Astana sammıtiniń rámizdik salmaǵy bar, óıtkeni Ortalyq Azııanyń bes memleket atalǵan aımaqta ózge eldiń basshysymen birinshi ret sammıt ótkizdi. Dúısenbi kúni Sı Szınpındi Astana áýejaıynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen basqa da joǵary laýazymdy tulǵalar qarsy aldy. Sı Szınpın 16–18 maýsym aralyǵynda Astanada boldy. Qasym-Jomart Toqaevpen ózara tıimdi yntymaqtastyq, halyqaralyq jáne aımaqtyq máseleler boıynsha pikir almasty.
QHR Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Lın Szıan jýrnalısterge arnalǵan brıfıngte «Qytaı-Ortalyq Azııa mehanızmin qurý Qytaı men Ortalyq Azııanyń bes eliniń biraýyzdan qabyldanǵan sheshimi boldy, bul aımaqtyń turaqtylyqty saqtaýǵa jáne joǵary sapaly damýǵa umtylýǵa degen ortaq umtylysyna sáıkes keledi», dedi.
Jalpy, 2023 jyldyń mamyrynda Qytaı-Ortalyq Azııa sammıtin alǵash ret rásimdegen kezden bastap Qytaıdyń Ortalyq Azııa elderimen qarym-qatynasy jańa dáýirge aıaq basty. Al osy sammıt Qytaı men aımaq elderimen ózara senim negizin odan ári nyǵaıta túsken sekildi.
Sı Szınpın Ortalyq Azııamen baılanysty nyǵaıtpaq
QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Ortalyq Azııa elderimen baılanysty arttyrý týraly kelisimge qol qoıdy. О́ıtkeni Beıjiń resýrstarǵa baı aımaqpen saýda, energetıka jáne ınfraqurylym salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge umtylady.
Atap aıtsaq, Sı Szınpın Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan basshylarymen «Turaqty tatý kórshilik jáne dostyq yntymaqtastyq týraly» shartqa qol qoıǵan. Osy aptada Astanada ótken sammıt G7 kóshbasshylarynyń kezdesýlerimen tuspa-tus keldi.
«Qazir álem bir ǵasyrda kórmegen ózgeristerdi bastan ótkerip, jańa týrbýlenttilik pen transformasııa kezeńine qadam basyp jatyr», dedi Sı Szınpın sammıtte sóılegen sózinde.
Sondaı-aq «Saýda men tarıftik qaqtyǵystarda jeńimpaz bolmaıdy, al birjaqtylyq, proteksıonızm jáne gegemonızm basqalarǵa da, ózine de zııan tıgizýi múmkin», dedi ol Beıjińge tarıfterdi kúsheıtýge kirisken AQSh-ty meńzep. Osy turǵyda, ıaǵnı halyqaralyq ádilettilikti saqtaý, gegemonızm men bılik saıasatyna qarsy turý úshin QHR Ortalyq Azııa elderimen jumys isteýge daıyn ekenin jetkizdi Sı Szınpın.
Ol sondaı-aq osy jyly Ortalyq Azııa elderine olardyń ómir súrý jáne damý jobalaryn qoldaýǵa 1,5 mlrd ıýan (208,86 mln dollar) granttyq kómek kórsetýge ýáde berdi, saýda, mıneraldar jáne aýyl sharýashylyǵyn qosa alǵanda, salalarda yntymaqtastyqty arttyrýǵa shaqyrdy.
Qytaıdyń Ortalyq Azııanyń bes elimen eki jaqty saýdasy osy jyldyń alǵashqy bes aıynda rekordtyq kórsetkishke jetip, 286,42 mlrd ıýandy qurady. Qytaı úshin tabıǵı gazdyń negizgi jetkizýshisi Túrikmenstan Qytaımen saýda balansynda oń nátıje kórsetken Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz memleket.
Aımaq basshylarymen jeke ekijaqty kezdesýlerinde Sı Szınpın tabıǵı gaz, paıdaly qazbalar, halyqaralyq temirjol jáne quqyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge shaqyrdy.
Yqpaldastyq deńgeıin kóterýdiń taǵy bir qadamy
Astanada ótken sammıtte QHR Tóraǵasy qazaqstandyq áriptesi Qasym-Jomart Toqaevpen jan-jaqty strategııalyq seriktestikti tereńdetýge baǵyttalǵan joǵary deńgeıdegi kelissózder júrgizdi.
«Ortalyq Azııa – Qytaı» sammıtiniń alǵashqysy 2023 jyly mamyrda Qytaıdyń Sıan qalasynda ótken edi. Araǵa eki jyl salyp Qazaqstan astanasynda uıymdastyryldy. Negizi Qytaı óziniń C5+1 formatynyń nusqasyn 2020 jyly iske qosqan edi, alaıda jıyndar Covid-19 pandemııasyna baılanysty kesheýildep qaldy. Alǵashqy sammıt nátıjesinde 15 tarmaqtan turatyn Qytaı-Ortalyq Azııa Sıan deklarasııasy «Qytaı men Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy berik jáne ósip kele jatqan baılanystardyń kórinisin» qurady. 2023 jyly sol kezdegi AQSh Prezıdenti Djo Baıden Ortalyq Azııa – AQSh elderiniń alǵashqy kezdesýin ótkizdi.
Al Ortalyq Azııanyń ózinde alǵash ret Astanada ótken «Ortalyq Azııa-Qytaı» sammıti qarym-qatynastardy joǵary deńgeıde kóterýdiń taǵy bir múmkindigi boldy.
