– Sıfrlandyrý jaılaǵan aqparattyq dáýirde kitaphanalar qandaı baǵytty kózdegeni durys?
– XXI ǵasyrda kitaphanalar nazar aýdartý, kitap oqý úshin ǵana emes, bilim sapasy, oılaý tereńdigi jáne aqparat kózderine degen senim úshin kúrestiń aldyńǵy shebinde tur. О́ıtkeni qazir aqparattyq shý artyp, derekkózder qunsyzdanyp ketti. Ár adam bir mezgilde avtor, redaktor jáne taratýshy bola alatyn zamanda kitaphana shyndyq súzgisi rólin atqarýǵa tıis. Bul syndarly oılaý men aqparattyq gıgıena mádenıetin nasıhattaýdy talap etedi.
Ekinshi, passıvti rejimnen belsendi ózara árekettesý formatyna kóshý. Kitaphanadaǵy sıfrlandyrylǵan qorlar – alǵashqy qadam qana. Mańyzdysy – oqyrmandardy, ásirese jastardy, osy materıaldarǵa qaıta oralýǵa yntalandyrý. Bul ınteraktıvti formattar arqyly múmkin: sıfrlyq kórmeler, vızýaldy navıgatorlar, oıyn platformalary, podkastar jáne bilim medıajobalary.
Úshinshiden, oqyrmanǵa sıfrlyq bilimniń ortalyǵy adam ekenin túsindirý qajet. Tehnologııalar – qural ǵana, maqsat emes. Kitap, kitaphana árqashan gýmanıstik baǵytqa úndeıdi. Sıfrlyq dáýirde ol urpaqtar arasyndaǵy dıalog, ǵylymı izdenis jáne mádenı ózindik sáıkestiktiń keńistigi bolyp qalýǵa tıis.
– Dástúrli kitaphana men sıfrlyq ıgilikterdiń araqatynasy týraly ne deýge bolady?
– Bular organıkalyq odaq bolýǵa tıis. Oqý zaly VR-arhıvpen qatar ómir súre alady. Kitaphanalyq katalog tizim ǵana emes, vızýaldy jáne ıntellektýaldy karta bolýy kerek. Olardyń qataryna leksııalar, podkastar jáne beınemazmundarmen medıaplatformalar kiriktirilse, quba-qup. Bul jerde tehnologııalar kitaphananyń áleýetin tolyq ashatynyn kórsetýge tıis. Sonda árqashan adam jáne onyń bilimge degen joly aldyńǵy orynǵa shyǵady.
– Munyń bárin halyqaralyq tájirıbelerge súıenip aıtyp otyrsyz ǵoı? Qazir qandaı tájirıbeler qolaıly?
– Men AQSh, Kanada, Fınlıandııa, Estonııa, Qytaı, Fransııa, Ulybrıtanııa kitaphana júıesin zerttedim. Olardyń basty artyqshylyǵy – ıkemdilik jáne kitaphanashylardyń kásibıligine degen senim. Biz beıimdele alatyn tájirıbelerdiń qatarynda:
- sıfrlyq bilim platformalary;
- kópmádenıetti jáne kóptildi katalogter;
- halyqaralyq kitaphana jelileri men ǵylymı habtarǵa qatysý;
- kitaphanashylardy zamanǵa sáıkes oqytý jáne kásibı deńgeıin, áleýmettik mártebesin kóterý tur.
Bular tehnologııalar ǵana emes, mádenı kópirler. Qazaqstan álemdik kitaphana ekojúıesi ıntegrasııalanýǵa tıis.
– Dál qazir kitaphanalardyń mádenı jáne bilim yqpalyn arttyrý úshin qandaı strategııa tıimdi?
– Men «3K» strategııasyn usynamyn, ol kitaphanalardyń jumys negizine aınalýy múmkin. Máselen bylaı:
- Kontent – ulttyq, senimdi, ártúrli, zamanaýı formattardy qamtıtyn (aýdıokitaptar, podkastar, strımder);
- Kooperasııa – ýnıversıtettermen, mekteptermen, ǵylymı ortalyqtarmen jáne medıamen seriktestik;
- Komıýnıtı – kitaphana aınalasynda tiri qaýymdastyq qurý: jas zertteýshiler, avtorlar, stýdentter, oqytýshylar. Sonda joǵaryda sóz etip otyrǵan tájirıbeler júzege asady.
– Almatyda Orta Azııadaǵy eń iri Prezıdenttik kitaphananyń qurylysy bastaldy. Máselen, siz osy jańa nysandy qalaı elesteter edińiz?
– Prezıdenttik kitaphana – jańa mekeme ǵana emes, ulttyń mádenı jáne ıntellektýaldy ortalyǵyna aınalsa, quba-qup. Ol jańa kitaphanalyq qundylyqtardy júzege asyrýymen erekshelenýge tıis. Eń birinshi, ashyqtyq kútemin. Ashyqtyq paıdalanýshylarǵa, seriktestikterge ǵana emes, sondaı-aq tyń ıdeıalarǵa da sondaı kózqaras kerek. Sonymen qatar dáldik, bul – qoǵamnyń aqparattyq ımmýnıtetiniń kepili. Sonda mazmunnyń, formattardyń jáne maǵynalardyń turaqty damýy ózinen ózi júzege asady.
Eger aqparaty arzan, al shyndyǵy sırek kezdesetin zamanda ómir súrip jatqanymyzdy eskersek, basty mindet – bilimge degen senimdi qaıtarý. Prezıdenttik kitaphana dál osy senimniń tirek núktesine aınala alady. Ol tekserilgen kontent usynyp qana qoımaı, taldaý mádenıetin, sanaly oqý daǵdysyn damytyp, irgeli oryn retinde qalyptasatyn úlken múmkindik der edim.
– Al bolashaqtyń kitaphanasy she?
– Ol da osyndaı – ulttyń mádenı kodyn sıfrly túrde sharlaýǵa múmkindik beretin zııatkerlik torap ortalyǵy.
Áńgimelesken –
Jánibek ÁLIMAN,
«Egemen Qazaqstan»
