Nurbek pen Átikeı Dáýletbaılar, boıaýshy Nurbol Ádilbek, Kámnur Kerimbek syndy qolóner sheberleriniń shıraq qımyldap, ónimdi eńbek etýleriniń nátıjesinde úsh kúnde bir úıdiń qańqasy quralady.
«Alǵashqy jyly 10 úı, odan keıingi jyly 70 úı jasadyq. Kelesi jyly kıiz úıdiń sanyn 300-ge jetkizdik. Byltyr 380 úı qurastyryldy. Bıyl jyl basynan beri 50 úı jasap, ótkizdik. О́nimdi ótkizý de áleýmettik jelilerdiń kómegi orasan zor. Qolymyzdan shyqqan úıler elimizdiń barlyq óńirlerine taralady. Árisi elimizdiń batysy men berisi Almaty oblysynyń týrıstik aımaqtaryna jóneltiledi. Túrkııadaǵy jer silkinisinen zardap shekkenderge 50 úı, byltyr qarǵyn sý basqan aımaqqa 20 shaqty úıdi jeńildetilgen baǵada jiberdik. Úılerdiń úlken-kishisi kóbinese tapsyrysqa qaraı jasalady. Temirden quralatyn kıiz úıge qajet materıaldardyń deni otandyq ónimder», deıdi kásip ıesi.
Tórt, alty, segiz qanatty, odan da úlken úılerdiń eń kishisi qural-jabdyǵymen qosqanda 250–300 kılo salmaqta bolatynyn tilge tıek etken Talǵat Qanapııa, temir úılerdiń jınalmaly ári tasymaldaýǵa qolaıly ekenin atap aıtty. Oǵan qosa, aǵash úıge qaraǵanda jasalýyna az ýaqyt ketetin kórinedi. Bul úılerdiń úzikteri jaýyn-shashyn men ystyq-sýyqqa tózimdi keletin bes qabatty matadan tigiletinin de tanystyryp ótti.
Otbasylyq kásipti urshyqsha ıirip otyrǵan jubaıy Gúljanat Dáýletbaı osy isti uıymdastyrýshy ári tigin sehynyń bas mamany sanalady. Tóńiregine aýyldyń ismer áıelderin toptastyryp, tııanaqty jumys isteýge tóselgen. Kásip ashylǵaly tiginshi bolyp, eńbek etip kele jatqan Nursapa Qupııan, Bıbinur Batan, Nurjamal Ádilbek, Gúlserik Tasbolat, Saıragúl Sabyrjan syndy sheberler úıdiń úzigi, túndigi, týyrlyǵy syndy jabdyqtaryn tigýmen aınalysady.
«Aýylymyzdan qoldan keler kásip ashylǵanyna bárimiz qýandyq. Alysqa sabylmaımyz, eńbekaqymyzdy ýaqtyly alamyz. Ár úı tolyq jasalyp shyqqan saıyn qýanyp, qýattanamyz. О́ıtkeni ol, osyndaǵy adamdardyń eńbeginiń jemisi», deıdi ismer Nursapa Qupııan.
Alaqandaı aýylda tirshiligin dóńgeletip, kásibinen násibin ajyratyp qana qoımaı, birneshe adamdy eńbekpen qamtyp otyrǵan kásipkerdiń endigi maqsaty – kásibin keńeıtý. Bul oraıda jeriniń tarlyǵy baıqalady. Sebebi úı aýlasyndaǵy qurylys materıaldarynan aıaq alyp júrý múmkin emes. Tipti daıyn bolǵan kerege, ýyqtardy kóshege shyǵaryp, syrlap jatqanyn kórdik. Qubyrlardy kesip, dánekerlep, syrlap, jınaýdaǵy áreketteri keıde kórshi-kóleńge de jaqpaı qalatynyn jasyrmaǵan kásipker Talǵat Qanapııa óndiris ornyn ulǵaıtyp, tapsyrysty kóbeıtýde jer bólinse degen usynysyn aıtyp, aýyldyq ákimdikke qulaqqaǵys jasap jatyr.
Otbasylyq kásiptiń basy-qasynda júrgen uly Ulan Qanapııanyń da qosar úlesi az emes. Ol daıyn úılerdi ótkizýge, jetkizýge atsalysyp keledi.
Kıiz úı óndirisin osylaısha tabysty kásipke aınaldyrǵan Talǵat Qanapııa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 3 mln teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe alǵanyn aıtty. Ol qarajatqa zamanaýı jabdyqtar satyp alyp, kásibiniń keregesin keńeıtken.
«Baǵdarlama týraly estigen sátte birden kásipti keńeıtý jospary paıda boldy. Búginde ónimimizge suranys joǵary. Ásirese fermerler men týrıstik nysandardan tapsyrys kóp túsedi. Kıiz úı – ulttyq qundylyq. Ony zamanaýı úlgide jasap, naryqqa beıimdeý – basty mindetimiz. Kıiz úıdi ártúrli maqsatta paıdalanýǵa bolady. Jazda saıajaıǵa qoısa, qysta qosymsha baspana retinde qoldanýǵa múmkindik bar. Sońǵy jyldary ekotýrızmniń damýymen qatar, demalys oryndarynda kıiz úılerge suranys artty. Kıiz úıdiń ereksheligi – jazda salqyn, qysta jyly. Bul – ata-babamyzdan qalǵan qundy mura. Bizdiń aýylymyzda da bul kásippen aınalysatyn birneshe kásipker bar. Olardyń basym bóligi «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń qoldaýymen kásibin keńeıtip, óndiris qýatyn arttyrdy», deıdi kásipker.
Kıiz úı óndirisinde ulttyq naqysh pen zamanaýı tehnologııalar úılestirilgen. Otandyq naryqtan bólek, sheberhana ónimderine sheteldik týrıstik bazalar tarapynan da suranystyń arta túsýi – Baltabaı aýylyndaǵy kıiz úı óndirisiniń órisi keńeıip qana qoımaı, ulttyq qundylyǵymyzdy dáripteýge de orasan zor úles qosyp otyrǵanyn aıǵaqtaı túsedi.
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany
