Munyń nesi óner deýińiz múmkin. «Qazirgi qarbalas zamanda tynyshtyqty tyńdap, eshteńege alańdamaı, jaı ǵana óz oıyn estı alatyn adamdar azaıyp barady», deıdi eken mamandar. Sóıtsek, bul baıqaý kúızelisten qutqaryp, medıtasııany dáripteıdi eken. Saıys óte ońaı kóringenimen, toqsan mınýt boıy tapjylmaı otyryp, jeńimpaz atanatyndar tym sırek. Demek, qazirgi zamanda bul da ónerge balanady degen sóz. Endi budan jarty ǵasyr buryn kádimgi óner sahnasynda mynadaı gáp ótkenin esterińizge salamyz:
«Dúnıede oıǵa kelmeıtin jyndylyq júrip jatyr. Birde aǵylshyn gazetterinde áldebir belgisiz pıanıstiń tynyshtyq konserti týraly habarlandyrý shyqty. Shýly jarnama degenine jetip, konsert kúni zal lyq toldy. Tynyshtyq sazgeri roıalǵa otyryp oınaı bastaıdy, biraq ishekterdiń bárin alyp tastaǵandyqtan, birde-bir dybys shyqpaıdy. Zaldaǵy jurt bir-birine ańyraıa qaraıdy. Árqaısysy qasyndaǵy adamnyń ne isteıtinin kútedi, aqyrynda bári ún shyǵarmastan, otyryp qalady. Eki saǵattyq múlgigen tynyshtyqtan soń konsert aıaqtalady. Pıanıst ornynan turyp, bas ıedi. Jurt dúrkireı qol soǵady. Erteńinde tynyshtyq mýzykanty osy jaǵdaıdy teledıdardan áńgimeleı kelip, sóz sońynda: «Men adam balasynyń aqymaqtyǵy qanshalyqty alysqa baratynyn kórgim kelgen edi, ol sheksiz eken», dep moıyndaıdy».
Bul fransýz jazýshysy Andre Morýanyń «Jas jigitke ómir týraly ashyq hat» dep atalatyn kitabynan úzindi. Osydan jarty ǵasyr, odan da burynyraq jazylǵan eńbekti ana tilimizge aýdarǵan Kenjebaı Ahmettiń aýdarmasynan oqyp otyryp, ǵajapqa qaldyq. Anyǵynda adamdar, múmkin kópshilik jarııaǵa shyǵyp jatqan dúnıelerdiń qaısysy óner, qaısysy áýlekilik ekenin ajyratýdan qalyp bara jatqany ótirik emes. Bul bizde ǵana emes, álemdik ahýal ekeni basy ashyq áńgime. Jáne búgin ǵana bastalmaǵan ári barǵan saıyn ýshyǵyp, asyl men jasyqty, ónege men keriketýshilikti aıyrmaýǵa az qaldy. Sana men rýh quldyraǵan jerde shyn ónerdiń quny kók tıyn. Sondyqtan da óner janashyrlary men aqyldy, esti adamdar dástúrli án-kúıdi alǵa tartyp, nasıhattaýmen, tipti sol úshin kúresýmen keledi.
Alysqa barmaı-aq osydan seksen jyl burynǵy qundylyqqa mán berip kórelik. Aqyn Qasym Amanjolov «Aqyn ólimi týraly ańyz» atty ataqty poemasynda ólim men ómir arasynda jany shyrqyraǵan jas jigit – aqyn Abdolla Jumaǵalıev halyq áni «Qarǵam-aýdy» shyrqaǵanyn jetkizedi. Qasym men Abdolla soǵysqa deıin óte jaqyn, syralǵy dos bolǵandyqtan, avtor arystan júrekti joldasynyń bul ándi tirshiliginde qatty jaqsy kórgenin bilip jazǵanyn paıymdaý qıyn emes. Múmkin ol qorshaýda qalǵanda «Qarǵam-aýdy» oryndamaǵan shyǵar, Qasym oıdan qosýy da bek múmkin. Biraq buryn birge júrgen shaqtarynda qysylǵanda, ne qaıǵyrǵanda, álde qýanǵanda dosy halqynyń kókeıinde máńgi tańbalanyp qalǵan osy týyndyny shyrqaıtynyn aqyn jaqsy bilgenine bás tigýge bolady. Halyq kókeıinen óshpeı kele jatqan ánderdiń osyndaı ǵalamaty bar.
Adam jantalasqanda esine eń jaqyn nársesi, asyl dep tapqan qundylyǵy nemese qımas jan túsetini belgili. Halyq áni «Qarǵam-aýdy» tyńdasańyz, janyńyz shýaqqa bólenedi, qııalyńyzdy terbep, júıke tamyryńyzǵa tynyshtyq syılaıdy. Múlgigen tynyshtyqqa engendeı bir demalyp qalasyz. Joǵaryda biz keltirgendeı, qazirgi pendeler múlgigen tynyshtyqtan qashady ǵoı. Shydap otyra almaıdy. Tipti qulaqqa urǵandaı tynyshtyqtan ólerdeı qorqatyndar da bar. Al tynyshtyq konsertin ótkizgen álgi pıanıstiki kópti synaýdan týǵan qareket qana ma? Ol bir-aq jaǵy. Onyń arǵy jaǵynda «kóp aıtsa kóndi, jurt aıtsa boldyǵa» erip kete beretin tobyrdyń aqymaqtyǵyn áıgileý qareketi jatqan joq pa? Eki saǵat tapjylmaı otyrǵandardyń paryqsyzdyǵyn betine basyp tur. Shý-dańǵaza bylaı tursyn, senderdi osylaı da aldaýǵa bolady degen sóz. Munsha tómenge quldyraǵan qulaqtar «Qarǵam-aý» ánin tyńdap lázzat alady deý – aqylǵa syımaıtyn qubylys. Tipti mundaı halyq ánderin nemese halyq kompozıtorlarynyń muralaryn qoıa bastasań, mazasy ketetin beıbaqtardy kórgende amalsyz jaǵamyzdy ustaǵanbyz. Al óz halqynyń ánin tyńdap, tereńine boılaı alǵan kez kelgen aqyl ıesi ózge ulttyń klassıkalyq muralaryna da qulaq qoıary sózsiz emes pe? Sonda bul qalaı ózi? Halyqtyń murasynan ólerdeı seskenetin olardyń sana-sezimin búgingi jeńiltek dúnıeler jaýlap alǵan soń, tynshyǵan tabıǵat tilin tundyrǵan ánderdi jatsynatyn shyǵar, kim bilipti. Ol jaǵy beımálim, alaıda mundaılardyń mazasyn alǵan «Qarǵam-aý» ǵasyrlar boıy jasaı bereri sózsiz.
