Qarqynyń qalaı, Kendirli?

Kaspıı teńizi týraly oılanǵan árbir otandasymyz ony kelip bir kórýge ańsar, juparyn jutyp jaǵalaýynda demalsam ǵoı degen arman bárinde baryna kúmán joq. Teńiz túbine súńgigendeı osy oılar kóp aýzynda júrgen Kendirli jobasyna kelip tireleri sózsiz. Rasynda, Kendirli týrıstik aımaǵyn damytý úshin qazir qandaı jumystar qolǵa alynǵan? Jýyq arada jáne keleshekte nendeı josparlar kózdelip otyr? Osy turǵyda Mańǵystaý oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Gúljan BAIJAÝYNOVANY sózge tartqan edik. – Gúljan Mańǵystaýqyzy, jaǵalaý syzyǵy boıynsha eli­mizdiń teńizdegi úlesi ózge kór­shilerge qaraǵanda basym­dyqqa ıe. Osynsha aý­maq­tan týrızm úshin Kendirli tusynyń tańdalýy tegin emes. Kendirliniń jaǵalaý orny men ózindik erek­sheligine toqtalyp ótseńiz. – mdi damytý úshin kez kelgen jer alyna salmaıtyny belgili, Kendirli osy turǵydaǵy talaptarǵa saı kelip tur. Úkimettiń 2014 jylǵy 19 mamyrdaǵy №508 qaýlysymen bekitilgen, Qazaq­stan Respýblıkasynda týrıstik salany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyna sáıkes respýblıkada Astana, Al­maty, Shyǵys Qazaqstan, Ońtús­tik Qazaqstan jáne Batys Qa­zaq­stan týrıstik klasterleri qu­rylǵan bolatyn. Sońǵy klas­terge qaraıtyn Mańǵystaý ob­lysy halyqaralyq deńgeıde tý­rıs­tik usynysty damytý úshin úzdik tabıǵı jáne mádenı qyzy­ǵý­shylyqtarǵa ıe. Elimizdiń jáne shetel tutynýshylarynyń su­ranymdaryn taldaı kele, teńiz jaǵajaıy týrızmine, teńiz boıynsha krýızge, Mańǵystaý óńiri boıynsha týrlarǵa jáne Aqtaý qalasynyń turaqty damýyna baılanysty bıznes týrızmine qyzyǵýshylyq baıqaldy. Demek, Qazaq shyǵanaǵynda halyqaralyq deńgeıde básekege qabiletti jaǵajaı baǵytyn qurý týrızm sala­synyń basym baǵyttarynyń biri boldy. Kaspıı teńizi aý­ma­ǵynda demalys aımaǵyn ashýdyń qolaıly jaǵdaıynyń biri teńiz tóńireginde básekelesterdiń joq­tyǵy. Básekelestik bolǵan jaq­sy, odan qashpaımyz, áıtse de Kaspıı aýmaǵynda balamasy joq biregeı bolǵanǵa ne jetsin! Osy oraıda teńiz jaǵasynda «jaǵajaı týrızmin» tabysty damytý úshin Kendirli shyǵanaǵy qolaıly dep tanyldy. Sebep – onyń óndiristen jáne basqa da lastaný kózderinen alys ornalasýy, teńizdiń bas­qa jerlerine qaraǵanda sý «ja­byq» qoınaý nátıjesinde 5 gradýsqa jyly bolýy jáne adam aıaǵy taptamaǵan sulý ta­bıǵı jaǵajaıynyń bolýy bolsa, ekinshiden sý lastanýynyń joq­tyǵyna baılanysty halyq­ara­lyq mańyzdaǵy 12 metrge jete­tin sýdyń móldirligi jáne 12 paıyz tuzdyq quramdylyǵy bir­teńdes ornalasqan. Kendirli shyǵanaǵynda ashyq teńizden bólingen tabıǵı sý aıdyny bar, bul jerde 5-10 metr tereńdikke deıin sý aǵynsyz bolyp keledi. Osy erekshelikterdi saralaı kele, bul tusqa Astrahan halyqaralyq muhıt ınstıtýty oń baǵa berdi. – Qazirgi tańda atalmysh týrıstik aımaqty damytý jobasy boıynsha qandaı jumystar atqaryldy? – Jobany júzege asyrý úshin elimizdiń Investısııalar jáne damý mınıstrligi men Mańǵystaý oblystyq ákimdigi birlese jumys jasaıdy. Jergilikti ákimdik kýrort qurylysyn salý úshin jer telimderin berý sharalaryn alý, syrtqy ınjenerlik-kólik­tik ınfraqurylymy nysan­dary qurylysynyń tıisti qujattaryn ázirleý, kýrorttyń syrtqy ınfraqurylymynyń qurylysyn salý boıynsha jumystardy júrgizse, mınıstrlik jobany júzege asyrýshy áleýet­ti ınvestorlardy tartý ju­mystarymen aınalysady. Qa­zirgi tańda jobany júzege asy­rýǵa bólingen 1700 ga kóle­mindegi jer telimi qandaı da bir qurylystan bos jáne memlekettiń menshiginde. О́ńirde Kendirli kýrortty aımaǵyn damytý b­o­ıynsha otandyq, sheteldik ın­ves­torlardy tartý jumystary júrýde. «Samuryq-Qazyna» jyljymaıtyn múlik qory» AQ jáne «RIXOS» kompanııasy tobynyń arasynda tórt jáne bes juldyzdy 1500 oryndyq eki qonaqúı, kóńil kóterý ortalyǵy qurylystaryn salý týraly kelisimge qol qoıyldy. Atalmysh aımaqty elektr qýatymen qam­tamasyz etý, gazben qamtý jáne avtomobıl joldarynyń qu­rylysy syndy syrtqy ın­je­ner­lik ınfraqurylymnyń qury­lys jumystary júrýde. О́tken jyldyń sońynda «Okarem-Beıneý» magıstraldy gaz quby­rynan jáne avtomatty gaz taratý júıesiniń qurylysy aıaqtaldy. Bıyl bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabady, transformatorlyq qýaty kúshti jańa kishi stansanyń qurylysyn bastaý, sýmen qamtamasyz etý, joldardyń qurylysyn salý jumystary tur. «CITIC toby» qytaılyq kompanııamen Kendirli áýejaıynyń qurylysyn salý jóninde kelissózder júrýde. Atalǵan jobalardy júzege asyrý týrızmdi damytýdyń negizgi tirek núktesi bolyp tabylady, sondaı-aq, kýrort mańyna qonaqúı, kólik, saýda nysandary, mádenı-saýyq mekemelerin shoǵyrlandyryp, baılanys, joldar, t.b. ınfraqu­rylymnyń damýyna negiz bolmaq. – Kórikti jer, jaıly orynda demalý jas tańdamaıdy. Ken­dirlide balalardyń demalý múmkindigi qarastyrylǵan ba? – Elbasy N.Á.Nazarbaev Úki­mettiń 2014 jylǵy 14 aqpan­daǵy keńeıtilgen májilisin­de Qazaq­standa týrızmdi da­my­tý, onyń ishinde Kaspıı teńizi ja­ǵa­laýynda Mańǵystaý ob­ly­syndaǵy «Kendirli» kýror­tynyń qurylysyn jalǵas­tyrý jáne damytýda jumystar jasaý, qazaqstandyqtar úshin, olardyń balalar úshin týrızmdi damytý qajettigi týraly atap ótken bola­tyn. Kendirli aımaǵynan týrızm basqarmasy úshin balalardyń deneshynyqtyrý jáne saýyqtyrý kesheniniń qurylysyn salýǵa 2 ga jer telimi bólindi. Osy jerde sport ınfraqurylymyn damytý, balalardyń tolyqqandy demalyp, sol arqyly densaýlyǵyn nyǵaıtýyna jaǵdaılar jasaýdy kózdep otyrmyz. Bul sharýalar óńirde balalar týrızmin damytýǵa serpilis beredi dep kútiledi. Byltyrǵy jazǵy maýsymda Mańǵystaý oblysy aýmaǵynda jazǵy balalar men jasóspirimder demalysyn uıymdastyrý bo­ıynsha 6 balalar-saýyqtyrý lagerleri jumys jasady. Mań­ǵystaý oblysy bilim basqar­ma­synyń qaramaǵyndaǵy «Aqbó­bek», «Alaý», «Volna», «Fla­mıngo», «Shaǵala», jyl boıy ju­mys jasaıtyn «Baldáýren» balalar-saýyqtyrý lageri jáne Kendirli aýmaǵynda ornalasqan «QazMunaıGaz» AQ-tyń ve­domstvo­lyq baǵynysyndaǵy «Aq­bóbek» balalar-saýyqtyrý lager­leri boldy. – Mańǵystaýǵa kelgen týrısterdiń Kendirliden ózge jerlerdi tamashalaý múmkindigi qanshalyqty? – О́ńirde ishki týrızmdi, balalar men jasóspirimder týrızmin, óńirdiń ınfraqurylymyn damytý, onyń ishinde týrıstik nysandardy, olarǵa aparatyn joldardy jaq­sartý jáne jańǵyrtý – basym baǵyttardyń biri. Qazaqstannyń tarıhı-sáýlet muralarynyń 70 paıyzy ornalasqan Mańǵystaýda 11 myń tarıhı eskertkishter shoǵyrlanǵan. Beket ata, Shopan ata, Sultan ene jerasty meshitteri, teńiz deńgeıinen 132 metr tómen ornalasqan týrıstik keremet resýrs – Qaraqııa oıpaty, Saýra, Tam­­shaly shatqaldary, Sherqala, Aıraqty taýlary týrıster úshin qyzǵylyqty kórinister bo­lary anyq. Búginde atalmysh aý­maq­tar­dy abattandyrý, kólik ın­f­ra­­­qurylymymen qamtý, bir­qa­taryna aparatyn joldardy qaıta jasaý jumystary qolǵa aly­nyp, bıylǵy jyldyń ekinshi jar­ty­synda aıaqtalady dep otyrmyz. – Týrızmdi damytýdyń bir baǵyty kadrǵa kelip tireledi emes pe? – Bul másele de nazarda. Mańǵystaýda osy maqsatta 2009 jyly Týrızm kolledji ashyl­dy. Kolledj «Tamaqtanýdy uıymdastyrý», «Qonaqúı sharýa­shylyǵynda qyzmet kórsetýdi uıymdastyrý», «Týrızm» jáne «Aýdarma isi» mamandyqtary boıynsha mamandar daıyndaýda. Kolledj Mańǵystaý oblysyndaǵy, kásiporyndar jáne uıymdarmen, Túrkııanyń Antalııa qalasyndaǵy týrızm akademııasymen, Ystam­bul qalasyndaǵy «Dragos» kolledjimen jáne Astrahan, Iаlta memlekettik ýnıversıtetterimen qarym-qatynas jasap, tájirıbe alýda. Týrızm salasyndaǵy ınnova­sııalyq jobalardy júzege asy­ratyn tıimdi tetikterdi qa­lyp­tas­tyrý, ozyq tájirıbelerdi zer­deleý úshin mádenı-tanymdyq jáne ǵylymı-aqparattyq shara­lardy kóptep uıymdastyryp kelemiz. – Áńgimeńizge rahmet. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Mańǵystaý oblysy.