Qasymhan Aldabergenov ásker qataryna 1943 jyly 10 qańtarda alynady. 17 jastaǵy bozbala oqý-jattyǵý daıarlyǵynda alǵyrlyǵymen kózge túsip, bir aıdan soń jańa qurylǵan áýe desanty gvardııasyna qabyldanady. 105-gvardııa dıvızııasynyń quramynda Býdapesht mańyndaǵy Balaton kólinde jaý bekinisin buzyp, Majarstan, Aýstrııa, Chehoslovakııany jaýdan azat etedi.
«Býdapeshttiń qasyndaǵy Boloton kóliniń mańynda nemistiń tank dıvızııasy qorǵanysta turdy. Bizdiń áýe desantshylaryn soǵan aparyp saldy. Sol qorǵanysty buzdyq. Bizdiń 105-dıvızııanyń qatary sırep qalǵan soń, 100-dıvızııanyń quramyna ákelip qosty. Odan Chehoslovakııaǵa kirdik. Jaýdyń negizgi kúshi sheginip ketken, biraq keıbir poselkide qalyp qoıǵan jaý bekinisi kóp. Bizdiń vzod osyndaı eldi mekenderdiń birazyn tazartty. Birde Chehoslovakııanyń ormanǵa suǵynyp jatqan bir eldi mekenine kirdik. Túgel súzip shyqtyq, qybyrlaǵan tiri jan joq. Poselkiden shyǵa bergenimizde aldymyzdan oq borady. Abyroı bolǵanda, jol shetindegi saıǵa qulap úlgerdik. Tereń saı bolmaǵanda qyrylyp qalatyn edik. Sálden soń «Prekratıt ogon! Svoı!» degen aıqaı shyqty. Sóıtsek, ózimizdiń jaýyngerler eken. Soǵysta mundaı jaǵdaılar da bolady. Qashqan jaýdyń taban-tiresip shaıqasýǵa shamasy joq. Bizdiń desanttyq vzvod kóbine túnde jaýdyń jelkesinen túsip tutqıyldan shabýyldap otyrdyq. Aýstrııany azat etý kezinde de bir ajaldan aman qaldyq. Bizdiń rota Al taýynyń etegine aıaldap, sol jerge túneıtin boldy. Okop qazyp aldyq. Qaljyrap ábden sharshaǵanbyz, birden uıqyǵa kettik. Tań aldynda tarsyldaǵan oqtyń úninen oıandyq. Jaý samoleti qaıta-qaıta shúıligip kelip oq jaýdyryp ótedi. Keshe túni okop qazbaı qulaı ketken qarýlastarymyzdyń kóbi sol jerde qyrylyp qaldy», deıdi maıdanger.
Majarstan, Aýstrııany uryspen kókteı ótken desantshylar rotasy jeńisti Chehoslovakııada qarsy alady.
«Osynda 9 mamyr kúni tańerteńgilik soǵystyń jeńispen aıaqtalǵanyn, nemis fashısteriniń tize búkkenin estidik. Bórkimizdi de, oǵymyzdy da aspanǵa attyq. Biraq biz úshin soǵys oty áli sóngen joq eken. Jaýdyń qalǵan qarýly kúshteri bizdi ilgeri jyljytpaı, mamyrdyń ortasyna deıin soǵys ashyp otyrdy. Sóıtsek, nemister bizge emes, ar jaǵynan tyqsyryp kele jatqan Amerıkanyń tolyq mehanıkalandyrylǵan áskerine berilip ketpek bolypty. Biz Amerıka soldattarymen betpe-bet túıistik. Qushaqtastyq, qol alystyq, soldat flıagasynan dám tatystyq», deıdi soǵystyń sońǵy soldaty.
Maıdanger soǵys aıaqtalǵan soń, bes jyldaı ásker qatarynda bolady. Elge 50-jyldary ǵana oralady. Shańyraq kóterip, urpaq súıedi. Biraz jyl ustazdyq etedi. Alǵash matematıka páninen sabaq beredi. Keıin Qostanaıdaǵy pedagogıkalyq ýchılısheni támamdap, Oral pedagogıkalyq ınstıtýtynyń matematıka fakýltetine syrttaı oqýǵa túsedi.
Qara dombyrasyn janyna serik etken Qasymhan qarııa beıbit zamanda óńirde aıtys, jyraýlyq ónerdiń jandanýyna súbeli úles qosty. Omar Shıpın, Nurhan Ahmetbekov tárizdi úlken aqyndardyń aýzynan halyq jyrlaryn úırendi. Oblys jáne respýblıka kóleminde ótken jyr baıqaýlary men aıtystarǵa qatysty. 1959–1979 jyldar aralyǵynda alty ret aıtysqa qatysyp, tórteýinde top jaryp shyqty. О́ńir, ómir tynysyn, eldiń, eńbek adamdarynyń jasampaz isterin jyrǵa qosqan aqynnyń bul aıtystary 2010 jyly jaryq kórgen «Dýmandy dáýren» jınaǵyna endi.
«1980 jyly respýblıkalyq aqyndar aıtysy boldy. Torǵaı oblysy men Qostanaı oblysy aıtysty. Sol aıtysta da birinshi oryn aldym. Ol aıtys keıin «Jyr shashý» degen jınaqqa endi. 1983 jyly Ábdilda Tájibaevtyń shaqyrtýymen Almatyǵa baryp, teledıdardan uly Abaıdyń «Masǵut» poemasyn jyrladym. Kelesi jyly Sapabek Ásipov taǵy shaqyrtyp aldy. Ol joly «Eskendir» poemasyn jyrlap berdim. Ol altyn qorda saqtalyp qalǵan bolý kerek», deıdi Qasymhan ata.
Aqyndyq ónerimen kópke tanylǵan Qasymhan ustaz sol kezdegi «Qostanaı tańynyń» bas redaktory Baqytjan Jangısınniń shaqyrtýymen oblystyq gazetke jumysqa kiredi. Kóp jyl oblystyń birneshe aýdanynda tilshi boldy. Jýrnalıstik qyzmet atqara júrip, birneshe óleńder toptamasyn shyǵardy, tanym-taǵylymy mol estelikter jınaǵy jaryq kórdi.
Ǵasyrmen ıyq teńestirip otyrǵan aqsaqal kúni búginge deıin elde, álemde bolyp jatqan ózgeristerdi qalt jibermeı qadaǵalap, ár nárseden habar alyp otyrady. Jyl saıyn bir zaýyt salynyp jatqan Qostanaıdyń jetistigine qýanady. Elimizdiń beıbit turmysyna shúkirshilik etedi. Ár nársege de júz jastyń bıiginen qarap, baıypty baǵa berip otyrady.
«Maıdanda bir okopta jatyp bir otan úshin janyn pıda etken jaýyngerlerdiń urpaqtary búginde birin-biri qyryp jatqanyna júregim aýyrady. Sonda biz ne úshin soǵystyq, kim úshin shaıqastyq degen suraq mazalaıdy. Eldiń jaýy alaýyzdyq ekenin eshqashan esten shyǵarmańdar. Tarıhta talaı myqty memleketterdiń túbine osy alaýyzdyq jetken. Sondyqtan aǵaıyn tatý bolsyn, eń áýeli eldiń birligin, halyqtyń tatýlyǵyn kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilý kerek», deıdi batagóı qarııa.
Qarııanyń áli de jady sergek, qımyly shıraq. Súıegi asyl maıdanger búginde taıaq ustap qalsa da, bireýdiń demeýimen otyryp-turǵandy unatpaıdy. «Tiri adamnyń ózi turyp, ózi júrgeni durys», deıdi qart desantshy mundaıda.
Qostanaı oblysy
