Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, qazir magıstratýrada 39 172, doktorantýrada 7 633 adam bilim alyp jatyr. Al olardyń qataryna qosyla almaı júrgender qanshama. Sebep – bireý: aǵylshyn tili deńgeıinen asa almaý.
Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Raqymjan Turysbek bul talapty qaıta qaraý kerek dep esepteıdi:
«Aǵylshyn tilin bilý – zaman talaby. Alaıda izdenis izinde júrgen keı jastardyń aıaǵyna tusaý bolyp otyrǵany da jasyryn emes. Kóz aldymyzda tórt jyl boıy júıeli eńbek etip, zertteý jumysynyń taqyrybyna tereń boılap, respýblıkalyq tipti halyqaralyq jınaqtarǵa maqalasyn joldaǵan stýdent aǵylshyn tilin jetik meńgermeýi sebebinen oqýynyń kelesi belesine shyǵa almaı jatady. Buryn magıstratýraǵa qabyldaıtyn kezde oqytýshylar bilim alýshymen sóılesip, tanym kókjıegin túsinip, bilim deńgeıin baǵamdaı qoıatyn. Kózinde oty, kókireginde bilimi bar jas birden ańǵarylady. Bul júıede tanystyq-tamyrlastyq aragidik kezdeskenimen, munyń da jaqsy tustary kóp-tuǵyn. Qazir magıstratýra men doktorantýranyń partasynda óz salasynan mardymdy eshteńe bilmese de, aǵylshynsha saırap turatyn balalar otyratyn boldy», deıdi ǵalym.
Osy jaǵdaıdy bastan ótkerip júrgen Jalǵas esimdi jas ádebıetshi úsh jyldan beri magıstratýraǵa túse almaı júr.
«Testileý ballyn óz salamnan joǵary deńgeıde alyp júrsem de, aǵylshyn tilinen shektik mejeden asý muń bolyp tur. Sóıtip men de kóp qatarlastarym sekildi til úıretetin kýrsqa jazyldym. Qosymsha jumys isteýge týra keldi. О́ıtkeni kýrstardyń baǵasy arzan emes», deıdi ol.
Iá, aǵylshyn tilin úıretetin mamandardyń tasy órge domalap tur. Máselen, Edustream oqytý ortalyǵy magıstratýraǵa daıyndaımyz dep resmı paraqshasyna jarnama ornalastyrǵan. Aıtýynsha, úırenem degen adamdy A2 deńgeıinen V1 deńgeıine jetkizip beredi. Búkil oqytý kýrsy 75 akademııalyq saǵattan turady. Aqshaǵa aınaldyrsaq bul – 120 000 teńge.
Ashat Aımaǵambetovtiń pikirinshe, tehnologııa damyǵan zamanda ǵalymdar maqalasyn JI kómegimen-aq sapaly aýdaryp, shet el ǵalymdarymen ıyq tirestire alady.
«Bul jaǵdaıda IELTS-tiń 5.0 ne 6.5 bally máseleni sheshpeıdi. Eń qıyny – qazaq ádebıeti, etnografııa sııaqty salalarǵa túspek bolǵan jastardyń joly osy talappen bógelip tur», deıdi depýtat. Onyń aıtýynsha, oqytý tili qazaq ne orys tilinde júrgiziletin baǵdarlamalarda aǵylshyn tilinen emtıhandy túsý kezinde emes, oqý sońynda tapsyrý qarastyrylýy kerek. Sonda ǵana naqty nátıje kórinedi. Sonymen qatar, Scopus talaptary, zertteý usynysy (research proposal), saralanǵan talaptar sııaqty bastamalar da kún tártibine shyǵýy tıis.
Alaıda depýtattyń bul pikirine kelise qoımaıtyn jandar da bar. Máselen, bıotehnologııa salasynyń magıstranty Aıbar Tóleýbaı «shegirtkeden qoryqsań, egin ekpe» degen ustanymdy alǵa tartady:
«Aǵylshyndy bilmeımin eken dep qol qýsyryp otyra bermeý kerek. Báribir aldan shyǵady. IELTS tapsyrý maǵan da ońaı jumys bolǵan joq. Biraq qazir aǵylshyn tiliniń arqasynda sheteldik ǵalymdarmen terezemiz teń jumys isteı alamyn. Kóptegen materıal tek aǵylshyn tilinde. Eger ony túsinbeseń, ǵylymnan shettep qalasyń. Buǵan qosa, óz zertteýińdi jetkilikti deńgeıde álemge usyna almaısyń».
Iá, qoǵamnyń endigi oıy ekiudaı. Biri aǵylshyndy múmkindik dep túsinse, biri áýreshilik dep sanaıdy. «Ǵylym da, óner de, mal da – orysta tur» dep Abaı aıtpaqshy, dúnıeniń kilti – aǵylshyn dep biletin jandar kóp. Alaıda oǵan jumsaǵan ýaqytty ǵalymdar zertteý nysanyna arnasa budan da úlken nátıjege qol jetkizer edik degen taraptyń da pikiri ýájdi. Ne de bolsa ǵylymdy turaltpaı, alǵa jyljytatyn jan-jaqty saralanǵan, ıkemdi ereje kerek-aq.
