Kúızelisten arylýdyń tıimdi ádisi

Dúnıejúzilik den­saý­lyq saqtaý uıy­my­nyń málimetinshe, árbir tórtinshi adam ómi­rin­de kem degende bir ret psı­hı­kalyq, psıhologııalyq qıyn­dyqqa tap bolady eken. Al nevrologııalyq aýrýlar saldarynan adamnyń múgedek bolý qaýpi joǵary. Osyndaı jaǵdaıda óner terapııasy – kúızelisten arylýdyń tıimdi ádisi retinde qoldanylady. Mysaly, bar bolǵany 45 mınýttyq shyǵarmashylyq jumys qan quramyndaǵy kúızelis gormony kortızoldyń deńgeıin tómendetip, júıke júıesin tynyshtandyrady. Psıhıatr Bessel van der Kolktiń zertteýinshe, aýyr psıhologııalyq jaraqat alǵan adamdarda sóıleýge jaýap beretin mı aımaǵy ýaqytsha isten shyǵyp qalady. Sondyqtan olar óz jaǵdaıyn sózben jetkize almaıdy. Mundaı naýqastarǵa sýret salý, mýzyka, bı, músin jasaý sııaqty shyǵarmashylyq ádister emdik áser beredi. AQSh-ta osy baǵytta «Creative Forces» baǵdarlamasy iske qosylǵan. Ol áskerı qyzmetkerler ara­syndaǵy psıhologııalyq jaraqattardy emdeýge baǵyt­talǵan. Baǵdarlamanyń eń tıimdi ádisteriniń biri – maska jasaý terapııasy. Áskerıler óz sezimderin maska túrinde beınelep, bastan ótkergen oqıǵalaryn shyǵarmashylyq arqyly jetkizedi. Sonymen qatar bı men mýzyka este saqtaý qabiletin jaqsartady. Ǵalymdar fızıkalyq bel­sendiliktiń 11 túrin zertteı kele, olardyń ishinde bıdiń qartaıý úderisin baıaýlatyp, demensııa qaýpin azaıtatynyn anyqtaǵan. Sebebi bılegen kezde mýzyka men qımyl-qozǵalys birigip, mıdyń birneshe aımaǵyn bir ýaqytta jumys istetedi. Parkınson ­aýrýymen aýyratyn adamdarǵa arnaıy «Dance for PD» baǵdarlamasy jasalǵan. Bı terapııasy olardyń qozǵalys qa­biletin jaqsartyp, kóńil kú­ıin kóterýge kómektesedi. Mýzy­ka da este saqtaý qabiletin jaq­sar­tady. Demensııamen aýyra­tyn adamdar úshin án aıtý jáne mýzy­kalyq aspaptarda oınaý mı­dyń tanymdyq fýnksııalaryn jaqsartady. Qazirgi tańda ónerdiń adam mıyna áserin zertteıtin jańa ǵylymı baǵyt – neıroestetıka qarqyndy damyp keledi. Bul sala 1990 jyl­dardyń sońynda qa­­lyp­tas­qan. Keıingi jyldary oǵan degen qyzyǵýshylyq ar­typ, 2020 jyly bul baǵytta 700 ǵylymı zert­teý jarııalan­sa, 2023 jyly olar­dyń sany 900-den asty. Ǵa­lym­dar bolashaqta ónerdiń tera­­pııalyq múmkindikterin medı­sınada keńinen qoldanýdy josparlap otyr.