О́shpes dańq • 22 Sáýir, 2025

Erligi laıyqty baǵalanbaǵan tankıst

50 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys shyndyǵy áli tolyq zerttelip bitken joq. Basqasyn bylaı qoıǵanda, jasanǵan jaýǵa birlese qaırat kórsetken odaq quramyndaǵy az ult ókilderiniń ot búrkip turǵan maıdan ótindegi erligi eleýsiz qalyp kelgeni kóńilge qaıaý salady. Solardyń biri – Berlınge alǵash tankpen kirgen Aıtmaǵambet Naqypov.

Erligi laıyqty baǵalanbaǵan tankıst

Shyrǵalań tarıhynyń sheti kórinbeıtin sol soǵysqa Qyzylorda oblysynyń ózinen 70 myń azamat attanypty. Olardyń 22-si Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna ıe boldy. «Altyn Juldyz» on segiz jasynda áskerge alynyp, 1-Ýkraın maıdanyndaǵy 3-gvardııalyq tank armııasynyń 24-ekıpajynda zeńbirek kózdeýshi-atýshy bolǵan Aıtmaǵambet Naqypovtyń da keýdesinde jarqyraýy kerek edi. Biraq áskerı qolbasshylardyń ári ıterip, beri jyǵatyn saıasatynyń saldarynan jerlesimizge joǵary nagrada buıyrmapty.

On segiz jasynda maıdanǵa alynyp, áýeli Ashhabadta, ke­ıin Chkalov qa­lasynda qys­qa daıarlyq kýr­­sy­nan ótip, maı­danǵa tan­kıst bolyp kir­gen ol Cher­nı­gov, Bel­kov­sy je­rin azat etip, Smo­lensk, Orel-Kýrsk shaı­­­qas­tarynan ótipti. Harkovti jaýdan tazartyp, Jı­tomır, Proskýrov, Ternopol, Lvov arqyly Batys baǵytyndaǵy shabýyldarǵa qatysady.

Jańaqorǵandyq jaýyngerdiń tank ekıpajy 1945 jyldyń 19 sáýirinde Berlınge kirip, Reıhstagty nysanaǵa alady. Kózi tirisinde aqyn, Jazýshylar odaǵynyń múshesi Adyrbek Sopybekovpen áńgimesinde maıdanger osy bir sát týraly tebirene aıtypty.

Teltov qamalynda jaýdy qyspaqqa alǵan tank armııa­sy besinshi kúni tań aldynda Berlın baǵytyndaǵy jaý tosqaýyl­daryn buzǵan kúıi oq jaýdyra ilgeri tartady. General Shatılov basqaratyn 150-atqyshtar dıvızııasy jaýyngerlerin qorǵaı jyljyp, jolaı qala shetindegi nemis aerodromyn atqylaǵan tankıster 21 sáýirde Berlın qalasynyń ońtústiginen kire bas­taıdy. Biraq sońǵy bekinisine taban tiregen fashıstermen keskilesken urys uzaqqa sozylypty. Jaı jyljyǵan tankter sáýirdiń sońǵy kúni qala ortasyna jetedi. Gúrsildegen jarylys arasynan sańylaý taýyp ilgeri qozǵalǵan Aıtmaǵanbettiń tank ekıpajy tús aýa úlken bir alańnan shyǵa kelipti.

Osy sát «O, Reıhstag kórindi!» depti komandır Mınaev qolymen kók tútin arasynan buldyraı kóringen sur kúmbezdi ǵımaratty nusqap. Komandır buıryǵymen Aıtmaǵambet pen serigi Mınamýtdınov zeńbirekti oqtap, Reıhstagty kózdep atyp jiberedi. Jańaqorǵandyq jaýyn­ger mingen tanktiń Berlınge engen sáti soǵystaǵy beınekadrlardy paıdalana otyryp, 1971 jyly ázirlengen kópserııaly «Bıtva za Berlın» fılmine engiziledi.

Kelesi kúngi shabýylda bulardyń tankisine zeńbirek oǵy tıip, júrgizýshi-mehanık, radıst-pýlemetshi kóz jumypty. Aıtmaǵanbet maıdandas dostaryn órtenip jatqan tank ishinen alyp shyǵa bergende, komandırleri Mınaevtyń da búktetilip qulaı bergenin baıqap qalady. Osy sát dál jandarynda jarylǵan snarıad tolqynynan jyǵylǵan jaýynger esin 8 kúnnen keıin gospıtalda jınapty.

Bular jeńisten keıin de Germanııada qaldyrylǵan áskerı qura­mnyń tobynda bolady. Qıraǵan qalany aralap júrgen sarbaz Reıhstag mańyndaǵy alańda tuǵyrǵa qoıylǵan óz tan­kisin kóripti. Alańǵa jaýapty polkovnık tuǵyrdy aınal­shyq­tap qarap júrgen sarbazdyń Vısla-Oder operasııasynda tereń saıdan ótken tanktiń oń jaq qanaty maıysqanyn, uń­ǵysynda snarıad izderi qalǵanyn aıtqan sózin tekserip, ras­tyǵyna kózi jetedi. Osylaısha, tanktiń Aıtmaǵanbet Naqy­povtyń ekıpajyniki ekeni anyqtalyp, oǵan óz nómiri tańbalanady.

Mıllıondaǵan adam qurban bolǵan soǵys týraly 1965 jyldan keıin ǵana jazyla bastady. Sol tusta jańaqorǵandyq jaýyn­ger A.Naqypov týraly jazylǵan maqala «Ogonıok» jýrnalyna jarııalanypty. Al 1985 jyly Qazaq teledıdary Jańaqorǵan aýdanyna arnaıy kelip, «Qaharly jyldar shejiresi» degen aıdarmen «Qazaqstan Uly Otan soǵysynda» kópserııaly beınefılmniń 38-serııasyna Aıtmaǵanbet Naqypov týraly túsirilim jasaıdy.

Soǵystan keıin elge oralyp, sý sharýashylyǵy salasynda eńbek etken maıdanger jeńistiń 40 jyldyǵynda Máskeý qalasynda uıymdastyrylǵan polk ardagerlerimen kezdesýge barady. Sol sapar polk komsorgi bolǵan qarýlasy kezinde bulardyń ekıpajyndaǵy 4 sarbazǵa Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyn berýge usynys jasalǵanyn aıtypty. Biraq oǵan 1-Belarýs maıdanynyń qolbasshysy Jýkov pen 1-Ýkraın maı­danyn basqarǵan Konev arasyndaǵy dúrdarazdyq sal­qynyn tıgizgen kórinedi.

Batyr ataǵy buıyrmaǵan ardager 1998 jyly dúnıeden ótti. Otty jyldar esteligi syn saǵatta synbaǵan batyrlardyń osyndaı erlikteri arqyly el jadynda jańǵyra bermek.

 

Qyzylorda 

Sońǵy jańalyqtar