Dástúrli sharanyń basty taqyryby retinde organıkalyq jáne kómirtekti eginshilikti damytý máselesi tańdalyp, turaqty aýyl sharýashylyǵyn qalyptastyrý jáne 2060 jylǵa deıin kómirtek beıtaraptyǵyna qol jetkizý joldary qaraldy. Jıynda degradasııaǵa ushyraǵan jerlerdi qalpyna keltirý, ekologııalyq agrotehnologııalardy engizý, ǵylymı ádister men sıfrlyq sheshimder tanystyryldy.
Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev, ǵalymdar jáne fermerler ınnovasııalyq tásildermen tanysyp, agrosalany klımattyq ózgeristerge beıimdeý jáne fermerlerdi «jasyl» bastamalarǵa yntalandyrý máselelerin talqylady. Sharada BUUDB, FAO ókilderi jáne Kanadadaǵy Alberta ýnıversıtetiniń professory onlaın qatysyp, pikir bildirdi.
«Qazaqstanda kómirtekti sekvestrasııalaýdyń áleýeti zor. Qazirgi tańda 90 mln gektar aýyl sharýashylyǵy jeriniń túrli dárejede tozǵany anyqtalyp otyr, onyń ishinde 29 mln gektary qunarlylyǵyn joǵaltqan. Jerdiń 62–63%-ynda qarashirik deńgeıi óte tómen. Eger topyraqty durys basqarsaq, ol kómirtekti joǵaltpaı, kerisinshe, jınaqtaı alady. Osyǵan baılanysty biz kómirtek polıgondaryn qurý, kómirtek qorlarynyń sıfrlyq kadastryn júrgizý, geoaqparattyq júıeler men jasandy ıntellektti paıdalaný jáne kómirtek birlikterin verıfıkasııalaý mehanızmderin qamtıtyn ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamany bastadyq. Bul – agroónerkásip kesheniniń turaqty damýy úshin qajet júıeli qadam», – dedi ǵylymı semınarda sóz bastaǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev.
О́z sózinde Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev óńirde agrosaıasat ǵylym men tehnologııaǵa negizdelip jatqanyn atap ótti.
«Aýyl sharýashylyǵy – oblys damýynyń basty basymdyqtarynyń biri. 2024 jyly salanyń jalpy ónim kólemi 679,2 mlrd teńgege jetti. Biz et, órik jáne qus sharýashylyǵy boıynsha el kóleminde kósh bastap turmyz. AО́K eksporty 39%-ǵa artty. Sonymen qatar, sút-taýarly fermalar, óńdeý kásiporyndary men jylyjaı keshenderin damytý jobalary júzege asyrylýda. Alǵashqy kezeńde 2 400 km sýarý jelileri qalpyna keltiriledi. “Aýyl amanaty” baǵdarlamasy aıasynda 1 360-tan astam bastama qoldaý tapty, aýyl turǵyndarynyń tabysy 22,7%-ǵa ósti. Biraq eń bastysy – jerge uqypty qaraýǵa, ǵylym men sıfrlandyrýǵa negizdelgen turaqty sheshimderdi engizý», – dedi óńir basshysy.
Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanov ta karbondyq ádisterdiń tıimdiligin ataı kele:
«Jer tek ónim berip qana qoımaı, kómirtek jobalary arqyly qosymsha tabys kózine aınala alady. Bizdiń mindetimiz – agrarshylardy osyndaı tájirıbelerge kóshýge yntalandyrý jáne bul úderisterdi barynsha ashyq ári ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi etý», – degen pikirin bildirdi.
Plenarlyq otyrysta aýyl sharýashylyǵyndaǵy kómirtek izin azaıtý, kómirtek polıgondaryn qurý, topyraqtaǵy kómirtek qorlaryn sıfrlyq tirkeý, fermerlerdi ekologııalyq tájirıbege yntalandyrý jáne Qazaqstannyń jahandyq kómirtek ofsetteri naryǵyna qatysýy sııaqty naqty is-sharalar talqylandy.
Kezdesý qorytyndysynda ǵylym, bıznes jáne memlekettik qurylymdar arasyndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtýge baǵyttalǵan turaqty eginshilikti damytý boıynsha naqty usynystardy qamtıtyn rezolıýsııa qabyldandy.
QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetinshe, Qazaqstan jyl saıyn 535 mln tonna kómirqyshqyl gazyn sekvestrasııalaý áleýetine ıe. Eger «jasyl» agropraktıkalar tıimdi engizilse, 2050 jylǵa qaraı kómirtek ofsetteri saýdasynan jyldyq tabys 25 mlrd AQSh dollaryna jetýi múmkin.
Almaty oblysy.
