Foto: REUTERS
Jańa tolqyn ba, álde eski tásil me?
Mundaı kezeńde munaı óndirýdi ulǵaıtý – bul qarapaıym jospardy oryndaýdan góri, naqty málimdeme ispetti. OPEK+ uıymy naryqty baqylaýda ustaý úshin barlyq tetikterdi qoldanýǵa daıyn ekenin ashyq ańǵartady. Álem baǵanyń tómendeýin qup kórip jatqanda, kartel múlde basqa maqsattardy kózdeıdi: baǵany qulatpaı-aq, joǵalǵan naryq úlesin qaıtarý jáne energetıkaǵa degen ósip kele jatqan suranys aıasynda óz pozısııasyn kúsheıtý. Endi esep-qısaptan góri geosaıası esepteýler mańyzdyraq.
Syrtqy qysymdy elemeý ańǵaldyq bolar edi. Aq úı óz azamattary úshin benzın baǵasyna alańdap, naryqta kóbirek munaı bolýyn qalaıdy. Bul – aısbergtiń tek tóbesi ǵana. OPEK+ uıymynan tys, munaı óndirisin táýelsiz arttyryp jatqan oıynshylar da bar – AQSh-tyń taqtatas alpaýyttarynan bastap, Gaıana men Latyn Amerıkasyndaǵy jańa memleketterge deıin. Olardyń ár barreli – karteldiń yqpalyna tóngen naqty qaýip. Mundaı jaǵdaıda OPEK+ uıymynyń jaýaby – jaı ǵana reaksııa emes, aldyn ala jasalǵan strategııalyq qadam.
Kvotalar – shynaıy sebep pe, álde syltaý ma?
Irak pen Qazaqstan syndy elderge kvotadan artyq óndirgeni úshin tártiptik shara qoldaný týraly sózder aıtylyp jatyr. Alaıda shyndyqqa týra qarasaq, bul elderdiń úlesi jalpy óndiris kóleminde mardymsyz ǵana. Olardyń artyq óndirisi jahandyq naryqty shaıqaı almaıdy. Demek, mundaı «buzýshylyqtar» uıymǵa ıkemdi áreket etýge múmkindik beretin formaldy sebep qana bolýy múmkin. Bul tártip týraly emes, strategııalyq múddeler týraly.
О́ndirýdi arttyrý sheshimi – OPEK+ ishki birligin synaqtan ótkizý. Saýd Arabııasy, Reseı jáne BAÁ syndy iri oıynshylar tabysty arttyrý men naryqty básekelesterge berip qoımaý arasynda tepe-teńdik saqtaýǵa tyrysýda. Bul sheshim – uıymnyń birligin, qajet jaǵdaıda ortaq áreketke kelýge qabiletti ekenin kórsetedi. Negizgi maqsat – naqty kvotalardy ustaný emes, jahandyq naryqta óz erejesin qalyptastyrý.
Taktıkalyq júris
OPEK+ – úlken geosaıası oıyndaǵy negizgi oıynshy, jáne onyń stavkasy joǵary. Munaı óndirý kólemin arttyrý – jekelegen elderge eskertý emes, jahandyq energetıkalyq aǵyndardy basqarý úshin eseptelgen qadam. Bul kóp qyrly shahmat partııasynda usaq oıynshylardyń áreketi tek úlken strategııanyń bir bóligi ǵana. Karteldiń tabysy – barlyǵyna birdeı kvota oryndatýynda emes, qarsylastardyń kelesi qadamdaryn aldyn ala boljaýda jáne solardyń aldyn oraýda. Jańa energetıkalyq dáýirde ómirsheńdik pen ústemdiktiń basty sharty – ıkemdilik pen der kezinde sheshim qabyldaı bilý.
