Sýretti túsirgen – Mádı ǴUBAIDÝLLIN
Jospardyń birinshi baǵytynda ekologııalyq oılaý, minez-qulyq, onyń ishinde ekologııalyq jaýapty minez-qulyqty yntalandyrý, kótermeleý sharalary qamtylǵan. Ekologııalyq quqyq buzýshylyqty tirkeýge arnalǵan kameralar sanyn kóbeıtý maqsatynda 2025 jyly jergilikti bıýdjet esebinen 300 beınebaqylaý kamerasyn satyp alýǵa 571 mln teńge qarjy bólingen. Aıta keteıik, byltyr 100 beınebaqylaý kamerasy satyp alynyp, Oral qalasyna ornatylǵan edi. Beınebaqylaý júıesi oblystyq polısııa departamentiniń jedel basqarý ortalyǵyna qosylǵan.
О́ńirde jasyl jelek otyrǵyzý, olarǵa kútim jasaý jumysy da basty nazarda. 2025 jyly oblystyń eldi mekenderinde 238,2 myń túp aǵash egý josparlanǵan edi. Osy kóktemde 150,9 myń aǵash otyrǵyzyldy. Qalǵan 87,3 myń kóshet aldaǵy kúz aılarynda egiledi. 2024 jyly 116,9 myń dana aǵash egilgen edi. Bul kók jelek byltyrǵydan eki ese kóp egiledi degen sóz.
Árıne, egilgen kóshettiń tamyr tartyp, jersinip ketýine júıeli kútim, jetkilikti sý kerek. Qazir óńirde sý únemdeıtin tehnologııa jappaı engizilip jatyr. Sonyń nátıjesinde bıyl sý únemdeý tehnologııalary arqyly sýarylatyn alqap kólemin 13 700 gektarǵa jetkizý josparlanǵan.
Tazalyq saqtaýdyń bir joly, ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrýdyń eń basty qaǵıdasy – qaldyqty óńdeý, qoqysty suryptaý, qaldyqsyz tehnologııaǵa jetý. Bul eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin saqtaýǵa tıis, túsinýi qajet qaǵıda. Qazir Oral qalasy aýmaǵynda, halyq kóp jınalatyn oryndarda qaıtalama shıkizat qabyldaýdy uıymdastyrý jónindegi 3 zamanaýı qabyldaý pýnkti ashyldy.
Ekologııalyq tazalyq saqtaý qalaǵa da, dalaǵa da ortaq másele. Qorshaǵan ortanyń tazalyǵy qolaıly jaǵdaı qalyptastyrady. Osy maqsatta uıymdastyrylǵan oblystyq «Úlgili aýyl» baıqaýynda Tasqala aýdanynyń Mereı aýyly jeńimpaz atanǵan edi. Bul aýyldyń úzdik jetistikteri respýblıkalyq baıqaýǵa joldandy.
Jospardyń ekinshi baǵyty – óskeleń urpaqqa ekologııalyq bilim berý máselesi. Bul tárbıe balabaqsha men mektepten bastalýy kerek. Qazir óńirde «Mekenim – jasyl elim», «Taza tabıǵat», «Biz ekologııaǵa jaýaptymyz», «Meniń aýlam – meniń baǵym» atty baıqaýlar men aksııalar júzege asyrylyp jatyr. Bul sharalarǵa oqýshylar belsene qatysady. 2022–2023 oqý jylynan bastap barlyq mektepte «Jahandyq quzyretter» kýrsy qolǵa alynǵan bolatyn. 5-11 synyptar aralyǵyndaǵy 10104 oqýshy «Ekologııalyq mádenıet» sabaǵyn oqyp júr. Bıyl osyndaı ekologııalyq saǵattarǵa 52 myńnan astam oqýshy qatysty.
Ekologııalyq mádenıetti damytý josparynyń úshinshi baǵyty – aǵartý jumystaryn barynsha júrgizip, atqarylǵan is-sharalardy jalpyǵa jarııalap otyrý. О́ńirde ótken ekologııalyq aksııalar týraly oblystyq baspasóz betinde 131 maqala, jergilikti telearnalarda 72 sıýjet, áleýmettik jelilerde 6000-nan astam jazba, ınternet resýrstarda 160 materıal jarııalanǵan eken. Ekologııa taqyrybyna 75 beınerolık daıyndalyp, LED-ekrandarda 24/7 rejiminde kórsetilip jatyr. Oblys kóleminde 35 bılbord ornatylǵan.
Qaı istiń de kórigin qyzdyryp, jan bitirip jiberetin – jastar. Oblys aýmaǵynda ótip jatqan «Biz taza el úshin», «Jasyl aımaq», «Taza ólke», «Kıeli meken», «О́negeli urpaq», «Móldir bulaq» sekildi ekologııalyq aksııalarǵa osy kezge deıin 7500-den astam belsendi jastar qatysty. Ekolog kúni aıasynda oblystyń eldi mekenderin abattandyrý boıynsha ótkizilgen aksııaǵa 4 myńnan astam turǵyn qatysyp, 120,6 tonna qoqys jınaldy. Merekelik is-sharalar, konsertter, ekovolonterler men qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi memlekettik organdardyń ókilderin marapattaý uıymdastyryldy. Aldaǵy ýaqytta «Taza jaǵalaý», «Taza orman» ekologııalyq aksııalary jalǵasady.
2024 jyly oblys ortalyǵy men aýdandardaǵy abattandyrý jumysyna respýblıkalyq, jergilikti bıýdjetten 3,8 mlrd teńge bólinip, 28 joba iske asqan edi. Bıyl osyndaı 37 joba qolǵa alynyp, ony júzege asyrýǵa 2,6 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Sonyń ishinde qalaǵa biryńǵaı kelbet berýge baǵyttalǵan kóppáterli turǵyn úılerdiń syrtqy qabyrǵalaryn, shatyrlaryn rekonstrýksııalaý, aýlalar men tynymbaqtardy abattandyrý, aryqtar salý, qatty turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan alańdardy qorshaý jumystary da bar.
Jalpy, aksııa aıasynda sanıtarlyq tazalaý, abattandyrý naýqany 29 naýryzdan bastaldy. Oǵan óńirde 91 myńnan astam turǵyn, 4 myńnan astam mekeme-kásiporyn qatysyp, 134 myńnan astam ártúrli aǵash kósheti otyrǵyzyldy. Osy kezge deıin 26 myń tonnadan astam qoqys shyǵaryldy.
Batys Qazaqstan oblysy
